Đầu tư nước ngoài: Đòn bẩy nâng chuẩn giáo dục Việt Nam

Chia sẻ với Tạp chí Đầu tư Tài chính, ông Christopher Jeffery - Giám đốc Điều hành Cấp cao phụ trách Chiến lược & Đối tác quốc tế của Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) - đã trao đổi về những chuyển động của dòng vốn đầu tư nước ngoài vào giáo dục Việt Nam, tác động của các khoản đầu tư này đến chất lượng đào tạo, cũng như cơ hội và thách thức trong việc phát triển giáo dục quốc tế tại Việt Nam.

Theo quan sát của ông, ngành giáo dục Việt Nam đã thay đổi như thế nào trong những năm gần đây, đặc biệt về thu hút đầu tư và thúc đẩy đổi mới sáng tạo?

Ông Christopher Jeffery: Trong vài năm qua, giáo dục Việt Nam đã có sự chuyển biến rõ rệt, trở nên cởi mở và năng động hơn. Chính phủ đã thúc đẩy hội nhập quốc tế trong lĩnh vực giáo dục, thông qua việc ký kết nhiều hiệp định song phương (như với Vương quốc Anh) và triển khai chương trình đổi mới toàn diện giáo dục từ năm 2013. Chính sách hội nhập này đã góp phần thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài ngày càng tăng, chủ yếu tập trung ở mảng K12 và đào tạo kỹ năng, đặc biệt là tiếng Anh.

Dòng vốn này đang thúc đẩy đổi mới, từ cơ sở vật chất hiện đại đến chương trình giảng dạy tiên tiến. Nếu như 2 thập kỷ trước Việt Nam chưa có trường đại học nước ngoài nào, thì nay đã có sự hiện diện của các trường như BUV, RMIT, Fulbright.

Song song với đó, Việt Nam cũng siết chặt tiêu chuẩn chất lượng, yêu cầu các cơ sở giáo dục có vốn đầu tư nước ngoài phải thuộc top 500 trường đại học toàn cầu, và cam kết vốn đầu tư tối thiểu 500 tỷ đồng (khoảng 20 triệu USD). Mục tiêu là hướng tới vị thế trung tâm khu vực và từng bước trở thành điểm đến hàng đầu về giáo dục đại học.

Một thay đổi đáng chú ý khác là sự bùng nổ của công nghệ giáo dục (EdTech) và các mô hình học tập mới. Các trường ngày càng chú trọng STEM (robotics, coding, AI) và hợp tác với các tập đoàn công nghệ quốc tế để hiện đại hóa phương pháp giảng dạy.

Tính đến tháng 6/2024, các trường đại học Việt Nam có khoảng 369 chương trình hợp tác với đối tác nước ngoài, trong đó Vương quốc Anh chiếm thị phần lớn nhất.

Nhìn chung, giáo dục Việt Nam hiện nay toàn cầu hóa hơn, cởi mở với đầu tư hơn và ứng dụng công nghệ mạnh mẽ hơn nhiều so với một thập kỷ trước, tạo nên một bức tranh rất sôi động về đổi mới và hội nhập.

Theo ông, điều gì khiến Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn với các nhà đầu tư giáo dục toàn cầu?

Ông Christopher Jeffery: Việt Nam là thị trường hấp dẫn đối với các nhà đầu tư giáo dục có tầm nhìn dài hạn, vì nhiều lý do. Thứ nhất, nhu cầu thị trường rất lớn. Với dân số trẻ, tầng lớp trung lưu tăng nhanh và mức độ coi trọng giáo dục cao, các gia đình Việt Nam sẵn sàng chi phần lớn thu nhập cho việc học, với niềm tin rằng giáo dục sẽ bảo đảm tương lai của cả gia đình.

Hiện có hơn 130.000 du học sinh Việt Nam ở nước ngoài, chi khoảng 3 - 4 tỷ USD mỗi năm. Mặc dù con số này đã ổn định nhờ sự phát triển của các chương trình quốc tế trong nước, nhưng nhu cầu về giáo dục chuẩn quốc tế tại Việt Nam vẫn rất cao. Đây chính là cơ hội cho nhà đầu tư cung cấp “chất lượng toàn cầu” ngay tại địa phương.

Thứ hai, kinh tế Việt Nam tăng trưởng mạnh và đang chuyển dịch lên chuỗi giá trị cao hơn, kéo theo nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao. Chính phủ xác định giáo dục là ưu tiên quốc gia khi dành khoảng 20% ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này, đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài tham gia mở rộng năng lực đào tạo.

Việt Nam cũng không giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong các cơ sở giáo dục. Đây được coi là một chính sách khá cởi mở. Bên cạnh đó là các ưu đãi thuế và khung pháp lý đang dần hoàn thiện, tất cả tạo nên môi trường đầu tư đầy tiềm năng.

Tuy nhiên, vẫn còn không ít thách thức. Hệ thống thủ tục hành chính có thể phức tạp đối với nhà đầu tư mới, từ cấp phép đầu tư, đăng ký doanh nghiệp đến giấy phép đào tạo, mỗi bước đều có yêu cầu nghiêm ngặt và mất nhiều thời gian.

Yêu cầu vốn đầu tư ban đầu cao, việc tìm kiếm quỹ đất phù hợp cũng không dễ dàng. Các nhà đầu tư còn phải đảm bảo chất lượng giảng viên, phê duyệt chương trình, tuân thủ quy định địa phương. Sau khi đi vào hoạt động, việc hiểu rõ văn hóa và kỳ vọng của sinh viên Việt Nam cũng cần quá trình dài nghiên cứu. Nói cách khác, thị trường Việt Nam nhiều tiềm năng nhưng đòi hỏi cam kết lâu dài và sự thấu hiểu địa phương.

Theo ông, các nguồn vốn tư nhân và đầu tư quốc tế, bao gồm sự hiện diện của BUV, đã đóng góp như thế nào vào việc nâng cao chất lượng, đa dạng hóa và mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục tại Việt Nam?

Ông Christopher Jeffery: Nguồn vốn tư nhân trong nước và quốc tế đã góp phần đáng kể nâng chuẩn chất lượng giáo dục trên toàn quốc. Các trường như BUV và RMIT mang tới chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và hệ thống kiểm định quốc tế, từ đó thúc đẩy các trường đại học Việt Nam tự so sánh và cải thiện để tiệm cận chuẩn toàn cầu. Kết quả là sự cạnh tranh và đổi mới mạnh mẽ hơn, đặc biệt trong chất lượng đào tạo và khả năng việc làm của sinh viên.

Sự hiện diện của các nhà đầu tư nước ngoài giúp gia tăng tính đa dạng trong các chương trình đào tạo. Sinh viên Việt Nam ngày nay có thể tiếp cận các ngành học mới như truyền thông sáng tạo, khoa học dữ liệu hay tài chính. Đây là những lĩnh vực từng rất hạn chế. Sự phát triển của các trường quốc tế còn giúp giảm khoảng cách vùng miền khi mô hình này dần lan ra ngoài các đô thị lớn.

Về khả năng tiếp cận, học đại học quốc tế tại Việt Nam có chi phí thấp hơn du học nước ngoài 50 - 60% nhưng chất lượng tương đương. Ngoài ra, nhiều trường còn cấp học bổng toàn phần, chẳng hạn BUV có các học bổng Lion’s Heart và British Ambassador’s Scholarship. Sự kết hợp giữa chất lượng toàn cầu và khả năng tiếp cận địa phương đã trực tiếp góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cho Việt Nam.

Những vướng mắc hay thách thức về chính sách nào hiện vẫn hạn chế hoạt động của các tổ chức giáo dục nước ngoài tại Việt Nam thưa ông? Và đâu là giải pháp để thu hút thêm nguồn vốn đầu tư chất lượng vào lĩnh vực này?

Ông Christopher Jeffery: Môi trường giáo dục Việt Nam thời gian gần đây đã cởi mở hơn nhiều, nhưng nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải đối mặt với thủ tục hành chính phức tạp. Việc thành lập một trường đại học cần nhiều bước cấp phép: Từ giấy phép đầu tư, đăng ký doanh nghiệp đến phê duyệt của Bộ Giáo dục & Đào tạo. Quá trình này có thể kéo dài trong nhiều năm. Ngưỡng vốn đầu tư tối thiểu 20 triệu USD cũng là rào cản đối với các dự án nhỏ nhưng chất lượng cao. Ngoài ra, chính sách đất đai còn hạn chế khi tổ chức nước ngoài không được sở hữu đất, gây khó khăn cho phát triển cơ sở vật chất.

Để thu hút thêm đầu tư chất lượng, Việt Nam có thể tiếp tục cải thiện tính minh bạch và hiệu quả hành chính, chẳng hạn triển khai cơ chế “một cửa” trong cấp phép hoặc hướng dẫn cụ thể hơn về sáp nhập, mua bán trong lĩnh vực giáo dục.

Các ưu đãi có mục tiêu, như giảm tiền thuê đất hoặc miễn thuế gắn với cam kết đào tạo và học bổng, cũng là giải pháp khuyến khích. Cuối cùng, việc đơn giản hóa thủ tục visa và giấy phép lao động cho giảng viên quốc tế sẽ giúp nâng cao chất lượng nhân sự và hợp tác học thuật, qua đó củng cố vị thế của Việt Nam như một điểm đến giáo dục hàng đầu khu vực.

Trân trọng cảm ơn ông!

Thành lập năm 2009, Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) là trường đại học 100% vốn nước ngoài tiên phong tại Việt Nam. BUV cũng đầu tư 165 triệu USD để xây dựng khuôn viên hiện đại, thể hiện cam kết gắn bó lâu dài.

Sứ mệnh của BUV là bồi dưỡng thế hệ nhân tài mới cho nền kinh tế Việt Nam. Sinh viên tốt nghiệp của trường hiện làm việc trong các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp trong nước, nhiều người đã khởi nghiệp thành công trong lĩnh vực công nghệ, tài chính, sáng tạo. Nhà trường duy trì mối liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp thông qua hội đồng tư vấn, chương trình thực tập, đảm bảo chương trình học luôn sát nhu cầu thị trường.

Bên cạnh đó, BUV cũng góp phần nâng cao năng lực hệ thống giáo dục. Trường dẫn dắt các sáng kiến như dự án SOARing Digital Transformation (do British Council tài trợ), hỗ trợ các trường đại học Việt Nam chuyển đổi số. BUV còn tổ chức các chương trình đào tạo giảng viên và trao đổi học thuật, chia sẻ chuyên môn với đối tác trong nước.

Về mặt xã hội, trường dành học bổng toàn phần cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn (như học bổng Lion’s Heart) và xây dựng khuôn viên xanh đạt chứng nhận EDGE Advanced – khuôn viên đầu tiên tại Việt Nam đạt tiêu chuẩn này.