Quốc gia siêu giàu đặt cược vào AI: Tham vọng áp sát Mỹ, Trung Quốc

Quốc gia này muốn xây dựng một nền kinh tế dựa trên dữ liệu và sức mạnh tính toán thay vì chỉ dựa vào tài nguyên thiên nhiên. Những gì đang diễn ra tại Riyadh không chỉ là một dự án công nghệ, mà là cuộc tái cấu trúc tham vọng nhất của nền kinh tế lớn nhất thế giới Ả Rập trong nhiều thập kỷ.

Humain: “Át chủ bài” trị giá nghìn tỷ USD của Riyadh

Trung tâm của tham vọng này là Humain – công ty đang được Saudi Arabia trao quyền thực hiện sứ mệnh đưa đất nước trở thành cường quốc AI. Đây không phải là một start-up công nghệ nhỏ bé. Humain thuộc sở hữu trực tiếp của Quỹ đầu tư quốc gia của Saudi Arabia (Public Investment Fund), tổ chức có giá trị gần 1.000 tỷ USD và đang giám sát hàng loạt khoản đầu tư chiến lược vào du lịch, giải trí, thể thao và bây giờ là trí tuệ nhân tạo.

Humain được công bố vào tháng 5, ngay trước chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump tới Riyadh. Thời điểm ra mắt không chỉ là một bước đi truyền thông, mà còn là sự khẳng định: Saudi Arabia muốn bước vào sân chơi nơi Mỹ và Trung Quốc đang thống trị.

Trong tuần này, tại hội nghị Future Investment Initiative, dự án một lần nữa được đưa vào tâm điểm chú ý toàn cầu khi lãnh đạo Humain trình bày rõ hơn về quy mô và kế hoạch triển khai.

Tareq Amin – CEO của Humain – khẳng định công ty không muốn trở thành người theo sau. Mục tiêu ông đưa ra thậm chí táo bạo đến mức nhiều người ngỡ ngàng: đưa Saudi Arabia trở thành thị trường AI lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Mỹ và Trung Quốc.

Theo Amin, lợi thế lớn nhất của Saudi Arabia không phải công nghệ, mà là năng lượng. AI cần sức mạnh tính toán khổng lồ, và sức mạnh tính toán cần điện. Trong bối cảnh các quốc gia khác phải đối mặt với giới hạn hạ tầng điện, chi phí quá cao và thời gian chờ xây dựng kéo dài, Saudi Arabia có một lợi thế mà không nơi nào có được: nguồn năng lượng dồi dào, ổn định và giá rẻ.

Amin nhấn mạnh: “Hãy nhìn vào hệ thống năng lượng của đất nước. Chúng tôi không phải xây dựng lại từ đầu trạm điện hay hạ tầng truyền tải. Chỉ riêng điều đó đã giúp chúng tôi tiết kiệm đến 18 tháng triển khai.”

Với sức mạnh năng lượng sẵn có, tham vọng AI của Saudi Arabia không còn là giấc mơ viển vông. Đó là chiến lược được tính toán kỹ lưỡng.

Ngoài hạ tầng, Humain còn giới thiệu Humain One – hệ điều hành AI độc lập đầu tiên do Saudi Arabia phát triển. Thay vì thao tác bằng chuột và biểu tượng như Windows hay macOS, người dùng có thể nói hoặc nhập lệnh để máy tính tự động thực hiện.

Humain One không hướng tới việc bổ sung thêm tính năng cho hệ điều hành truyền thống. Nó hướng tới một cách tương tác mới, nơi AI không chỉ hỗ trợ, mà thay thế các thao tác thủ công. Tareq Amin cho biết Humain One đã được triển khai nội bộ trong chính công ty để vận hành các bộ phận nhân sự, tài chính, pháp lý và CNTT.

Một ví dụ gây chú ý được Amin chia sẻ: trong bộ phận tính lương, hiện chỉ còn một nhân viên chịu trách nhiệm kiểm tra, còn mọi công việc tính toán do tác nhân AI xử lý. Amin nói thẳng: “Chúng tôi cho AI vận hành công ty.”

Đó là góc nhìn không chỉ cho thấy sự hiệu quả của AI, mà còn phản ánh quan điểm táo bạo của Saudi Arabia: khi xây dựng một nền công nghiệp mới, họ sẵn sàng bỏ qua các phương thức cũ và đi thẳng tới mô hình vận hành của tương lai.

Xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu khổng lồ phủ khắp đất nước

Kế hoạch của Humain là phát triển công suất trung tâm dữ liệu đạt 6 gigawatt trên toàn lãnh thổ Saudi Arabia vào năm 2034.

Để hình dung mức độ của dự án này: chỉ một trung tâm dữ liệu của Google hay Microsoft hiện nay cũng đã là công trình hạ tầng khổng lồ, còn Humain đang xây dựng hàng loạt, ở quy mô vượt xa những gì thế giới từng chứng kiến.

Không chỉ dừng lại ở việc xây dựng, Humain còn ký kết hàng loạt hợp tác chiến lược với các tên tuổi lớn nhất trong ngành công nghệ toàn cầu như Nvidia, AMD, Amazon Web Services, Qualcomm và Cisco. Đây là những cái tên đang giữ vai trò “nền móng” trong kỷ nguyên AI, từ phần cứng GPU cho đến nền tảng đám mây và giải pháp kết nối dữ liệu.

Mới nhất, Humain công bố thỏa thuận trị giá 3 tỷ USD với tập đoàn đầu tư lớn Blackstone để triển khai hệ thống trung tâm dữ liệu tại Saudi Arabia. Thỏa thuận này biến quốc gia Trung Đông trở thành điểm đến đầu tư mới của ngành hạ tầng AI toàn cầu.

Saudi Arabia đang bước vào giai đoạn quan trọng của kế hoạch chuyển đổi kinh tế Vision 2030. Đây là đề án lớn nhất trong lịch sử đất nước nhằm giảm phụ thuộc hoàn toàn vào dầu mỏ, xây dựng các thành phố mới như Neom, thúc đẩy du lịch và đa dạng hóa nguồn thu.

Nhưng kế hoạch này đang đối mặt thách thức. Giá dầu thế giới giảm khiến ngân sách nhà nước chịu áp lực. Một số dự án “siêu đô thị” bị chậm tiến độ, trong khi nhu cầu tạo ra động lực tăng trưởng mới ngày càng cấp bách.

Trong bối cảnh đó, AI trở thành nhân tố đặc biệt cho động lực tăng trưởng. Riyadh nhìn thấy cơ hội để biến Saudi Arabia thành “quốc gia của dữ liệu và năng lượng”, thay vì chỉ là “quốc gia của dầu mỏ.” Nếu AI trở thành động lực tăng trưởng mới, nền kinh tế có thể chuyển đổi bền vững, giảm phụ thuộc vào biến động giá dầu.

Cuộc cạnh tranh trong khu vực: Không chỉ Saudi Arabia chạy đua

Saudi Arabia không phải là quốc gia duy nhất tại Trung Đông muốn trở thành trung tâm AI. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng đang xây dựng mạng lưới AI của mình thông qua công ty G42.

UAE gần đây đã đạt thỏa thuận lịch sử với chính quyền Trump để xây dựng “Stargate UAE” – dự án trung tâm dữ liệu trị giá 500 tỷ USD cùng sự tham gia của OpenAI, Nvidia và Oracle.

Điều này đặt ra câu hỏi: Trung Đông có đủ chỗ cho hai cường quốc AI?

Khi được hỏi, Tareq Amin đưa ra quan điểm mang tính toàn cầu hơn là cạnh tranh khu vực: “AI không nên tập trung vào một nơi duy nhất. Điều tốt cho UAE thì cũng tốt cho Saudi Arabia và tốt cho nhân loại.”

Đồng thời ông nhấn mạnh một điểm khác biệt then chốt: Humain không phải chỉ là một công ty giữ tài sản. Humain là công ty vận hành, nghĩa là họ không chỉ đầu tư mà thực sự triển khai và phát triển công nghệ.

Nếu các kế hoạch của Humain được hiện thực hóa, Saudi Arabia sẽ sở hữu mạng lưới trung tâm dữ liệu khổng lồ, nguồn năng lượng giá rẻ để vận hành mô hình AI, và một hệ điều hành AI độc lập.

Trong một thế giới mà quyền lực đang được chuyển dịch từ dầu mỏ sang dữ liệu, từ tài nguyên hữu hình sang năng lực tính toán, quốc gia này có lợi thế để trở thành trung tâm mới của nền kinh tế AI.

Không còn đứng sau Mỹ hay Trung Quốc, Saudi Arabia muốn định nghĩa lại chính mình: một quốc gia dẫn dắt kỷ nguyên công nghệ tiếp theo.

Cuộc đặt cược là vô cùng lớn. Nhưng đối với một quốc gia từng xây dựng ảnh hưởng toàn cầu từ dầu mỏ, đây không phải là lần đầu tiên họ thay đổi cục diện cuộc chơi.

Saudi Arabia đã bước vào thời đại AI và cả thế giới đang dõi theo.