Nền tảng điện toán đám mây lớn nhất hành tinh gặp sự cố, cảnh báo 'thảm họa' internet toàn cầu

Sáng thứ Hai vừa qua, hàng triệu người trên khắp thế giới bất ngờ rơi vào cảnh “mất Internet” khi Amazon Web Services (AWS) – nền tảng điện toán đám mây lớn nhất hành tinh – gặp sự cố nghiêm trọng kéo dài nhiều giờ. Hàng loạt trang web và ứng dụng lớn bị tê liệt, từ dịch vụ ngân hàng, mạng xã hội, đặt vé máy bay đến mua sắm trực tuyến.

Tại Mỹ, đặc biệt là khu vực Bờ Đông – nơi hàng triệu người đang trên đường đi làm – sự cố khiến họ không thể đặt cà phê qua ứng dụng, không đăng nhập được vào tài khoản ngân hàng, thậm chí không truy cập nổi các công cụ làm việc trực tuyến.

Dù thời gian gián đoạn chỉ kéo dài vài tiếng, vụ việc này một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về độ mong manh của “xương sống Internet” – thứ mà thế giới hiện nay phụ thuộc gần như tuyệt đối.

“Gót chân Achilles” của Internet hiện đại

Theo giới chuyên môn, nguyên nhân gốc rễ của sự cố vẫn đang được điều tra. Tuy nhiên, báo cáo ban đầu cho thấy một dịch vụ chuyển đổi tên miền (DNS) – hệ thống giúp “phiên dịch” tên web thân thiện (như amazon.com) thành địa chỉ IP mà máy tính có thể hiểu được – đã mất khả năng giao tiếp với hàng nghìn cơ sở dữ liệu khổng lồ của các doanh nghiệp đặt trên máy chủ của Amazon.

Các sự cố tương tự trong quá khứ từng bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân: bản cập nhật lỗi, mã lập trình sai, hoặc sự không tương thích giữa các phần mềm bên thứ ba. Hiếm khi hơn, một vụ tấn công mạng, sự cố cáp quang quốc tế, hay tấn công từ chối dịch vụ (DDoS) có thể khiến các máy chủ trọng yếu bị quá tải, dẫn đến sập hàng loạt dịch vụ.

Nhưng điểm đáng lo nhất, theo các chuyên gia, là tần suất sự cố đang tăng lên – cho thấy hệ thống Internet toàn cầu thiếu dự phòng và tập trung quá mức vào một số nhà cung cấp lớn.

“Rất nhiều công ty đang đặt toàn bộ dữ liệu và dịch vụ của mình vào một giỏ duy nhất – đó là đám mây của Amazon,” một chuyên gia mạng bình luận. “Và khi giỏ đó rơi, cả thế giới cùng thiệt hại.”

Theo ông Rob Jardin, Giám đốc kỹ thuật số tại công ty an ninh mạng NymVPN, không có dấu hiệu nào cho thấy đây là một cuộc tấn công mạng có chủ đích. “Mọi thứ trông giống một lỗi kỹ thuật tại một trong những trung tâm dữ liệu chính của Amazon,” ông nói.

Jardin nhấn mạnh: “Internet ban đầu được thiết kế để phân tán và bền bỉ, nhưng ngày nay hệ sinh thái trực tuyến lại tập trung vào một số khu vực đám mây nhỏ bé. Khi một khu vực gặp trục trặc, tác động là tức thì và lan rộng.”

“Những sự cố như thế này có thể xảy ra khi hệ thống bị quá tải hoặc một thành phần trọng yếu ngừng hoạt động. Do quá nhiều website và ứng dụng phụ thuộc vào AWS, hiệu ứng dây chuyền diễn ra rất nhanh.” ông giải thích thêm.

Sự cố hiếm gặp – nhưng hậu quả khổng lồ

AWS vốn nổi tiếng ổn định, và sự cố nghiêm trọng gần nhất xảy ra vào năm 2021. So với quy mô vận hành khổng lồ của Amazon, việc duy trì hoạt động ổn định trong thời gian dài là một kỳ tích kỹ thuật.

Ông Mike Chapple, Giáo sư công nghệ thông tin tại Đại học Notre Dame (Mỹ), cho biết: “Tần suất sự cố của AWS tương đương các nhà cung cấp đám mây lớn khác. Thực tế, việc họ có thể vận hành ở quy mô toàn cầu mà hiếm khi gián đoạn là điều đáng kinh ngạc.”

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh lý do khiến công chúng chú ý là phạm vi ảnh hưởng: “Nếu chỉ một công ty gặp sự cố trong trung tâm dữ liệu của mình, tác động chỉ giới hạn trong nội bộ. Nhưng khi AWS ‘hắt hơi’, Internet toàn cầu ‘cảm cúm’.”

Năm 2024 từng chứng kiến sự cố CNTT lớn nhất trong lịch sử hiện đại, khi lỗi phần mềm của công ty an ninh mạng CrowdStrike khiến hàng triệu máy tính toàn cầu đồng loạt sập. Hệ quả là các hãng hàng không phải hủy chuyến, bệnh viện tê liệt hệ thống, và nền kinh tế toàn cầu thiệt hại ước tính 5 tỷ USD.

Nguyên nhân là một bản cập nhật lỗi được CrowdStrike phát hành qua hệ thống đám mây, khiến hàng loạt máy tính chạy Windows bị treo.

Cũng trong năm đó, mạng viễn thông AT&T tại Mỹ gặp hàng loạt sự cố, trong đó có lần kéo dài đến 11 giờ – khiến hàng nghìn tài xế, giao hàng, và nhân viên tự do không thể làm việc.

Những chuỗi sự cố này cho thấy: dù công nghệ đám mây đang dẫn dắt thế giới số, nó vẫn tồn tại những “điểm mù” dễ sụp đổ.

Để hiểu rõ hơn vì sao chỉ một lỗi nhỏ của AWS có thể làm Internet toàn cầu rối loạn, cần nhìn lại lịch sử của dịch vụ này.

Thời kỳ đầu của Amazon, công ty phải dự trữ năng lực máy chủ khổng lồ để đáp ứng nhu cầu tăng vọt trong mùa mua sắm cuối năm. Nhận ra phần lớn thời gian trong năm các máy chủ này nhàn rỗi, Amazon quyết định cho thuê sức mạnh tính toán đó cho các doanh nghiệp khác. Và AWS ra đời từ chính sáng kiến này.

Ngày nay, AWS không chỉ lưu trữ website, mà còn vận hành nền tảng dữ liệu, máy học, trí tuệ nhân tạo, phát trực tuyến và giao dịch thương mại điện tử cho hàng trăm nghìn doanh nghiệp toàn cầu.

Một trong những dịch vụ cốt lõi là DynamoDB, cơ sở dữ liệu chứa thông tin khách hàng của vô số công ty. Trong sự cố lần này, Amazon cho biết các khách hàng không thể truy cập dữ liệu DynamoDB do DNS – “danh bạ điện thoại” của Internet – gặp trục trặc.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Giáo sư Chapple ví von: “Amazon vẫn lưu trữ dữ liệu an toàn, nhưng không ai có thể ‘tìm thấy’ nó trong vài giờ. Giống như khi Internet bị mất trí nhớ tạm thời, các ứng dụng bị tách rời khỏi dữ liệu của chính mình.”

DNS (Domain Name System) hoạt động như công cụ điều hướng của Internet. Khi người dùng gõ “amazon.com”, DNS sẽ dịch tên đó thành địa chỉ IP mà hệ thống có thể hiểu – tương tự như tra cứu số điện thoại trong danh bạ. Nếu DNS gặp lỗi, mọi kết nối đều “lạc hướng”.

Sự cố kéo dài vài giờ trước khi Amazon khôi phục hệ thống lúc 6:35 sáng giờ miền Đông (ET). Công ty khuyến nghị các khách hàng xóa bộ nhớ tạm (cache) để quá trình truy cập được khôi phục nhanh hơn.

Dù DNS đã được sửa, Amazon cho biết sự cố vẫn ảnh hưởng đến các dịch vụ khác như EC2 – loại máy chủ ảo mà nhiều công ty dùng để vận hành ứng dụng trực tuyến.

Amazon cam kết sẽ tiến hành điều tra toàn diện và công bố chi tiết nguyên nhân sự cố DNS trong vài ngày tới. Giới công nghệ dự đoán bản báo cáo này sẽ làm rõ cách thức AWS kiểm soát sự cố và khả năng họ sẽ tăng cường hệ thống dự phòng liên khu vực nhằm ngăn thảm họa tương tự tái diễn.

Tuy nhiên, sự cố này làm dấy lên câu hỏi lớn hơn: Liệu Internet có đang quá tập trung quyền lực vào tay một số ít tập đoàn công nghệ?

Ngày nay, phần lớn lưu lượng Internet toàn cầu chạy qua ba “ông lớn” – Amazon, Microsoft và Google. Điều đó giúp các công ty dễ dàng triển khai dịch vụ nhanh chóng và tiết kiệm, nhưng đồng thời khiến rủi ro tập trung hóa trở thành mối đe dọa toàn cầu.

Theo chuyên gia Rob Jardin, “Internet từng được sinh ra để chống lại thảm họa – phân tán, linh hoạt và không phụ thuộc vào một điểm trung tâm.” Nhưng giờ đây, khi hầu hết dịch vụ trực tuyến đều dựa vào một vài đám mây tập trung, chỉ một trục trặc nhỏ cũng có thể khiến một nửa thế giới “tối đen” trong vài giờ.

Các chuyên gia cho rằng tương lai của Internet cần sự kết hợp giữa đa dạng hóa nhà cung cấp, tự chủ dữ liệu, và mở rộng hạ tầng phân tán, thay vì dựa vào “một đám mây để che cả bầu trời.”

Sự cố AWS mới nhất, dù chỉ kéo dài ngắn ngủi, là lời nhắc nghiêm khắc rằng thế giới hiện đại đang đi trên một sợi dây mong manh – nơi một dòng mã lỗi có thể khiến nền kinh tế kỹ thuật số toàn cầu khựng lại.

Internet ngày càng mạnh mẽ, nhưng cũng dễ tổn thương hơn bao giờ hết. Khi các trung tâm dữ liệu trở thành huyết mạch của thế giới số, chỉ một cú trục trặc nhỏ cũng có thể gây chấn động toàn cầu. Và chừng nào nhân loại còn chưa tái thiết lại “xương sống số” theo hướng phân tán, những ngày Internet “sập toàn cầu” có lẽ vẫn chưa phải là quá khứ.