Nhưng trước hết, ta hãy nói về tiền đã. Thời hiện đại, ngoài tiền thực sự (tiền giấy và tiền kim loại), người ta đã sáng tạo ra rất nhiều thứ có giá trị ngang tiền, được sử dụng như tiền. Đó là cổ phiếu, trái phiếu, là séc ngân hàng, là chi phiếu, chứng khoán...
Tiền, ngoài đồng tiền thật với đủ loại của các quốc gia, liên quốc gia, còn có cả tiền ảo, tiền điện tử. Tất cả các thứ ấy tạo nên thị trường tài chính và đầu tư hết sức phong phú, biến ảo. Còn có thêm các thứ khác nữa, phi vật thể hay gần như phi vật thể, ví dụ như uy tín, mối quan hệ, một chữ ký của ai đó quan trọng, cũng có giá trị có khi còn lớn hơn vốn cố định bằng tiền, làm tăng vọt giá trị của vốn đầu tư thực tế, quyết định thành bại các dự án đầu tư từ nhỏ đến lớn. Bây giờ, làm việc gì lớn là kèm ngay câu hỏi: “Tiền đâu để làm?”. “Đầu tiên” được nói lái thành “Tiền đâu” là như thế.
Tiền ra đời rất lâu rồi, cách đây hơn 5000 năm, trước công nguyên 3000 năm. Nó xuất hiện ở vùng Lưỡng Hà, dưới dạng tiền xu, được gọi tên là siglos hay shekel, sau đó tiếp tục xuất hiện ở thời kỳ nhà nước Lydia, lan tỏa ra khắp thế giới trong quá trình phát triển của các đế chế lớn thuộc nền văn minh Hy Lạp thời cổ đại.
Ở Trung Quốc, tiền giấy xuất hiện đầu tiên từ năm 600, lưu hành thông dụng trong thời đại nhà Tống, từ thế kỷ thứ 10 đã phát triển rất mạnh mẽ. Ở Việt Nam, đồng tiền xuất hiện đầu tiên, được đúc vào năm 970, dưới thời Đinh Tiên Hoàng thống nhất đất nước, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt (968-979). Đồng tiền có tên là Thái Bình Hưng Bảo. Sau đó, mỗi thời vua lại thường cho đúc một, hai loại tiền mới. Tiền giấy xuất hiện ở Việt Nam năm 1396, thời nhà Trần suy tàn, nhà Hồ sắp tiếp nối. Tiền giấy ấy xuất hiện với vai trò quyết định của Hồ Quý Ly, là trọng thần triều đình nhà Trần, nên khi nói về cải cách, trong đó có việc lưu hành tiền giấy, các nhà nghiên cứu đều kể công tích này cho Hồ Quý Ly.
Trong các triều đại phong kiến Việt Nam, ngoài tiền dùng cho lưu thông, còn có tiền thưởng, được đúc to, dày với hoa văn long phượng, để vua ban thưởng, như tiền Cảnh Hưng thông bảo thời Hậu Lê, tiền Cảnh Thịnh thông bảo và Bảo Hưng thông bảo thời nhà Tây Sơn. Những đồng tiền thưởng này có giá trị lớn nên ít khi được lưu thông trong đời sống.
Lướt qua lịch sử như vậy để thấy rằng, đồng tiền Việt Nam cũng xuất hiện hào hùng không kém so với tiền các quốc gia lân cận. Ngày nay thị trường tài chính là liên thông toàn cầu, tiền tệ Việt Nam cũng hòa vào dòng chảy chung sôi động ấy.
***
Người Việt Nam có câu thành ngữ nổi tiếng là “Trọng nghĩa khinh tài”. Chữ tài ở đây là tiền bạc. Ta lại là nước nông nghiệp lạc hậu, số đông dân chúng thường không nhiều tiền, do đó mà tìm đọc ca dao, tục ngữ, thành ngữ, đa số chỉ thấy coi thường tiền bạc, hạ thấp giàu có, sung túc… Điều này cần phải thay đổi trong công cuộc phát triển và hội nhập toàn cầu hiện nay.
Thế là tôi lại muốn bình khác đi về bài thơ “Giấc mơ anh lái đò” của thi sỹ Nguyễn Bính. Cả bài thơ ấy như sau:
Năm xưa chở chiếc thuyền này,
Cho cô sang bãi tước đay chiều chiều.
Để tôi mơ mãi, mơ nhiều:
“Tước đay xe võng nhuộm điều, ta đi.
Tưng bừng vua mở khoa thi,
Tôi đỗ quan Trạng, vinh quy về làng.
Võng anh đi trước võng nàng...
Cả hai chiếc võng cùng sang một đò”.
Đồn rằng đám cưới cô to,
Nhà giai thuê chín chiếc đò đón dâu.
Nhà gái ăn chín nghìn cau,
Tiền cheo, tiền cưới chừng đâu chín nghìn...
Lang thang tôi dạm bán thuyền,
Có người trả chín quan tiền, lại thôi!
Buông sào cho nước sông trôi,
Bãi đay thấp thoáng, tôi ngồi tôi mơ...
Có người con gái đang tơ,
Vẫy tay ý muốn sang nhờ bãi đay.
- Sao cô không gọi sáng ngày?
Giờ thuyền tôi đã chở đầy thuyền mơ.
Con sông nó có hai bờ,
Tôi chưa đỗ Trạng, thôi cô lại nhà!
Bài thơ này được viết vào năm 1938. Tôi ngạc nhiên là thời điểm này đã xuất hiện nhiều thương gia tên tuổi như Bạch Thái Bưởi, đi lên từ hai bàn tay trắng, có sự nghiệp kinh doanh lừng lẫy và đã mất trước đó 6 năm (1932). Các thương gia khác thì đang phát đạt, như Trịnh Văn Bô, Ngô Tử Hạ, Nguyễn Sơn Hà… Trước đó, một người con gái cùng quê với Nguyễn Bính, là cô Trần Thị Lan (cô Tư Hồng) cũng tay trắng đi lên, thành người cực giàu. Vậy mà sao Nguyễn Bính lại cứ để cho xúc cảm của mình xuôi theo chiều yếm thế mà viết một bài thơ yếm thế đến như vậy.
Lại theo cái giấc mơ đỗ Trạng của anh lái đò mà tìm hiểu. Khoa thi Nho học cuối cùng thời nhà Nguyễn diễn ra vào năm 1919. Từ đó không còn ai đỗ Trạng nguyên nữa. Nguyễn Bính theo Tây học với chữ quốc ngữ. Như vậy, có thể Nguyễn Bính viết bài này đơn thuần như một lối chơi cảm xúc thơ thôi. Và vô tình, ông đã truyền cái ngậm ngùi yếm thế cho những chàng trai nghèo. Chàng lái đò chở cô gái đẹp và mơ tưởng viễn cảnh đỗ Trạng nguyên, võng điều vinh quy, “võng anh đi trước võng nàng…”. Nhưng chàng chỉ mơ thôi, chẳng làm gì cả. Chàng vẫn lái đò cho đến ngày nàng về nhà chồng trong một đám cưới tưng bừng, với chín con đò đón dâu, khách ăn cưới đến chín nghìn cau, nhà trai mang cheo đến những chín nghìn quan tiền.
Lúc này chàng mới bừng tỉnh, lang thang dạm bán con thuyền của mình. Có người trả chín quan tiền, chả bõ bèn gì so với vương giả mà người con gái qua đò năm xưa đang hưởng. Thế là lại thôi. Chả biết ai thôi, người trả chín quan tiền thôi mua hay chàng lái đò thôi bán. Chàng lại về với bến đò và không dám mơ tiếp khi có “có người con gái đang tơ” khác đến gọi đò…
Bây giờ thì ta phải hành động khác. Ta có giấc mơ như vậy, thì sẽ thôi lái đò, dù theo quan điểm mới thì lái đò cũng là vinh quang, để tìm cách theo đòi đèn sách, mới đỗ đạt được chứ. Mơ gì thì cũng phải hành động mới có thể hiện thực hóa. Ngay cả mơ trúng xổ số độc đắc, cũng phải mua vé số cơ mà. Sau nữa, khi thấy nàng đã về cửa nhà khác, tưởng vương giả đấy, nhưng biết đâu nàng lâm vào cảnh: “Mẹ em tham thúng xôi rền/Tham con lợn béo, tham tiền Cảnh Hưng (là cái tiền thưởng vua ban cho ấy)/Em đã bảo mẹ rằng đừng/Mẹ hấm mẹ hứ, mẹ bưng ngay vào/Bây giờ chồng thấp vợ cao/Như đôi đũa lệch so sao cho bằng?”.
Thế là còn hy vọng. Bán thuyền chỉ được chín quan tiền, cũng đủ để ta “Có chí làm quan, có gan làm giàu”, ngày nay gọi là chuyển đổi nghề nghiệp. Với chín quan tiền mà biết đầu tư tài chính, thì rồi cũng có ngày giàu có được chứ. Nếu cô gái ngày xưa đã lấy chồng, đã yên bề gia thất rồi, thì vẫn còn “có người con gái đang tơ” khác, rất xứng đáng để nâng khăn sửa túi cho ta đấy mà…
Ngày xuân, bình lại thơ Nguyễn Bính kiểu vậy là như một cách khích lệ chúng ta làm giàu, tìm cơ hội đầu tư để phát triển. Nhưng tôi lại muốn nhắc đến hai câu thơ của Nguyễn Bảo Sinh, một nhà thơ dân gian thời hiện đại, đang rất được truyền tụng: “Khi mê tiền chỉ là tiền/Ngộ ra mới biết trong tiền có tâm”. Mê ở đây là mê lú, ngộ ở đây là giác ngộ, như chữ dùng của nhà Phật ấy. Làm giàu, kiếm tiền là rất cần thiết, nhưng đừng sa vào mê lú mà luôn phải biết giác ngộ để thấy tâm trong tiền. Đồng tiền có tâm là tiền chính đáng, tiền sạch, chứ dứt khoát không kiếm tiền bẩn, tiền có được vì làm trái đạo đức, lương tâm và pháp luật.
Tags:
(VNF) - Tại Lễ phát động Tháng Nhân đạo cấp quốc gia năm 2026 do Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức, Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, HoSE: SSB) đã ủng hộ số tiền 10 tỷ đồng, góp phần chung tay hỗ trợ các hoàn cảnh khó khăn và lan tỏa tinh thần nhân ái trong cộng đồng.
(VNF) - Dù Nghị quyết 68 đã tạo ra nhiều kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, song theo LS Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thực tế triển khai vẫn tồn tại không ít rào cản khiến doanh nghiệp chưa thể hưởng trọn lợi ích từ cải cách thể chế. Khoảng cách giữa chính sách và thực thi, cùng những vướng mắc pháp lý phát sinh, đang tiếp tục là lực cản đối với khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ngay từ đầu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng để củng cố các động lực như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư trong thời gian tới.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, việc lựa chọn động lực dẫn dắt trở nên đặc biệt quan trọng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, tài chính, đặc biệt là tài chính công nghệ, cần được xác định là mũi nhọn chiến lược nếu muốn tạo bứt phá về năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong dài hạn.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, dù chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và rủi ro thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng khoảng 7,2%. Tuy nhiên, để giữ vững đà này, Việt Nam cần linh hoạt điều hành vàvà kiên định với cải cách dài hạn.
(VNF) - TS Võ Trí Thành cho rằng trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực có giá trị như một “mỏ vàng”, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc quản trị, phân bổ và kiểm soát dữ liệu lại đặt ra những thách thức phức tạp, từ quyền sở hữu, quyền riêng tư đến cân bằng giữa tự do hóa và an ninh, khiến đây trở thành một trong những bài toán khó nhất hiện nay.
(VNF) - Quý I/2026 ghi nhận làn sóng doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường tăng mạnh, phản ánh tín hiệu phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực rút lui và giải thể gia tăng, cho thấy quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe và những điểm nghẽn nội tại dường như vẫn chưa được tháo gỡ.
(VNF) - An toàn dữ liệu tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mang tính bản lề khi nhận thức đã đi trước, nhưng năng lực bảo vệ vẫn chưa theo kịp.
(VNF) - Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nền tảng vận hành của hoạt động đầu tư, kinh doanh, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của rủi ro pháp lý và tranh chấp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, mà còn phải thiết kế lại tư duy quản trị rủi ro theo hướng chủ động, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dự án đầu tư.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó giám đốc phụ trách Ban giám đốc Học viện Ngân hàng: “Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi dòng tiền hội tụ, mà còn là nơi tập trung trí tuệ, công nghệ và các chuẩn mực vận hành tiên tiến”.
(VNF) - Trao đổi với VietnamFinance, LS Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW.cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế mà còn ở tư duy “giữ phần, sợ sai” kéo dài nhiều năm. Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 79, cần một cuộc cải cách mạnh mẽ từ thể chế đến quản trị, trong đó trao quyền thực chất và tạo “không gian an toàn” để doanh nghiệp dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và bứt phá.
(VNF) - Cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran đã và đang để lại những hệ quả rất lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. VietnamFinance xin trân trọng giới thiệu bài phân tích của tác giả Shanaka Anslem Perera về nguyên nhân và hệ quả của cuộc chiến này. Bài viết được dịch giả Phạm Quang Vinh gửi riêng cho tòa soạn.
(VNF) - “Nếu thực sự tin và trao quyền đúng nghĩa, để doanh nghiệp tư nhân tham gia với tư cách chủ nhân các chương trình hành động quốc gia, Việt Nam có thể tạo ra năng lực bứt phá chưa từng có”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh khi bàn về động lực tăng trưởng mới.
(VNF) - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo, việc thiếu phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ có thể làm suy giảm hiệu quả điều hành, thậm chí khiến đà tăng trưởng “trật nhịp”.
(VNF) - Sáng ngày 6/4, kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, phiên khai mạc sẽ diễn ra trọng thể tại Nhà Quốc hội.
(VNF) - Theo TS. Phan Đức Hiếu, cải cách doanh nghiệp nhà nước không thể chỉ dừng ở tái cơ cấu hay thay đổi quản trị nội bộ, mà cốt lõi nằm ở việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm minh bạch, tách bạch vai trò và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng với các khu vực kinh tế khác.
(VNF) - Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS. Nguyễn Minh Thảo, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng việc lựa chọn đúng các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh làm “đầu tàu” sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa và nâng cao hiệu quả của chính khu vực kinh tế nhà nước cũng như của toàn nền kinh tế.
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Sự vượt ra khỏi quy luật thông thường của giá vàng cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang vận hành theo những quy luật phức tạp hơn, nơi dòng tiền không chỉ tìm đến vàng mà còn dịch chuyển mạnh sang các tài sản sinh lời khác.
(VNF) - Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào thương mại quốc tế, song phần lớn vẫn dừng ở khâu sản xuất, gia công – phần “xương” nhất trong chuỗi giá trị, trong khi 70 – 80% lợi nhuận lại tập trung ở các khâu thương hiệu và phân phối.
(VNF) - Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, để kinh tế nhà nước thực sự dẫn dắt được nền kinh tế, Nhà nước cần làm tốt vai trò thiết lập thể chế, "phân định sân chơi" ngay từ đầu, tránh nguy cơ tiềm ẩn xung đột với khu vực tư nhân.
(VNF) - Tại Lễ phát động Tháng Nhân đạo cấp quốc gia năm 2026 do Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức, Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, HoSE: SSB) đã ủng hộ số tiền 10 tỷ đồng, góp phần chung tay hỗ trợ các hoàn cảnh khó khăn và lan tỏa tinh thần nhân ái trong cộng đồng.
(VNF) - Có tổng chiều dài hơn 76km và tổng mức đầu tư trên 75.300 tỷ đồng, dự án đường Vành Đai 3 đi qua TP.HCM và các tỉnh Đồng Nai, Tây Ninh, Bình Dương (cũ). Theo kế hoạch, công trình dự kiến về đích vào giữa năm 2026, nhưng những khí khăn từ thực tế buộc đơn vị quản lý phải điều chỉnh thời hạn hoàn thành.
