'Chuyển đổi số: Bệ phóng kiến tạo Việt Nam trong kỷ nguyên số'

Với mục tiêu đưa kinh tế số chiếm trên 30% GDP vào năm 2030 và 50% GDP vào năm 2045, Việt Nam đang xác định chuyển đổi số là một đột phá chiến lược, là con đường để “bắt kịp, tiến cùng và vượt lên” trong bối cảnh toàn cầu hóa công nghệ.

Những dấu ấn nổi bật của chuyển đổi số Việt Nam

Theo ông Nguyễn Phú Tiến - Quyền Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, chỉ trong vòng vài năm, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả ấn tượng trong công cuộc chuyển đổi số. Đến quý II/2025, xếp hạng Chính phủ số của Việt Nam đã tăng 15 bậc, lên vị trí 71/193 quốc gia. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình đạt gần 40%, trong đó các bộ, ngành trung ương đạt trên 51%, cho thấy bước tiến lớn trong cải cách thủ tục hành chính.

Kinh tế số cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng vượt bậc. Doanh thu công nghệ thông tin đạt 2.772 nghìn tỷ đồng, tăng 24% so với cùng kỳ, bằng 65% kế hoạch cả năm. Xuất khẩu phần cứng và điện tử đạt 2.485 nghìn tỷ đồng, tăng 29%. Đây là minh chứng cho vai trò ngày càng quan trọng của các doanh nghiệp công nghệ trong nền kinh tế.

Ở khía cạnh xã hội số, gần 17,5 triệu căn cước công dân gắn chip đã được cấp, cùng 64 triệu tài khoản VNeID với 48 tiện ích, phục vụ 1,5 triệu lượt truy cập/ngày. Cơ sở hạ tầng số cũng mở rộng mạnh mẽ, với 99,3% thôn bản phủ sóng băng rộng di động, tốc độ mạng di động trung bình 146,64 Mbps (thuộc Top 20 thế giới) và mạng cố định đạt 203,89 Mbps (Top 26 thế giới). Công nghệ 5G đã phủ sóng 26% dân số, mở đường cho các dịch vụ mới trong sản xuất, thương mại và đời sống.

Đặc biệt, việc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW đã đặt chuyển đổi số vào nhóm đột phá chiến lược, yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý đi trước một bước, để biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh quốc gia. Đó cũng là lý do Chính phủ đã ban hành hàng loạt chiến lược như Quyết định 749/QĐ-TTg về Chương trình chuyển đổi số quốc gia, Quyết định 942/QĐ-TTg về phát triển chính phủ điện tử, hay Chiến lược quốc gia về kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng 2030.

Một điểm mới nổi bật được ông Tiến nhấn mạnh là những tư tưởng lập pháp nền tảng đang được thể chế hóa trong Luật Chuyển đổi số. Trước hết là khái niệm “số hóa toàn diện thế giới thực và kết nối thực – ảo” thông qua bản sao số (digital twin). Đây không còn là khái niệm khoa học viễn tưởng, mà đã trở thành nền tảng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cho phép quản trị, sản xuất, và dịch vụ dựa trên dữ liệu thời gian thực.

Thứ hai là phát triển hạ tầng cho chuyển đổi số – được ví như con đường mở lối. Không chỉ là hạ tầng viễn thông, mà còn bao gồm hạ tầng số công cộng, hạ tầng công nghiệp và công nghệ số, phải hiện đại, đồng bộ, xanh và bền vững.

Thứ ba là xây dựng chính phủ số kiến tạo, thông minh, không khoảng cách. Theo ông Tiến, nguyên tắc “số ngay từ đầu” và quản lý dựa trên dữ liệu sẽ là kim chỉ nam. Chính phủ sẽ vận hành trên nền tảng số chung, cung cấp dịch vụ công toàn trình, cá nhân hóa theo nhu cầu từng người dân, hướng tới một nền hành chính thống nhất, phục vụ và minh bạch.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số phải bao trùm cả kinh tế số và xã hội số. Kinh tế số sẽ phát triển dựa trên ba thành phần: kinh tế số lõi (công nghệ thông tin – truyền thông), kinh tế dữ liệu và các ngành ứng dụng nền tảng số. Cùng với đó, xã hội số phải bảo đảm quyền của công dân, cơ hội việc làm, an sinh xã hội, và đặc biệt là niềm tin, đạo đức, an toàn trên không gian mạng. “Chuyển đổi số không thể thành công nếu người dân không cảm thấy an toàn và có niềm tin vào môi trường số,” ông Tiến nhấn mạnh.

Ngoài ra, các biện pháp bảo đảm chuyển đổi số cũng được đặt ra, từ tài chính, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, công nghệ, dữ liệu, an toàn môi trường số đến chủ quyền số quốc gia. Đây chính là nền móng để bảo đảm chuyển đổi số phát triển đúng hướng, hiệu quả và bền vững.

Tương lai chuyển đổi số: Bệ phóng thể chế đến xã hội số nhân văn

Theo ông Tiến, hành lang pháp lý cho chuyển đổi số không phải là đích đến, mà là bệ phóng để kiến tạo Việt Nam trong kỷ nguyên số. Tương lai đó có ba hình ảnh rõ nét.

Thứ nhất là nhà nước kiến tạo, thông minh và không khoảng cách, vận hành trên nguyên tắc “số ngay từ đầu”, ra quyết định quản lý dựa trên dữ liệu thời gian thực và trí tuệ nhân tạo. Hệ thống dịch vụ công sẽ toàn trình, không giấy tờ, cá nhân hóa, minh bạch, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận dễ dàng, xóa nhòa khoảng cách địa lý.

Thứ hai là nền kinh tế số năng động, cạnh tranh và tự chủ, nơi các doanh nghiệp nhỏ và vừa được hỗ trợ qua nền tảng số chung và dữ liệu mở, còn doanh nghiệp công nghệ “Make in Vietnam” có thể vươn tầm toàn cầu. Kinh tế nền tảng, kinh tế dữ liệu sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới. Công nghệ trí tuệ nhân tạo thẩm thấu vào mọi lĩnh vực, từ sản xuất, tài chính đến y tế, giáo dục, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Thứ ba là một xã hội số nhân văn, bao trùm và an toàn, nơi mọi công dân được kết nối, trang bị kỹ năng số, bảo đảm quyền lợi trong không gian mạng. Ông Tiến cho rằng, xã hội số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là một xã hội học tập suốt đời, nơi con người ở vị trí trung tâm, được bảo vệ và tạo cơ hội phát triển. Văn hóa dân tộc cũng sẽ có cơ hội lan tỏa mạnh mẽ trên môi trường số, trở thành bản sắc của Việt Nam trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Với những chuyển động thời gian qua, có thể thấy, điểm cốt lõi trong thông điệp của lãnh đạo là yêu cầu hành động quyết liệt về thể chế. Chỉ khi hoàn thiện hành lang pháp lý, Việt Nam mới có thể biến chuyển đổi số thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, đưa đất nước “bắt kịp, tiến cùng và vượt lên” trong kỷ nguyên mới.

Theo TS. Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện KH&CN thuộc Hiệp Hội doanh nghiệp phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA), chuyển đổi số đang mở ra kỷ nguyên mới: Hệ thống vật lý - xã hội - số (Cyber Physical Social System - CPSS). Ở đó, con người không chỉ là "người dùng" mà là một phần của hệ thống, buộc xã hội và thể chế phải thích ứng. Điều này đòi hỏi xã hội, thể chế và cả hạ tầng vật lý phải tái thiết kế để tích hợp công nghệ số. Ở cấp cơ sở, mô hình xã - phường thông minh sẽ là nền tảng, với dữ liệu đầy đủ, kết nối số tin cậy và nguyên tắc phân quyền rõ ràng: "Địa phương biết - địa phương quyết - địa phương làm - địa phương chịu trách nhiệm".

Ông Lâm Quang Nam, Phó Chủ tịch VINASA khẳng định, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) chính là động lực then chốt để phát triển kinh tế số. Bài học từ Singapore với chương trình "SMEs Go Digital" cho thấy, hỗ trợ SME theo lộ trình ngành nghề cụ thể mang lại lợi ích kép: SME có định hướng phát triển rõ ràng, doanh nghiệp công nghệ có cơ sở để điều chỉnh sản phẩm, dịch vụ. Bộ KH&CN cũng đã ban hành Bộ tiêu chí đánh giá mức độ CĐS cho SME, từ đó thúc đẩy xây dựng công cụ tự đánh giá (self-help), cổng kết nối với các chương trình hỗ trợ (seek-help), danh mục công cụ số chuẩn hóa và chính sách hỗ trợ liên tục. Đây chính là chìa khóa để hàng trăm nghìn SME Việt Nam bứt phá, trở thành lực lượng thúc đẩy kinh tế số tăng trưởng bền vững.

"Chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ của Chính phủ hay doanh nghiệp công nghệ, mà là quá trình mà mỗi công dân đều phải tham gia. Người dân chính là trung tâm, vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là tác nhân thúc đẩy sự thay đổi.

Với những kết quả đạt được trong thời gian qua, cùng tầm nhìn đến 2030 và 2045, có thể thấy Việt Nam đang đi đúng hướng. Nếu tiếp tục giữ vững quyết tâm và hành động đồng bộ, chuyển đổi số sẽ không chỉ là một chương trình phát triển công nghệ, mà còn trở thành động lực kiến tạo quốc gia, đưa Việt Nam vươn lên trong kỷ nguyên số toàn cầu", ông Nguyễn Phú Tiến nhấn mạnh.