Giấc mơ làm giàu cùng AI: Cơ hội vàng hay 'cửa tử' nghề nghiệp

Từ giấc mơ đổi đời đến cơn ác mộng sa thải

Vào tháng 8 vừa qua, khi Accenture công bố khoản đầu tư lớn vào startup gắn nhãn dữ liệu Snorkel AI nhằm tăng cường năng lực phục vụ khách hàng trong lĩnh vực tài chính, giới công nghệ xem đây là bước tiến mới của làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI). Nhưng chỉ ít ngày sau, chính Snorkel AI lại thông báo sa thải 13% nhân viên.

Và đó không phải là trường hợp cá biệt.

Tháng 6, khi Meta rót vốn khủng vào Scale AI – công ty đang nổi tiếng trong mảng gắn nhãn dữ liệu – giới đầu tư coi đây là tín hiệu lạc quan. Nhưng thương vụ này nhanh chóng dẫn đến việc 14% nhân sự Scale AI bị cắt giảm.

Cùng thời điểm, startup lập trình AI Windsurf chao đảo khi thương vụ bán cho OpenAI thất bại, buộc phải đề nghị mua lại hợp đồng lao động của toàn bộ nhân viên. Sau đó, khi Cognition thâu tóm Windsurf, khoảng 30 nhân viên bị sa thải.

Trong khi đó, thương vụ HP mua lại công ty Humane – vốn gây chú ý với thiết bị AI Pin – cũng khiến một phần nhân viên được tăng lương tới 70%, nhưng phần còn lại lập tức mất việc.

Và xu hướng này vẫn chưa dừng lại. Chỉ trong tuần này, Meta tiếp tục sa thải 600 nhân viên thuộc bộ phận AI – một động thái được xác nhận trong bản ghi nhớ nội bộ do Alexandr Wang, Giám đốc AI của Meta (và cũng là nhà sáng lập Scale AI), công bố.

Sự thật là khi các “ông lớn” công nghệ đổ tiền vào những startup AI linh hoạt, chính lực lượng nhân sự của các công ty nhỏ này lại là những người đầu tiên bị ảnh hưởng. Dưới áp lực từ Phố Wall, mục tiêu không còn là duy trì văn hóa khởi nghiệp hay bảo đảm tinh thần sáng tạo, mà là loại bỏ nhanh các vị trí trùng lặp và tinh gọn bộ máy.

“Trước đây, người ta thường nhượng bộ hơn về văn hóa và tính liên tục. Nhưng giờ thì khác. Big Tech đang hướng đến việc vận hành với số nhân viên ít nhất có thể vì nhiều lý do,” ông JP Gowinder – Phó chủ tịch kiêm nhà phân tích chính của Forrester – nhận định.

Các công ty như Accenture, Meta, Cognition hay HP đều từ chối bình luận trước làn sóng sa thải này.

Dù vấn đề mất việc sau sáp nhập không phải mới, cách mà các tập đoàn công nghệ đang xử lý các thương vụ AI lại có nét khác biệt. Sau đại dịch, họ vẫn đang “tái cân bằng” đội ngũ sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt.

Bà Malinda Gentry – Giám đốc EY-Parthenon khu vực châu Mỹ phụ trách mảng Công nghệ, Truyền thông và Viễn thông – cho biết: “Các tập đoàn công nghệ đang chuyển hướng sang tăng trưởng dựa vào AI, nên họ phải loại bỏ các mảng kém sinh lợi hoặc không cốt lõi. Điều đó đồng nghĩa với việc cắt giảm nhân sự hoặc tái cấu trúc để tinh gọn hơn.”

“Những gì chúng ta đang thấy trong thị trường lao động hiện nay phản ánh tốc độ thay đổi chóng mặt của AI,” bà nói thêm.

Startup AI: Cơ hội vàng hay “cửa tử” nghề nghiệp?

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ước tính AI có thể xóa sổ 80 – 85 triệu việc làm trên toàn cầu trong ba năm tới, đồng thời tạo ra khoảng 170 triệu vị trí mới. Vấn đề nằm ở chỗ: trong giai đoạn chuyển giao này, nhiều lao động công nghệ không biết mình sẽ đứng ở đâu.

Các startup AI vẫn hấp dẫn với lời hứa “tăng trưởng thần tốc” và cơ hội làm giàu khi được thâu tóm. Nhưng thực tế cho thấy, phần lớn trong số đó kết thúc bằng việc bị sáp nhập vào các tập đoàn lớn – nơi mà văn hóa, nhân sự, và vị trí làm việc đều bị tái cấu trúc triệt để.

“Trước đây, khi mua lại một công ty, các tập đoàn thường muốn giữ lại nhân sự – trừ khi họ chỉ mua để lấy công nghệ hoặc dữ liệu khách hàng. Nhưng hiện nay, thị trường lao động nghiêng hẳn về phía nhà tuyển dụng. Người lao động gần như không có nhiều lựa chọn,” ông Gowinder nhận xét.

Một yếu tố khác khiến thị trường lao động AI biến động là chính tốc độ phát triển của công nghệ. Nhiều công ty tin rằng họ sẽ không còn cần đến các vị trí cấp thấp hoặc quản lý trung gian – những tầng nấc vốn bị coi là “chậm chạp” trong thời đại tự động hóa.

“Họ đang hướng tới mô hình tổ chức phẳng hơn, loại bỏ nhiều tầng quản lý trung cấp,” Gowinder giải thích. “Công nghệ cộng tác và quy trình phát triển sản phẩm rõ ràng hơn khiến các lớp trung gian trở nên dư thừa.”

Với nhân viên, giấc mơ làm việc tại startup từng là cơ hội để “cùng lớn lên với công nghệ” và được hưởng lợi khi công ty được mua lại. Nhưng giờ đây, nhiều người coi đó là canh bạc rủi ro.

Để giảm lo ngại, các startup AI có thể sẽ phải đưa thêm điều khoản bảo đảm quyền lợi trong hợp đồng – chẳng hạn như quyền sở hữu cổ phần, hoặc khoản bồi thường cụ thể khi bị sa thải sau sáp nhập.

“Theo đuổi mô hình ‘mua công ty rồi giải thể nhân sự’ là điều đáng lo ngại,” Gowinder cảnh báo. “Nếu xu hướng này tiếp diễn, các startup sẽ gặp khó trong việc thu hút nhân tài, vì ai cũng lo rằng mình sẽ bị loại bỏ sau khi công ty được bán.”

Tuy nhiên, làn sóng sa thải không phải là toàn cảnh. Song song với việc cắt giảm, các tập đoàn công nghệ vẫn ráo riết tuyển dụng nhân tài ở các lĩnh vực chiến lược như học máy, khoa học dữ liệu và an toàn AI.

Nói cách khác, AI không khiến nhân lực công nghệ biến mất – mà đang tái định hình họ.

Theo bà Gentry, “Chúng ta sẽ tiếp tục thấy xu hướng cắt giảm lực lượng lao động, nhưng đi kèm là nhu cầu tăng cường nhân tài phù hợp. Các công ty có thể tuyển mới, mua lại hoặc hợp tác trong hệ sinh thái để có được nguồn nhân lực AI chất lượng”.

Giới phân tích cho rằng, đây là thời điểm thị trường việc làm công nghệ bước vào “chu kỳ sàng lọc” – nơi các vị trí cũ dần biến mất, nhưng vị trí mới xuất hiện với tốc độ không kém.

Từ giấc mơ startup đổi đời đến nỗi lo mất việc sau sáp nhập, hành trình của người lao động trong thế giới AI phản ánh sự khắc nghiệt của một thời kỳ chuyển đổi toàn cầu.

AI mở ra cơ hội chưa từng có – nhưng cũng buộc hàng triệu người phải học cách thích nghi nhanh hơn bao giờ hết. Khi các tập đoàn liên tục “mua và tinh gọn”, nhân sự công nghệ không chỉ cần kỹ năng chuyên môn, mà còn phải linh hoạt và sẵn sàng thay đổi.

Bởi trong thế giới nơi AI đang định nghĩa lại mọi ngành nghề, việc làm an toàn nhất có lẽ chính là khả năng không ngừng học hỏi và thích ứng.