Tổng Bí thư Tô Lâm: 'Nói ít – làm nhiều, làm nhanh – làm đúng, làm đến nơi đến chốn'

Đổi mới sáng tạo – mệnh lệnh của thời đại

Phát biểu tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 1/10, Tổng bí thư Tô Lâm khẳng định sự này là “lời hiệu triệu khơi dậy nguồn trí thức Việt Nam, khẳng định tiềm năng để đất nước bứt phá, phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số”.

Tổng bí hư bày tỏ mong muốn ngọn lửa sáng tạo trong mỗi người dân Việt Nam luôn bừng sáng, “biến ý tưởng thành giá trị, góp phần kiến tạo tương lai Việt Nam giàu mạnh, thịnh vượng”.

Theo Tổng Bí thư, thế giới đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và vật liệu mới. Quốc gia nào nắm bắt cơ hội, đi trước một bước về khoa học – công nghệ sẽ chiếm lợi thế cạnh tranh chiến lược, tiến nhanh và tiến xa; ngược lại, ai chậm đổi mới sẽ bị bỏ lại phía sau.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam buộc phải coi khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để đổi mới mô hình tăng trưởng, đưa đất nước tiến tới hai mục tiêu chiến lược: đến 2030 trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao, và đến 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

“Đây không chỉ là nhu cầu khách quan, mà còn là mệnh lệnh của thời đại, quyết định vị thế dân tộc trong thập kỷ tới. Không một quốc gia nào có thể ‘cất cánh’ với nền khoa học – công nghệ thấp kém, hoạt động đổi mới sáng tạo chậm chạp”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều quyết sách lớn nhằm mở không gian, tháo gỡ điểm nghẽn và khơi thông nguồn lực cho đổi mới sáng tạo quốc gia. Các chính sách quan trọng được triển khai trên nhiều lĩnh vực: tinh gọn tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính; thúc đẩy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hội nhập quốc tế; đổi mới công tác xây dựng và thực thi pháp luật; phát triển kinh tế tư nhân; bảo đảm an ninh năng lượng; phát triển giáo dục, đào tạo và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Nhờ đó, nhiều kết quả bước đầu tích cực đã được ghi nhận. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo được Quốc hội khóa XV thông qua, lần đầu tiên thể chế hóa đổi mới sáng tạo thành một trụ cột quốc gia. Các điều kiện khung của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia bước đầu được hình thành; bộ chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương được áp dụng toàn quốc; hệ sinh thái khởi nghiệp có bước tiến; chuyển đổi số và ứng dụng AI lan tỏa trong quản lý, sản xuất và đời sống; một số sản phẩm, dịch vụ “Make in Vietnam” đã vươn ra khu vực và quốc tế.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế: thể chế, chính sách chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ và xu hướng toàn cầu; đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp chưa mạnh; năng lực làm chủ công nghệ lõi còn hạn chế; vốn đầu tư mạo hiểm giai đoạn đầu chưa được khơi thông; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu; văn hóa chấp nhận rủi ro chưa phát triển mạnh. Đây là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ mạnh mẽ, đồng bộ.

Sáu nhóm nhiệm vụ để kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, mặc dù kết quả bước đầu cho thấy chúng ta đi đúng hướng, nhưng tốc độ thay đổi của thế giới nhanh hơn khả năng bắt nhịp của Việt Nam. Do đó, từ quyết tâm chính trị đến triển khai thực hiện, từ nhận thức đến hành động, cần “chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực”.

Tinh thần được Tổng bí thư nhấn mạnh là: “nói ít – làm nhiều; làm nhanh – làm đúng; làm đến nơi đến chốn”.

Để thực hiện mục tiêu đó, Tổng Bí thư đề nghị tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, thống nhất nhận thức và hành động, coi đổi mới sáng tạo là sự nghiệp của toàn dân; xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo toàn dân; có chỉ số đo lường minh bạch; tôn vinh gương sáng tạo; báo chí và truyền thông cần lan tỏa câu chuyện thật, truyền cảm hứng thật.

Thứ hai, phát triển vững chắc nền tảng khoa học – công nghệ, nâng cao tự chủ chiến lược về công nghệ, trước hết là công nghệ lõi, công nghệ nguồn như bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, an toàn – an ninh mạng, công nghệ sinh học – y sinh, vật liệu mới, năng lượng mới, điện tử – cảm biến – robot. Đồng thời, phát triển hạ tầng số với điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, HPC, 5G/6G, và nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các hệ thống trọng yếu.

Thứ ba, hoàn thiện thể chế, chính sách vượt trội: thể chế hóa chủ trương của Đảng thành luật, nghị định, thông tư khả thi; ưu đãi thuế, tín dụng, đất đai cho R&D và sản phẩm – dịch vụ mới; đẩy mạnh đặt hàng công để tạo thị trường cho công nghệ Việt; phát triển thị trường vốn khởi nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm; tăng cường bảo hộ sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu, thử nghiệm pháp lý (sandboxes) cho lĩnh vực mới – kiểm soát rủi ro nhưng không bóp nghẹt sáng tạo.

Thứ tư, triển khai Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia kết nối khu vực và toàn cầu. Mỗi bộ, ngành, địa phương cần hình thành ít nhất một trung tâm đổi mới sáng tạo; hoàn thiện các “mắt xích” từ nghiên cứu, ươm tạo, tăng tốc, giao dịch công nghệ, đến đầu tư và thị trường; kết nối kiều bào, chuyên gia quốc tế, tập đoàn công nghệ lớn; nuôi dưỡng văn hóa chấp nhận rủi ro có kiểm soát; khuyến khích các sản phẩm dựa trên dữ liệu, AI, công nghệ sinh học, công nghệ môi trường; đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hướng tới doanh nghiệp công nghệ tăng trưởng nhanh và kỳ lân mang thương hiệu Việt.

Thứ năm, vận hành hiệu quả “ba trụ cột”: Nhà nước kiến tạo thể chế, chuẩn hạ tầng số, dữ liệu mở, dịch vụ công số thuận tiện; viện, trường cung cấp tri thức, đào tạo gắn với nhu cầu thị trường, khuyến khích công bố quốc tế song song thương mại hóa; doanh nghiệp là trung tâm đổi mới sáng tạo, đặt R&D ở vị trí chiến lược, dám đầu tư cho tương lai. “Khi ba trụ cột phối hợp nhịp nhàng, tri thức sẽ chảy vào cỗ máy sản xuất giá trị, tạo năng suất và sức cạnh tranh mới cho nền kinh tế”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Thứ sáu, gắn đổi mới sáng tạo với phát triển bền vững và hội nhập quốc tế: mọi sáng tạo phải giải quyết bài toán xã hội, tăng năng suất nhưng giảm phát thải, bảo đảm an toàn dữ liệu; cập nhật tiêu chuẩn theo thông lệ quốc tế; tận dụng FTA thế hệ mới để nâng chuẩn quản trị – chất lượng; xây dựng thương hiệu “Vietnam Innovation” – hình ảnh năng động, đáng tin cậy; đẩy mạnh ngoại giao khoa học – công nghệ để thu hút nhà đầu tư chiến lược, các trung tâm R&D của tập đoàn lớn; tổ chức sự kiện quốc tế tầm vóc; và thúc đẩy doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Khẳng định đổi mới sáng tạo là quá trình liên tục, không có điểm dừng, Tổng Bí thư Tô Lâm kêu gọi toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, công nhân, nông dân, kỹ sư, giáo viên, bác sĩ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, người cao tuổi, học sinh – sinh viên và đồng bào ở nước ngoài cùng nêu cao tinh thần yêu nước, đổi mới sáng tạo trong công việc hằng ngày.

“Mỗi công chức cải tiến một quy trình; mỗi giáo viên đổi mới một phương pháp; mỗi kỹ sư viết thêm một dòng mã; mỗi doanh nhân dấn thân ra thị trường; mỗi địa phương tạo một sản phẩm dẫn dắt – để cả nước trở thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sống động”, Tổng bí thư kêu gọi.