'Mục tiêu GDP 10% tạo cuộc dịch chuyển dòng vốn lớn nhất nhiều năm'

Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới với mục tiêu GDP hai con số, kéo theo sự thay đổi mạnh mẽ trong cách phân bổ dòng vốn của nền kinh tế. Đâu sẽ là những lĩnh vực hút vốn trong 3-5 năm tới? Nhà đầu tư nên ưu tiên chứng khoán, bất động sản hay sản xuất kinh doanh?

Trao đổi với VietnamFinance, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, chuyên gia kinh tế cho rằng, dòng tiền sẽ không còn chảy theo quán tính, mà ngày càng hướng đến những doanh nghiệp có năng lực thực, tài sản tạo ra giá trị bền vững và các ngành gắn với động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Vốn ngân sách và vốn tín dụng sẽ đóng vai trò “vốn mồi”

- Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với mục tiêu GDP hai con số cùng hàng loạt chính sách hỗ trợ kinh tế. Theo ông, những yếu tố này sẽ tác động như thế nào đến xu hướng dịch chuyển dòng tiền trong nền kinh tế?

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân: Mục tiêu tăng trưởng cao sẽ tạo ra một quá trình tái phân bổ nguồn lực trên quy mô lớn. Dòng tiền không chỉ tăng về lượng mà còn thay đổi về hướng đi, kỳ hạn và khẩu vị rủi ro. Khi Chính phủ đồng thời thúc đẩy đầu tư công, hoàn thiện hạ tầng chiến lược, cải cách thể chế, phát triển kinh tế tư nhân, khoa học - công nghệ và trung tâm tài chính quốc tế, vốn sẽ có xu hướng rời khỏi trạng thái phòng thủ để tìm đến các khu vực có khả năng mở rộng năng lực sản xuất và tạo ra tăng trưởng thực.

Trước hết, vốn ngân sách và vốn tín dụng sẽ đóng vai trò “vốn mồi”, kích hoạt đầu tư tư nhân. Một dự án đường cao tốc, vành đai, cảng biển, sân bay hay hạ tầng số không chỉ tạo nhu cầu xây dựng trong ngắn hạn, mà còn làm thay đổi giá trị kinh tế của cả một vùng, kéo theo logistics, công nghiệp, đô thị, thương mại và dịch vụ tài chính. Vì vậy, dòng tiền sẽ dịch chuyển theo các hành lang kinh tế mới thay vì chỉ tập trung vào những khu vực truyền thống.

Thứ hai, dòng vốn sẽ ưu tiên hơn cho các doanh nghiệp có năng lực mở rộng quy mô, quản trị minh bạch, tiếp cận công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Trong môi trường tăng trưởng cao, doanh thu có thể tăng nhanh, nhưng chi phí vốn, tỷ giá, tiêu chuẩn môi trường và cạnh tranh cũng cao hơn. Do đó, thị trường sẽ không cấp vốn đồng đều; doanh nghiệp tốt sẽ huy động được vốn rẻ hơn, còn doanh nghiệp yếu có thể gặp khó khăn dù thanh khoản toàn hệ thống dồi dào.

Thứ ba, việc hình thành Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam mở thêm một cửa ngõ thu hút vốn quốc tế, phát triển các sản phẩm như quỹ đầu tư, trái phiếu quốc tế, tài chính xanh, tài chính số, quản lý tài sản và các công cụ phòng ngừa rủi ro. Điều này có thể làm thay đổi cấu trúc dòng vốn theo hướng dài hạn hơn, đa dạng hơn và bớt phụ thuộc tuyệt đối vào tín dụng ngân hàng.

Tuy nhiên, tăng trưởng hai con số chỉ tạo ra cơ hội bền vững khi đi cùng ổn định vĩ mô. Nếu tăng tín dụng nhanh hơn nhiều so với khả năng hấp thụ của nền kinh tế, dòng tiền có thể chảy vào đất đai, vàng hoặc cổ phiếu mang tính đầu cơ. Vì vậy, chính sách phải đồng thời mở rộng tổng cầu, nâng năng lực cung ứng và giám sát chất lượng tín dụng.

- So với các chu kỳ tăng trưởng trước, dòng tiền trong giai đoạn hiện nay sẽ có những điểm khác biệt gì? Những yếu tố nào quyết định việc dòng vốn lựa chọn kênh đầu tư này thay vì kênh đầu tư khác?

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân: Điểm khác biệt lớn nhất là dòng tiền hiện nay chịu tác động đồng thời của công nghệ, tiêu chuẩn xanh, biến động địa chính trị và yêu cầu minh bạch. Trong các chu kỳ trước, nhà đầu tư thường quan tâm nhiều đến tăng trưởng doanh thu, tài sản bảo đảm hoặc kỳ vọng tăng giá. Trong chu kỳ mới, thị trường sẽ đánh giá thêm chất lượng dòng tiền, dữ liệu, quản trị, khả năng đáp ứng ESG, năng lực chống chịu chuỗi cung ứng và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Dòng tiền cũng sẽ dịch chuyển nhanh hơn nhờ nền tảng số, nhưng mức độ phân hóa sẽ sâu hơn. Một thông tin chính sách có thể tạo sóng ngắn hạn cho cả ngành, song dòng vốn dài hạn chỉ ở lại với doanh nghiệp chuyển hóa được chính sách thành doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền tự do. Đây là lý do nhà đầu tư cần phân biệt rõ “câu chuyện” và “năng lực thực thi”.

Việc lựa chọn kênh đầu tư sẽ phụ thuộc vào năm nhóm yếu tố: lợi suất kỳ vọng sau khi điều chỉnh rủi ro; tính thanh khoản; triển vọng lạm phát và lãi suất; chất lượng pháp lý và minh bạch thông tin; cuối cùng là thời hạn đầu tư. Tiền gửi phù hợp với nhu cầu bảo toàn vốn ngắn hạn; trái phiếu phù hợp với nhà đầu tư có khả năng đánh giá tổ chức phát hành; cổ phiếu phù hợp với tầm nhìn dài hạn và chấp nhận biến động; bất động sản đòi hỏi vốn lớn, pháp lý rõ và thời gian nắm giữ dài; vàng chủ yếu là tài sản phòng vệ hơn là tài sản tạo dòng tiền.

Một điểm mới nữa là vốn tổ chức sẽ ngày càng quan trọng. Quỹ đầu tư, bảo hiểm, quỹ hưu trí, family office và nhà đầu tư nước ngoài thường yêu cầu chuẩn quản trị cao hơn nhà đầu tư cá nhân. Khi các định chế này phát triển, thị trường sẽ dần dịch chuyển từ đầu cơ theo tin đồn sang định giá dựa trên dữ liệu và dòng tiền.

- Nếu nhìn vào chứng khoán, bất động sản, trái phiếu, vàng, tiền gửi và sản xuất - kinh doanh, đâu sẽ là những lĩnh vực có khả năng thu hút dòng tiền mạnh nhất trong 3-5 năm tới? Vì sao?

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân: Trong 3-5 năm tới, tôi cho rằng dòng tiền mạnh nhất sẽ tập trung vào ba nhóm lớn: tài sản tài chính gắn với doanh nghiệp tăng trưởng thực; bất động sản gắn với hạ tầng và nhu cầu sử dụng thật; và đầu tư trực tiếp vào các lĩnh vực nâng năng suất nền kinh tế.

Đối với chứng khoán, cơ hội sẽ nằm ở các doanh nghiệp hưởng lợi từ đầu tư công, nâng hạng chuỗi giá trị, tiêu dùng trung lưu, chuyển đổi số, năng lượng và dịch vụ tài chính. Chứng khoán có lợi thế về thanh khoản và khả năng phản ánh sớm kỳ vọng tăng trưởng. Tuy nhiên, sự phân hóa sẽ rất lớn; chỉ số có thể tăng nhưng không đồng nghĩa mọi cổ phiếu đều có giá trị đầu tư.

Đối với bất động sản, dòng tiền sẽ ưu tiên các dự án có pháp lý hoàn chỉnh, hạ tầng kết nối rõ ràng, khả năng khai thác thật và giá bán phù hợp sức mua. Bất động sản công nghiệp, logistics, nhà ở vừa túi tiền, khu đô thị gắn với giao thông công cộng và tài sản tạo dòng tiền có triển vọng tốt hơn phân khúc chỉ dựa vào kỳ vọng tăng giá đất. Những khu vực tăng giá quá nhanh trước khi hạ tầng và nhu cầu thực hình thành sẽ có rủi ro điều chỉnh.

Thị trường trái phiếu có khả năng phục hồi và trở thành kênh huy động vốn trung - dài hạn quan trọng, nhất là trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh và trái phiếu của doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm. Tuy vậy, nhà đầu tư không nên coi trái phiếu doanh nghiệp là sản phẩm thay thế tiền gửi; cần đánh giá dòng tiền trả nợ, tài sản bảo đảm, điều khoản phát hành và năng lực quản trị.

Vàng tiếp tục có vai trò phòng vệ trước bất định toàn cầu, lạm phát và rủi ro tiền tệ, nhưng không tạo ra dòng tiền định kỳ. Vì vậy, vàng nên là một phần của danh mục đa dạng hóa chứ không nên trở thành kênh duy nhất. Tiền gửi vẫn cần thiết cho quỹ dự phòng và nhu cầu ngắn hạn, dù sức hấp dẫn tương đối có thể giảm khi khẩu vị rủi ro tăng.

Kênh đáng chú ý nhất về dài hạn vẫn là sản xuất - kinh doanh, đặc biệt trong công nghệ, logistics, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp công nghệ cao, y tế, giáo dục, năng lượng sạch và dịch vụ xuất khẩu. Đây là nơi tạo ra việc làm, năng suất và dòng tiền thật. Với nhà đầu tư có năng lực quản trị, đầu tư vào doanh nghiệp hoặc dự án có mô hình kinh doanh rõ ràng thường tạo giá trị bền vững hơn việc chỉ mua tài sản chờ tăng giá.

- Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư công, phát triển hạ tầng, trung tâm tài chính quốc tế và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân. Những chính sách này sẽ tạo ra cơ hội đầu tư ở những ngành, lĩnh vực nào?

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân: Đầu tư công sẽ tạo cơ hội trực tiếp cho xây dựng, vật liệu, tư vấn thiết kế, thiết bị, cơ điện và các nhà thầu có năng lực. Nhưng cơ hội lớn hơn nằm ở hiệu ứng lan tỏa sau hạ tầng: logistics, cảng biển, hàng không, khu công nghiệp, thương mại, du lịch, đô thị vệ tinh và dịch vụ tại các hành lang kinh tế mới.

Việc phát triển trung tâm tài chính quốc tế có thể mở ra một hệ sinh thái mới gồm ngân hàng quốc tế, quản lý quỹ, quản lý tài sản, bảo hiểm - tái bảo hiểm, fintech, xếp hạng tín nhiệm, kiểm toán, tư vấn pháp lý, trọng tài, dữ liệu tài chính, an ninh mạng và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, các doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận trái phiếu quốc tế, vốn quỹ, tài chính xanh, tài trợ thương mại và các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá, lãi suất, hàng hóa.

Chính sách thúc đẩy kinh tế tư nhân sẽ tạo lợi thế cho doanh nghiệp có khả năng chính quy hóa quản trị, minh bạch báo cáo và mở rộng quy mô. Những lĩnh vực đáng chú ý gồm công nghệ số, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử, thanh toán, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và công nghiệp sáng tạo.

Tuy nhiên, nhà đầu tư nên đi sau “đơn hàng thật” và “dòng tiền thật”. Chẳng hạn, hưởng lợi từ cao tốc không có nghĩa mọi khu đất gần cao tốc đều tăng giá bền vững; hưởng lợi từ trung tâm tài chính không có nghĩa mọi doanh nghiệp gắn nhãn fintech đều có mô hình tốt. Cần xác định chính xác doanh nghiệp nào có hợp đồng, giấy phép, khách hàng, công nghệ và năng lực triển khai.

Dòng tiền muốn vào sản xuất, lợi nhuận phải đủ hấp dẫn

- Trong bối cảnh lãi suất thấp, thanh khoản dồi dào và tín dụng được định hướng mở rộng, rủi ro dòng tiền chảy vào tài sản đầu cơ ở mức nào? Cần lưu ý điều gì để vốn đi đúng vào sản xuất, kinh doanh?

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân: Rủi ro này là hiện hữu và có thể tăng nhanh nếu tín dụng mở rộng trong khi khả năng hấp thụ vốn của khu vực sản xuất chưa theo kịp. Lãi suất thấp làm giảm chi phí nắm giữ tài sản; nếu kỳ vọng giá đất, vàng hoặc cổ phiếu tăng mạnh, dòng tiền dễ rời khỏi hoạt động kinh doanh có chu kỳ hoàn vốn dài để tìm lợi nhuận ngắn hạn.

Rủi ro lớn nhất không chỉ là hình thành bong bóng tài sản, mà còn là méo mó phân bổ nguồn lực. Khi vốn tập trung quá nhiều vào tài sản không tạo thêm năng lực sản xuất, giá tài sản tăng nhưng năng suất không tăng tương ứng; hệ quả có thể là nợ xấu, chênh lệch giàu nghèo, chi phí nhà ở cao và áp lực ổn định tài chính.

Để hạn chế tình trạng này, chính sách tín dụng cần dựa trên mục đích sử dụng vốn, dòng tiền trả nợ và mức độ rủi ro, thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm. Cần kiểm soát chặt tín dụng có tính chất đầu cơ, giao dịch liên quan và việc sử dụng vốn sai mục đích; đồng thời mở rộng vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đổi mới sáng tạo, xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ và dự án xanh có phương án khả thi.

Mặt khác, muốn vốn đi vào sản xuất thì lợi suất của sản xuất phải đủ hấp dẫn. Vì vậy, cải cách thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian cấp phép, bảo vệ quyền tài sản, nâng chất lượng hạ tầng và phát triển thị trường vốn là những giải pháp quan trọng không kém điều hành tiền tệ. Không thể chỉ yêu cầu ngân hàng cho vay đúng hướng nếu doanh nghiệp tốt vẫn gặp nhiều rào cản khi triển khai dự án.

- Đối với nhà đầu tư cá nhân, chu kỳ mới đòi hỏi thay đổi tư duy đầu tư ra sao? Những sai lầm nào cần tránh?

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân: Nhà đầu tư cần chuyển từ tư duy “chọn tài sản sẽ tăng giá” sang tư duy “xây dựng danh mục phù hợp mục tiêu”. Mỗi người phải xác định rõ thời hạn đầu tư, khả năng chịu lỗ, nhu cầu thanh khoản và tỷ lệ vay nợ trước khi lựa chọn sản phẩm. Một danh mục tốt không nhất thiết đạt lợi nhuận cao nhất trong từng tháng, nhưng phải giúp nhà đầu tư tồn tại qua các giai đoạn biến động.

Sai lầm phổ biến thứ nhất là sử dụng đòn bẩy cao khi thị trường đang hưng phấn. Đòn bẩy làm lợi nhuận tăng nhanh nhưng cũng có thể buộc nhà đầu tư bán tài sản đúng lúc giá thấp. Thứ hai là chạy theo tin đồn, hội nhóm và câu chuyện chính sách mà không kiểm chứng báo cáo tài chính, pháp lý và định giá. Thứ ba là nhầm lẫn giữa giá tăng và giá trị tăng; một tài sản tăng mạnh trong ngắn hạn có thể chỉ phản ánh dòng tiền đầu cơ.

Sai lầm thứ tư là tập trung toàn bộ tài sản vào một kênh, một doanh nghiệp hoặc một khu vực địa lý. Thứ năm là bỏ qua rủi ro thanh khoản và kỳ hạn, đặc biệt với bất động sản và trái phiếu. Cuối cùng, nhà đầu tư thường mua tài sản dài hạn bằng nguồn tiền ngắn hạn, dẫn đến phải bán khi cần tiền.

Tư duy phù hợp trong giai đoạn tới là đa dạng hóa có chọn lọc, ưu tiên tài sản minh bạch, doanh nghiệp có dòng tiền thật, duy trì quỹ dự phòng và tái cân bằng định kỳ. Nhà đầu tư cũng cần chấp nhận rằng cơ hội tốt thường đi kèm thời gian nắm giữ đủ dài; lợi nhuận bền vững hiếm khi đến từ việc liên tục chạy theo những “con sóng” mới.

- Ông dự báo bức tranh dòng tiền trong 5 năm tới sẽ diễn biến như thế nào? Đâu là những “tọa độ” hút vốn nổi bật và cơ hội đáng chú ý nhất đối với nhà đầu tư và doanh nghiệp?

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân: Trong 5 năm tới, dòng tiền tại Việt Nam nhiều khả năng vận động theo ba lớp. Lớp thứ nhất là vốn đầu tư công và vốn ngân hàng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt trong giai đoạn đầu. Lớp thứ hai là vốn tư nhân trong nước mở rộng theo các dự án hạ tầng, đô thị, công nghiệp và tiêu dùng. Lớp thứ ba là dòng vốn quốc tế thông qua FDI thế hệ mới, quỹ đầu tư, thị trường vốn, trái phiếu xanh và hệ sinh thái trung tâm tài chính quốc tế.

Về địa lý, các “tọa độ” hút vốn sẽ hình thành quanh những vùng đô thị lớn, hành lang cao tốc, sân bay, cảng biển, trung tâm logistics, khu công nghiệp thế hệ mới và các cực đổi mới sáng tạo. TP.HCM và vùng kinh tế phía Nam có lợi thế về tài chính, thương mại, cảng biển, logistics và thị trường tiêu dùng; Hà Nội và vùng phía Bắc có lợi thế về công nghệ, công nghiệp điện tử và chuỗi cung ứng; các địa phương có hạ tầng mới và quỹ đất công nghiệp phù hợp có thể trở thành điểm đến tiếp theo.

Về ngành, tôi đánh giá cao tài chính - ngân hàng và quản lý tài sản; hạ tầng và logistics; công nghệ số, AI và trung tâm dữ liệu; bán dẫn và công nghiệp hỗ trợ; năng lượng sạch và tài chính xanh; y tế, giáo dục, du lịch chất lượng cao; cùng các doanh nghiệp tiêu dùng có thương hiệu và hệ thống phân phối tốt.

Cơ hội lớn nhất không nằm ở việc đoán dòng tiền sẽ chạy đến đâu trong vài tuần, mà ở việc xác định những năng lực mà Việt Nam buộc phải xây dựng để duy trì tăng trưởng cao trong nhiều năm. Doanh nghiệp nào giải quyết được các điểm nghẽn về vốn, hạ tầng, công nghệ, năng lượng, nhân lực và chuỗi cung ứng sẽ có khả năng thu hút vốn bền vững. Nhà đầu tư nên đặt mình vào vị trí đồng hành với quá trình nâng cấp của nền kinh tế, thay vì chỉ tìm kiếm chênh lệch giá ngắn hạn.

Tóm lại, chu kỳ mới mang lại cơ hội rất lớn nhưng không phải là một chu kỳ “dễ dàng”. Dòng tiền sẽ dồi dào hơn, song cũng thông minh và đòi hỏi cao hơn. Tài sản có pháp lý rõ, quản trị tốt, tạo dòng tiền và gắn với năng suất thực sẽ là điểm đến bền vững; tài sản chỉ dựa trên kỳ vọng và đòn bẩy sẽ đối mặt rủi ro lớn khi điều kiện thị trường đảo chiều.

Trân trọng cảm ơn ông!