Cách chơi chứng khoán hiệu quả 2026: Chọn cổ phiếu bottom-up và kỷ luật đầu tư?

Định giá hấp dẫn nhưng thị trường ngày càng phân hóa

Bước sang năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam đứng trước một giai đoạn mang tính bản lề: định giá hấp dẫn, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận tích cực, nhưng đồng thời cũng chứng kiến sự phân hóa ngày càng mạnh giữa các nhóm cổ phiếu.

Tại thời điểm đầu năm 2026, VN-Index đang giao dịch ở mức P/E dự phóng khoảng 13 lần, trong khi tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường được kỳ vọng đạt khoảng 18%. Với hệ số PEG xấp xỉ 0,7 lần, thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm các thị trường có định giá hấp dẫn nhất khu vực châu Á, đặc biệt khi đặt trong bối cảnh triển vọng tăng trưởng GDP cao và môi trường chính sách nhìn chung mang tính hỗ trợ.

Phần lớn các nhóm ngành chủ chốt được dự báo sẽ ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận trong khoảng 10-20% trong năm 2026, trong đó một số doanh nghiệp đầu ngành hoặc có câu chuyện riêng biệt có thể đạt mức tăng trưởng gần 30%.

Bên cạnh đó, kỳ vọng Việt Nam được FTSE chính thức nâng hạng lên thị trường mới nổi tiếp tục là yếu tố hỗ trợ trung hạn quan trọng. Số liệu từ VinaCapital, trong hai năm qua, khối ngoại đã bán ròng khoảng 9 tỷ USD cổ phiếu Việt Nam; tuy nhiên, việc nâng hạng có thể tạo ra dòng vốn quay trở lại, đặc biệt từ các quỹ đầu tư thụ động. Lực cầu mạnh mẽ từ nhà đầu tư trong nước thời gian qua đã cho thấy sức hấp thụ đáng kể của thị trường, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho làn sóng IPO mới trong giai đoạn 2026-2028.

Mặc dù bức tranh tổng thể của VN-Index mang màu sắc tích cực, diễn biến thị trường trong năm 2025 cho thấy một thực tế quan trọng: đà tăng của chỉ số chủ yếu được dẫn dắt bởi một số ít cổ phiếu vốn hóa lớn. Nếu loại bỏ các cổ phiếu này, chỉ số chỉ tăng khoảng 14%, và định giá thị trường khi đó chỉ còn khoảng 11 lần P/E. Cổ phiếu Vingroup (VIC) tăng gần 740%, phần lớn do tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và thanh khoản thấp. Đà tăng này đã đẩy tỷ trọng của VIC trong VN-Index lên khoảng 15%, trong khi tổng tỷ trọng các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái Vingroup chiếm gần 25% toàn chỉ số.

Sự tập trung cao độ này tạo ra bài toán “đầu tư theo chỉ số” cho các nhà quản lý quỹ. Việc buộc phải nắm giữ các cổ phiếu có tỷ trọng lớn trong chỉ số nhằm hạn chế rủi ro có thể khiến danh mục đầu tư chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động của một vài mã riêng lẻ, thay vì phản ánh đầy đủ sức khỏe của nền kinh tế hay lợi nhuận toàn thị trường.

Bài toán “đầu tư chỉ số” này được VinaCapital ví tương tự áp lực mà các nhà quản lý quỹ Mỹ phải đối mặt khi buộc phải nắm giữ nhóm cổ phiếu “Magnificent 7” nhằm tránh nguy cơ rút vốn từ nhà đầu tư.

Chính vì vậy, các chuyên gia tại VinaCapital nhận định, năm 2026 nhiều khả năng sẽ là một năm mà mức độ phân hóa ở cấp độ cổ phiếu trở nên rõ nét hơn. Trong một thị trường như vậy, khả năng phân tích doanh nghiệp, đánh giá chất lượng tài sản, dòng tiền và vị thế cạnh tranh sẽ đóng vai trò then chốt đối với hiệu quả đầu tư.

VinaCapital nhấn mạnh yếu tố kỷ luật, Các nhà quản lý danh mục của VinaCapital là những nhà đầu tư kỷ luật với chiến lược đầu tư dài hạn, và đang ở vị thế thuận lợi để khai thác các cơ hội đầu tư theo phương pháp lựa chọn cổ phiếu từ dưới lên.

Năm của lựa chọn cổ phiếu và kỷ luật đầu tư

Theo báo cáo mới nhất của VinaCapital, ngành ngân hàng, hiện chiếm khoảng 31% tỷ trọng VN-Index, tiếp tục là trụ cột quan trọng của thị trường. Cổ phiếu ngân hàng đang giao dịch ở mức P/B khoảng 1,4 lần, với ROE bình quân khoảng 17%. Lợi nhuận toàn ngành được kỳ vọng tăng trưởng quanh mức 17% trong năm 2026, chủ yếu nhờ tăng trưởng tín dụng dự kiến đạt khoảng 18%.

Môi trường lãi suất tăng nhẹ - với lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng có thể tăng thêm 50-100 điểm cơ bản - nhìn chung mang lại lợi ích cho các ngân hàng có chi phí vốn thấp. Tuy nhiên, tỷ lệ CASA (tiền gửi không kỳ hạn) của hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn tương đối thấp (khoảng 20-25%), khiến dư địa mở rộng biên lãi ròng (NIM) không quá lớn. Do đó, việc tránh các ngân hàng có tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) quá cao, đồng thời tập trung vào những ngân hàng có chất lượng tài sản tốt và năng lực quản trị rủi ro hiệu quả, sẽ là yếu tố quyết định thành công.

Bất động sản và các ngành hưởng lợi từ đầu tư công cũng mở ra nhiều cơ hội, song đi kèm là sự phân hóa rõ rệt. Sau giai đoạn trầm lắng kéo dài, doanh số bán hàng trước của các doanh nghiệp bất động sản niêm yết đã tăng mạnh trong năm 2025, tạo nền tảng cho tăng trưởng lợi nhuận năm 2026. Các cải cách pháp lý cùng với đẩy mạnh đầu tư hạ tầng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ thị trường, đặc biệt tại các khu vực hưởng lợi từ mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.

Tuy nhiên, lãi suất cho vay mua nhà tăng lên khoảng 11% đã khiến nhu cầu đầu cơ hạ nhiệt, trong khi người mua để ở trở nên thận trọng hơn. Điều này làm nổi bật sự khác biệt giữa các chủ đầu tư có quỹ đất sạch, pháp lý rõ ràng và sản phẩm phù hợp với nhu cầu ở thực, so với những doanh nghiệp sở hữu các dự án định giá quá cao hoặc còn vướng mắc pháp lý.

Về mặt thanh khoản, dư nợ cho vay ký quỹ đã vượt 10 tỷ USD trong năm 2025 và là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy đà tăng của thị trường. Dù từng chịu áp lực do thanh khoản hệ thống ngân hàng thắt chặt, hoạt động cho vay ký quỹ được kỳ vọng sẽ phục hồi ở mức độ nhất định trong năm 2026. Tuy nhiên, VinaCapital cảnh báo, nhà đầu tư cần lưu ý rủi ro liên quan đến các doanh nghiệp vay vốn bằng cách thế chấp cổ phiếu, đặc biệt khi các khoản vay này đến kỳ tái cơ cấu.

Tổng thể, VinaCapital nhận định, năm 2026 không còn là giai đoạn mà chiến lược “mua theo chỉ số” có thể mang lại hiệu quả vượt trội. Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà kỷ luật đầu tư, tầm nhìn dài hạn và khả năng lựa chọn cổ phiếu dựa trên nền tảng cơ bản vững chắc sẽ là chìa khóa tạo ra lợi nhuận bền vững cho nhà đầu tư.