Trung Quốc ra tay chặn 'Singapore washing': Hết đường ra nước ngoài mở công ty, giới startup bất an

Giới công nghệ từ Thung lũng Silicon đến Thâm Quyến đã xôn xao vào cuối năm ngoái khi Meta chi 2 tỷ USD để mua lại Manus, một startup AI có nguồn gốc Trung Quốc nhưng đặt trụ sở tại Singapore.

Đối với nhiều nhà sáng lập Trung Quốc đang nỗ lực xây dựng sản phẩm có thể cạnh tranh với các đối thủ Mỹ, thương vụ này giống như một sự xác nhận rằng mô hình “Singapore washing” – chuyển trụ sở pháp lý sang Singapore là con đường khả thi để tránh sự giám sát đồng thời từ cả Bắc Kinh và Washington.

Tuy nhiên, hy vọng đó nhanh chóng bị “dội gáo nước lạnh” chỉ trong vài ngày. Bắc Kinh bất ngờ can thiệp vào thương vụ, tăng cường các nỗ lực nhằm ngăn chặn các nhà sáng lập AI Trung Quốc chuyển hoạt động ra nước ngoài.

Theo một báo cáo, Chính phủ Trung Quốc đã bắt đầu xem xét liệu việc bán Manus có vi phạm các quy định về xuất khẩu công nghệ và đầu tư ra nước ngoài hay không, đồng thời cấm hai đồng sáng lập Xiao Hong và Ji Yichao rời Trung Quốc để sang Singapore.

Được thành lập tại Trung Quốc, Manus đã chuyển trụ sở chính và đội ngũ cốt lõi sang Singapore vào năm ngoái, nhằm tiếp cận nguồn vốn quốc tế lớn hơn, bao gồm cả quỹ đầu tư mạo hiểm Benchmark có trụ sở tại San Francisco. Công ty này gây ấn tượng với giới công nghệ Mỹ nhờ một AI agent có thể tự xây dựng website và thực hiện các tác vụ lập trình cơ bản.

Tuy nhiên, khoản đầu tư này đã vấp phải chỉ trích từ các nhà lập pháp Mỹ vào giữa năm 2025, trong bối cảnh Washington cấm các nhà đầu tư Mỹ rót vốn trực tiếp vào các công ty AI Trung Quốc. Điều đó khiến thương vụ trở thành điểm nóng giữa bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Mô hình “Singapore washing” lung lay

Cuộc rà soát mở rộng từ phía Trung Quốc đã gây hoang mang cho một thế hệ doanh nhân công nghệ và nhà đầu tư mạo hiểm Trung Quốc vốn âm thầm áp dụng mô hình “Singapore washing”. Những người này buộc phải đánh giá lại chiến lược khi cuộc đối đầu công nghệ Mỹ – Trung ngày càng leo thang.

Wayne Shiong, đối tác quản lý của một quỹ đầu tư giai đoạn sớm tại Silicon Valley, nhận định con đường mà Manus đã đi có thể sẽ không còn được lựa chọn. Theo ông, ngày càng nhiều nhà sáng lập cân nhắc khởi nghiệp bên ngoài Trung Quốc ngay từ “ngày đầu tiên”, trước khi bất kỳ hoạt động nghiên cứu và phát triển quan trọng nào diễn ra trong nước, thay vì cố gắng tái cấu trúc khi công ty đã tăng trưởng.

Ông cho biết những nhà sáng lập nhắm đến mở rộng toàn cầu và định giá cao vẫn thấy lợi ích khi có nhà đầu tư Mỹ hậu thuẫn. Trên thực tế, định giá của các startup AI Trung Quốc thường chỉ bằng một phần nhỏ so với các công ty tương tự tại Mỹ, khiến việc “đi ra ngoài” trở thành lựa chọn hấp dẫn về tài chính.

Thương vụ Manus diễn ra trong bối cảnh cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ xoay quanh chip tiên tiến mà còn về dòng chảy nhân tài và công nghệ. Đây là yếu tố khiến các chính phủ ngày càng cảnh giác với việc chuyển giao công nghệ xuyên biên giới.

Một luật sư tại Bắc Kinh nhận định việc các công ty phát triển công nghệ tại Trung Quốc rồi sau đó chuyển tài sản sang thực thể ở nước ngoài là “lá cờ đỏ” đối với chính quyền. Theo ông, trong những trường hợp như vậy, nơi sản phẩm được phát triển quan trọng hơn nơi công ty mẹ đăng ký pháp lý.

Một chuyên gia tư vấn AI tại Singapore cũng cho rằng chỉ lập một pháp nhân tại Singapore và tuyển vài nhân viên địa phương là không đủ. Toàn bộ đội ngũ cần chuyển đi, cơ sở khách hàng phải được chuyển đổi và các nhà đầu tư Trung Quốc giai đoạn đầu thường phải thoái vốn. Điều này khiến việc “tẩy nguồn gốc Trung Quốc” trở nên phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ ban đầu.

Cảnh báo cho giới đầu tư công nghệ

Thương vụ Manus cũng trở thành lời cảnh tỉnh cho các nhà đầu tư từng tin rằng cấu trúc offshore có thể giúp startup Trung Quốc tránh khỏi sự kiểm soát của Bắc Kinh. Theo một nhà quản lý quỹ gia đình tại Singapore, giới chức Trung Quốc có thể “nhìn xuyên qua lớp vỏ Singapore” để truy tìm nguồn gốc thực sự của công ty, bao gồm mã nguồn, dữ liệu và nhân sự.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng Bắc Kinh có thể không muốn “trừng phạt quá mức thành công”, vì điều này có thể làm nản lòng các nhà sáng lập và bóp méo động lực đổi mới. Theo ông, sau vụ việc Manus, các công ty vẫn có thể tìm ra những con đường tuân thủ mới để tiếp tục hoạt động quốc tế.

Hiện vẫn chưa rõ Trung Quốc sẽ có hành động tiếp theo nào ngoài lệnh cấm xuất cảnh đối với các nhà sáng lập, cũng như liệu chính quyền có yêu cầu hủy thương vụ hay không. Trong khi đó, giao dịch vẫn được hoàn tất, với hơn 100 nhân viên Manus chuyển đến văn phòng Meta tại Singapore vào đầu tháng 3.

Meta cho biết thương vụ tuân thủ đầy đủ luật pháp hiện hành và kỳ vọng một giải pháp phù hợp cho cuộc điều tra. Trong khi đó, phía Trung Quốc và Manus chưa đưa ra bình luận chính thức.

Nếu Bắc Kinh yêu cầu hủy giao dịch, các chuyên gia cho rằng đây sẽ là tình huống “rất khó xử” đối với Meta, bởi “gã khổng lồ” công nghệ Mỹ đã nhanh chóng tích hợp Manus vào chiến lược AI giữa cuộc cạnh tranh khốc liệt.

Ngay cả với các startup thành lập ngoài Trung Quốc từ đầu, động thái này cũng làm gia tăng sự bất định trong một hệ thống quy định vốn đã thiếu minh bạch. Một trong những câu hỏi chưa có lời giải là liệu việc thuê ngoài các nhóm kỹ thuật tại Trung Quốc có bị xem là vi phạm quy định xuất khẩu công nghệ hay không.

Thuê ngoài sang Trung Quốc vốn là lựa chọn phổ biến của các nhà sáng lập gốc Hoa ở nước ngoài, nhờ chi phí thấp và nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào. Tuy nhiên, sự mơ hồ pháp lý khiến chiến lược này trở nên rủi ro hơn.

Trong những năm gần đây, cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc đã tăng tốc ban hành quy định đối với lĩnh vực AI đang phát triển nhanh, nhưng vẫn gặp khó khăn khi công nghệ tiến nhanh hơn luật pháp. Sự rõ ràng đôi khi chỉ xuất hiện khi một vụ việc trở nên đủ lớn để thu hút sự chú ý của chính phủ.

Một nhà sáng lập startup AI tại Singapore thẳng thắn khi được hỏi về khả năng thuê ngoài sang Trung Quốc: “Bạn sẽ không biết cho đến khi công ty đủ lớn”.

Nhận định này phản ánh tâm lý chung của giới công nghệ hiện nay: cơ hội toàn cầu vẫn rộng mở, nhưng rủi ro địa chính trị và pháp lý đang trở thành yếu tố không thể bỏ qua.