'Ba cơn bão' quần thảo ngành hàng không toàn cầu

Nhiên liệu tăng giá gây áp lực lớn

Nhiên liệu máy bay được xem là “huyết mạch” của ngành hàng không, thường chiếm khoảng 25 –35% tổng chi phí hoạt động của các hãng bay. Chỉ cần giá nhiên liệu tăng nhẹ cũng có thể khiến lợi nhuận của các hãng hàng không sụt giảm đáng kể.

Khi căng thẳng giữa Iran và các căn cứ của Mỹ tại Vịnh Ba Tư leo thang, lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung dầu trên toàn cầu ngày càng gia tăng. Các nhà phân tích cảnh báo nếu tình trạng bất ổn kéo dài, giá nhiên liệu máy bay có thể tăng nhanh và mạnh, gây sức ép trực tiếp lên các hãng hàng không.

Theo trang tin tài chính và phân tích thị trường Discovery Alert, trong trường hợp giá dầu tăng đột biến, một hãng hàng không cỡ trung bình tiêu thụ khoảng 5.000 thùng nhiên liệu mỗi ngày sẽ phải gánh thêm chi phí từ 700.000 đến 1,05 triệu USD/ngày so với điều kiện giá dầu bình thường. Nếu tình trạng này kéo dài trong cả năm, chi phí phát sinh chỉ riêng do chênh lệch giá dầu có thể lên tới 255 – 384 triệu USD.

Theo Euronews, việc đóng cửa không phận và lo ngại về rủi ro chiến sự đã buộc nhiều hãng hàng không phải hủy chuyến hoặc tạm ngừng các tuyến bay. Air New Zealand đã cắt giảm 5% số chuyến bay, hủy khoảng 1.100 chuyến, ảnh hưởng tới hơn 44.000 hành khách trong giai đoạn từ ngày 16/3 - 3/5.

Trong khi đó, Finnair đã hủy các chuyến bay tới Doha và Dubai cho đến ngày 29/3, đồng thời tránh bay qua không phận Iraq, Iran, Syria và Israel.

Tình hình càng trở nên phức tạp khi việc đóng cửa không phận buộc các chuyến bay phải chuyển hướng. Các đường bay vòng làm kéo dài thời gian bay, tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn và khiến việc điều hành khai thác trở nên phức tạp.

Cuối cùng, chi phí tăng cao sẽ được chuyển sang hành khách. Giá vé máy bay đang có xu hướng tăng mạnh, đặc biệt đối với các tuyến bay thường xuyên đi qua hoặc quá cảnh tại các trung tâm hàng không ở Trung Đông.

Sau khi giá nhiên liệu máy bay tăng hơn gấp đôi chỉ trong vòng một tháng, nhiều hãng hàng không đã buộc phải điều chỉnh giá vé. Cathay Pacific đã tăng phụ phí nhiên liệu trên toàn bộ các tuyến bay từ ngày 18/3.

Thai Airways dự báo giá vé có thể tăng từ 10% đến 15%. Air New Zealand cũng áp dụng mức tăng giá dựa trên khoảng cách bay, trong đó các chuyến bay đường dài có thể tăng thêm tới 90 đô la New Zealand.

Ba “gã khổng lồ” hàng không Trung Đông chịu ảnh hưởng nặng

Theo Trung tâm thông tin hàng không The Aviation Hub, chỉ vài giờ sau làn sóng không kích đầu tiên, nhóm “ME3” – ba hãng hàng không lớn của Trung Đông gồm Emirates, Etihad Airways và Qatar Airways – đã trở thành những doanh nghiệp chịu tác động nặng nề nhất.

Mô hình kinh doanh của các hãng này phụ thuộc rất lớn vào không phận Vịnh Ba Tư, vốn là xương sống của các tuyến bay đường dài thông qua các trung tâm trung chuyển như Dubai, Abu Dhabi và Doha.

Ít nhất 10 quốc gia đã đóng cửa một phần hoặc toàn bộ không phận, buộc các hãng hàng không trong nhóm ME3 phải hủy, chuyển hướng hoặc trì hoãn hàng trăm chuyến bay. Điều này gây thiệt hại đáng kể cho mô hình kinh doanh từng mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các hãng này.

Theo Trung tâm thông tin hàng không The Aviation Hub, những gì ban đầu được xem là sự gián đoạn ngắn hạn đã nhanh chóng leo thang thành một cuộc khủng hoảng tài chính phức tạp.

Ngành hàng không đang phải đối mặt với bốn cú sốc đồng thời: hàng loạt chuyến bay bị hủy khi các hành lang hàng không quan trọng giữa châu Âu, châu Á và châu Đại Dương bị gián đoạn; chi phí khai thác tăng vọt do các chuyến bay phải bay vòng, kéo dài hành trình và tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn; công tác quản lý phi hành đoàn trở nên khó khăn khi điều kiện không phận thay đổi liên tục; và niềm tin của hành khách suy giảm, đặc biệt với những người phụ thuộc vào các chuyến bay nối chuyến.

Tác động của cuộc khủng hoảng này không chỉ giới hạn ở Trung Đông. Các hãng hàng không ME3 vốn đóng vai trò là “huyết mạch” kết nối hành khách toàn cầu. Khi hoạt động của họ bị gián đoạn, tác động lan rộng khắp hệ sinh thái hàng không, từ khách du lịch châu Âu, doanh nhân châu Á cho tới cộng đồng người châu Phi sinh sống ở nước ngoài, tất cả đều phải đối mặt với giá vé cao hơn và ít lựa chọn bay hơn.

Nguy cơ tái cấu trúc ngành hàng không toàn cầu

Nếu xung đột kéo dài, thiệt hại đối với ngành hàng không toàn cầu có thể trở nên nghiêm trọng hơn nhiều. Các rủi ro dài hạn có thể xuất hiện trên nhiều phương diện. Trước hết là khả năng định tuyến lại mạng lưới đường bay toàn cầu.

Các hãng hàng không có thể tránh vĩnh viễn không phận Trung Đông, buộc phải thực hiện các đường bay vòng dài hơn, tiêu tốn nhiều thời gian và nhiên liệu hơn. Điều này có thể làm suy giảm vai trò của các điểm trung chuyển tại Vịnh Ba Tư và thay đổi luồng giao thông hàng không toàn cầu.

Thứ hai là sự dịch chuyển của các trung tâm quyền lực hàng không. Khi các trung tâm như Dubai, Doha và Abu Dhabi gặp hạn chế, hành khách có thể chuyển sang các cửa ngõ khác như Istanbul, Singapore hoặc các trung tâm lớn tại châu Âu.

Thứ ba là doanh thu sân bay sụt giảm. Nhiều sân bay tại Trung Đông và Nam Á có nguy cơ mất nguồn thu quan trọng từ phí hành khách, phí hạ cánh và hoạt động bán hàng miễn thuế. Ví dụ, tại Dhaka (Bangladesh), số chuyến bay tới Trung Đông đã giảm gần một nửa, kéo theo tác động dây chuyền đối với ngành khách sạn và du lịch.

Ngoài ra, vận tải hàng không cũng đang đối mặt với gián đoạn nghiêm trọng. Nhiều loại hàng hóa vốn quá cảnh qua các trung tâm ở Vịnh Ba Tư, từ dược phẩm, thiết bị y tế cho tới linh kiện điện tử, đang bị chậm trễ hoặc đình trệ.

Các hãng hàng không cũng phải gánh thêm chi phí lớn do phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng mạnh đối với các chuyến bay hoạt động gần khu vực xung đột. Cuộc chiến ngày càng leo thang đang làm gián đoạn hàng nghìn chuyến bay và gây áp lực lớn lên hệ sinh thái hàng không toàn cầu. Các hãng bay buộc phải điều chỉnh hoạt động gần như theo thời gian thực trong bối cảnh môi trường địa chính trị ngày càng khó lường.

Cuộc khủng hoảng hiện nay được hình thành từ sự hội tụ của “ba cơn bão”: giá dầu tăng vọt, các tuyến bay kéo dài do phải chuyển hướng, và chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng mạnh.

Cả ba yếu tố đều trực tiếp làm suy giảm lợi nhuận của các hãng hàng không. Phần lớn chi phí tăng thêm hiện đang được chuyển sang hành khách dưới dạng giá vé cao hơn, ít lựa chọn bay hơn và tình trạng bất ổn kéo dài.

Các chuyên gia đưa ra cảnh báo rằng nếu tình hình tiếp diễn, thế giới có thể chứng kiến một sự tái cấu trúc sâu rộng của ngành hàng không toàn cầu. Ngay cả khi chiến sự kết thúc, hành vi di chuyển bằng đường hàng không có thể sẽ không còn trở lại như trước.

Các trung tâm trung chuyển mới có thể xuất hiện, các hành lang bay quốc tế có thể thay đổi và các hãng hàng không sẽ phải điều chỉnh chiến lược tài chính để thích ứng với môi trường biến động dài hạn.

Trong bối cảnh đó, ngành hàng không toàn cầu đang đứng trước một thử thách lớn: duy trì nhu cầu kết nối quốc tế vẫn rất mạnh, đồng thời thích ứng với một môi trường địa chính trị ngày càng rủi ro và bất ổn. Những tháng tới sẽ là phép thử quan trọng để xem liệu các hãng hàng không có thể thích ứng đủ nhanh để vượt qua cuộc khủng hoảng này hay không.