Vốn rút khỏi Edtech, AI chiếm lĩnh thị trường

Theo dữ liệu từ nền tảng dữ liệu tài chính PitchBook, tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghệ giáo dục (Edtech) trong năm 2024 chỉ đạt 3 tỷ USD, giảm mạnh so với mức 17,3 tỷ USD vào năm 2021, thời kỳ đỉnh cao trong đại dịch Covid-19. Đây cũng là mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ, kể từ năm 2014 khi ngành này chỉ thu hút được 2,3 tỷ USD vốn đầu tư.

Sự sụt giảm này phản ánh tình trạng khó khăn của các công ty Edtech, vốn từng bùng nổ trong giai đoạn các trường học đóng cửa hàng loạt vì dịch bệnh. Sau khi đại dịch kết thúc, nhu cầu học trực tuyến nhanh chóng hạ nhiệt, trong khi chi phí vận hành và áp lực cạnh tranh gia tăng khiến tốc độ tăng trưởng người dùng trả phí suy giảm rõ rệt.

Tình hình càng trở nên trầm trọng hơn trong 2 năm qua, khi làn sóng AI tạo sinh bùng nổ làm đảo lộn hoàn toàn nhu cầu đối với các công cụ học tập trực tuyến trả phí và khiến định giá của nhiều doanh nghiệp lao dốc.

Vốn rời Edtech, đổ vào AI tạo sinh

Trái ngược với xu hướng giảm mạnh trong edtech, đầu tư vào AI tạo sinh lại đang bùng nổ. Theo PitchBook, các nhà đầu tư đã rót 51,4 tỷ USD vào lĩnh vực này trong năm 2024, tăng gấp hơn 3 lần so với 16,5 tỷ USD năm 2021.

Một trong những công ty bị ảnh hưởng rõ rệt nhất của làn sóng AI là Chegg, tập đoàn công nghệ giáo dục có trụ sở tại California (Mỹ). Sau khi ChatGPT của OpenAI ra mắt, hoạt động kinh doanh của Chegg bị ảnh hưởng nghiêm trọng, khiến giá cổ phiếu lao dốc so với giai đoạn đỉnh cao thời đại dịch.

Trong năm 2024, công ty đã tiến hành nhiều đợt cắt giảm nhân sự lớn. Tới năm 2025, doanh thu của công ty trong quý I và quý II giảm lần lượt 31% và 36% so với cùng kỳ năm trước.

Ông Nathan Schultz, Giám đốc điều hành kiêm Chủ tịch Chegg, thừa nhận: “Những tiến bộ gần đây trong trải nghiệm tìm kiếm bằng AI và việc sinh viên ngày càng sử dụng các dịch vụ AI miễn phí đã tạo ra thách thức lớn cho Chegg cũng như các nền tảng học trực tuyến khác. Thay vì rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện, sinh viên có xu hướng dựa vào AI để tìm câu trả lời nhanh chóng, điều này ảnh hưởng đến khả năng hiểu biết lâu dài của họ”.

Dù vậy, ông Schultz khẳng định Chegg vẫn có “di sản sâu sắc” và “thương hiệu bền vững”, đồng thời nhấn mạnh công ty sẽ tiếp tục củng cố trải nghiệm học tập cho những sinh viên “muốn học để hiểu, chứ không chỉ để có câu trả lời dễ dàng”.

Tình cảnh của Chegg không phải cá biệt. Cổ phiếu Coursera, nền tảng cung cấp khóa học và bằng cấp trực tuyến, giảm hơn 56% trong năm 2024, trong khi nền tảng học trực tuyến Udemy cũng mất hơn 43% giá trị.

Trong bức tranh ảm đạm của ngành Edtech, ứng dụng học ngoại ngữ Duolingo nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi. Cổ phiếu công ty đã tăng gần 60% trong năm 2024 nhờ lượng người dùng và thuê bao trả phí tăng mạnh. Nguyên nhân chính là việc ra mắt loạt tính năng mới, trong đó một số được hỗ trợ bởi GPT 4 của OpenAI, giúp cá nhân hóa trải nghiệm học tập cho người dùng.

Theo báo cáo kinh doanh quý III vừa qua, số lượng người dùng trả phí của Duolingo tăng 34%, đạt 11,5 triệu người, trong khi doanh thu quý đạt 271,7 triệu USD, vượt mức ước tính 260,3 triệu USD. Công ty khẳng định các tính năng AI đã “có lãi” và đóng góp tích cực vào việc chuyển đổi người dùng miễn phí sang trả phí.

Duolingo đang theo đuổi chiến lược “AI-first”, tức tích hợp trí tuệ nhân tạo vào nội dung học, cá nhân hóa trải nghiệm người học và biến AI trở thành công cụ trung tâm, thay thế một phần nội dung truyền thống nhằm nâng cao hiệu quả học tập.

Các “ông lớn” công nghệ vào cuộc

Cạnh tranh trong lĩnh vực giáo dục trực tuyến ngày càng gay gắt khi các tập đoàn công nghệ lớn như OpenAI và Google mở rộng sang mảng giáo dục. OpenAI đã ra mắt ChatGPT Edu, phiên bản dành cho các tổ chức giáo dục đại học, với khả năng truy cập GPT-4o, phân tích dữ liệu, duyệt web và tải tệp, hiện đã được triển khai tại hơn 460.000 sinh viên và 63.000 giảng viên thuộc hệ thống California State University.

Trong khi đó, Google giới thiệu LearnLM, bộ mô hình AI tinh chỉnh cho giáo dục, tích hợp vào nền tảng Gemini for Education, được cung cấp miễn phí hoặc tích hợp trong Google Workspace for Education, giúp nâng cao hiệu quả học tập và hỗ trợ giảng dạy tại nhiều tổ chức trên thế giới.

Ông Sundar Pichai, CEO Google và Alphabet, cho hay: "Hơn 80% trong số 100 trường đại học hàng đầu của Mỹ sử dụng Google Workspace for Education, giúp họ tiếp cận nền tảng AI tốt nhất của Google được thiết kế riêng cho trường học".

Những bước đi này cho thấy các “ông lớn” công nghệ đang tích cực đưa AI trở thành trung tâm của trải nghiệm học tập, tạo ra sức ép cạnh tranh lớn cho các nền tảng giáo dục trực tuyến truyền thống.

Trước áp lực đó, các công ty công nghệ giáo dục truyền thống đang chạy đua tích hợp AI vào sản phẩm, với kỳ vọng công nghệ này có thể nâng cao chất lượng dịch vụ.

Các nền tảng như Khan Academy và Coursera đã đưa trợ lý AI tạo sinh vào tương tác với người học. Speak, ứng dụng học ngôn ngữ có trụ sở tại San Francisco, sử dụng mô hình giọng nói Whisper của OpenAI để giảng dạy thông qua hội thoại trực tiếp.

Edtech xoay trục và những nghi ngại

Trước khó khăn về doanh thu, một số công ty Edtech đang chuyển hướng sang cung cấp công cụ hỗ trợ giáo viên phát hiện gian lận học thuật do AI tạo ra. Năm ngoái, nền tảng nổi tiếng về phát hiện đạo văn Turnitin đã ra mắt công cụ nhận diện văn bản do AI tạo ra. Đến nay, hệ thống này đã phân tích hơn 200 triệu bài viết, với tỷ lệ chính xác 86% và tỷ lệ nhầm lẫn dưới 1%.

Bà Annie Chechitelli, Giám đốc sản phẩm của Turnitin, cho biết: “Chúng tôi đã chuẩn bị cho vấn đề này từ năm 2020 nên có thể phản ứng nhanh chóng. Tuy nhiên, học sinh cũng ngày càng sáng tạo trong việc tìm cách qua mặt hệ thống, và luôn có những mối đe dọa mới xuất hiện”.

Dẫu vậy, giới chuyên gia vẫn tỏ ra hoài nghi về triển vọng phục hồi của ngành công nghệ giáo dục trong bối cảnh AI đang chiếm lĩnh mọi khía cạnh.

Theo bà Sabah Baxamoosa, Giám đốc phát triển kinh doanh tại nền tảng khởi nghiệp OneValley, việc tích hợp các mô hình AI chất lượng cao vào sản phẩm giáo dục đòi hỏi chi phí lớn, đồng thời tiềm ẩn rủi ro về định kiến, quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu. Những yếu tố này, cùng tốc độ thay đổi quá nhanh của công nghệ, khiến nhà đầu tư dè dặt hơn.

Ông Jared Cooney Horvath, nhà khoa học thần kinh và chuyên gia giáo dục, cho rằng sự “cường điệu” quanh AI tạo sinh đã khiến nhiều công ty Edtech lạm dụng thuật ngữ này trong sản phẩm, “ngay cả khi, hoặc đặc biệt là khi, nó không phù hợp”.

“Hầu hết các công ty công nghệ giáo dục được điều hành bởi kỹ sư, doanh nhân hoặc nhà kinh tế, rất hiếm khi có sự tham gia của những nhà giáo dục thực thụ. Chính vì không hiểu rõ lĩnh vực mà họ muốn cải cách, nên những nỗ lực đổi mới đó thường không tạo ra tác động thực sự đối với giáo dục”, ông Horvath nhận định.

Trong tuyên bố đưa ra mới đây, bà Randi Weingarten, chủ tịch Liên đoàn Giáo viên Mỹ (AFT), nêu rõ: “AI mang đến những hứa hẹn to lớn nhưng cũng ẩn chứa những thách thức to lớn. Và nhiệm vụ của chúng tôi, với tư cách là những nhà giáo dục, là đảm bảo AI phục vụ học sinh và xã hội, chứ không phải ngược lại”.