Những ngày qua, thông tin giá nước sông Đuống tạm tính 10.246 đồng/m3, trong đó 20% là chi phí lãi vay, đã gây xôn xao dư luận.
Cho đến hiện tại, những thông tin về hồ sơ dự án vẫn chưa được công bố. Động thái đáng kể nhất mới chỉ là việc UBND thành phố Hà Nội tổ chức họp báo chia sẻ một số thông tin cơ bản về dự án và “trấn an” dư luận rằng chính quyền không bao giờ bù giá cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, dự án nước sông Đuống đã cho thấy những vấn đề mới nảy sinh liên quan đến quản lý nhà nước về nước sạch cũng như chủ trương mời gọi tư nhân tham gia cung cấp các tiện ích công.
Để rõ hơn các vấn đề này, VietnamFinance đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Văn Đáng, nhà nghiên cứu về quản trị & chính sách công, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
- Có ý kiến cho rằng nếu tính đúng, tính đủ chi phí sản xuất nước sạch từ nguồn sông Đuống thì người dân phải chấp nhận mức giá 10.246 đồng/m3, ông nghĩ sao?
TS Nguyễn Văn Đáng: Trước hết phải thống nhất rằng nước sạch không phải là một hàng hóa thông thường. Đây là loại tiện ích công mang tính chất độc quyền tự nhiên. Vì tính chất độc quyền nên người dân không thể tự do lựa chọn người bán như những hàng hóa khác.
Tuy nhiên, điều này chỉ đúng với trường hợp nhà nước đứng ra sản xuất, phân phối nước sạch, bởi vì nhà nước hành động dựa trên lợi ích của người dân, nhà nước không tìm kiếm lợi nhuận, thậm chí nhà nước còn phải bù lỗ (nếu cần).
Nhưng nhà máy nước sông Đuống lại là dự án của doanh nghiệp tư nhân. Giá nước bao gồm cả lợi nhuận của nhà đầu tư cho nên không dễ người dân chấp nhận nếu mức giá quá cao.
- Những điểm mới về quản lý việc cung cấp nước sạch ở đây là gì?
Chúng ta thấy mối quan hệ giữa ba chủ thể: nhà sản xuất tư nhân (Công ty Sông Đuống), chính quyền (các công ty phân phối nước sạch của Hà Nội), và người tiêu dùng. Hành vi của các chủ thể dựa trên các cam kết trong hợp đồng mua bán nước. Và vì là quan hệ hợp đồng nên các chủ thể bình đẳng với nhau. Do lợi ích đa dạng, nhà nước không thể dễ dàng quy định mức giá như khi tự đứng ra sản xuất nước sạch.
Thách thức của chính quyền là phải xác định được mức giá qua đó giải quyết hài hòa lợi ích giữa nhà đầu tư và người dân mua nước. Nếu nghiêng về nhà đầu tư, chính quyền và người dân có thể trở thành “con tin” của họ, bởi các cam kết hợp đồng. Ngược lại, nếu chỉ nghiêng về lợi ích của người dân, chính quyền sẽ không tìm được nhà đầu tư nào dám hợp tác để cung cấp tiện ích công.
Đã là quan hệ dựa trên hợp đồng thì cần những cam kết dựa trên sự đồng thuận giữa các bên, nếu không mối quan hệ giữa họ sẽ đứng trước nguy cơ đổ bể. Nếu quan hệ đổ bể và chính quyền không thể tìm được nguồn cung thay thế, chức năng của chính quyền là đảm bảo cung cấp các tiện ích công sẽ thất bại.
- Khi thành phố Hà Nội chấp nhận mức giá tạm tính cho Công ty Sông Đuống cao hơn rất nhiều so với mức giá bán lẻ, hẳn họ đã nhìn thấy nguy cơ các mối quan hệ đổ bể. Tuy nhiên, thành phố vẫn triển khai. Ông có bình luận gì về điều này?
Với trường hợp dự án nước sông Đuống, rất khó để lý giải thấu đáo và thuyết phục vì sao thành phố Hà Nội lại chấp nhận mức giá 10.246 đồng/m3, vì hiện nay chúng ta thiếu thông tin. Nhưng một quyết định chính sách bao giờ cũng chịu sự chi phối của rất nhiều yếu tố, cả khách quan lẫn chủ quan.
Giả dụ đứng ở khía cạnh tích cực, Hà Nội nói rằng mức giá đó đảm bảo lợi nhuận cho nhà đầu tư, vì họ đã xây dựng một nhà máy nước sạch hàng đầu Đông Nam Á. Tuy nhiên, người dân sẽ phản đối điều này. Lập luận của người dân sẽ là: nước sạch là tiện ích công thiết yếu và chính quyền có trách nhiệm cung cấp với mức giá thấp nhất có thể.
Lập luận của người dân là có cơ sở vững chắc, bởi chính quyền không thể thực hiện nhiệm vụ của mình chỉ bằng cách thỏa mãn lợi ích của nhà đầu tư. Trong mọi tình huống, lợi ích của số đông người dân luôn là cơ sở cho hành động của chính quyền. Khi buộc phải lựa chọn, chính quyền vẫn phải quyết định bảo vệ lợi ích công – tức là lợi ích của số đông dân chúng. Đó là nguyên lý của bất cứ chính quyền nào.
Còn nếu chính quyền chỉ đề cao lợi ích của nhà đầu tư mà coi nhẹ phản ứng từ dân chúng thì có nghĩa là họ đang tự đặt mình trước áp lực từ những người phải đóng thuế để chính quyền có thể hoạt động.
- Một giả thuyết cho việc chính quyền Hà Nội chấp nhận mức giá cao là nhu cầu nước sạch đang trở nên rất cấp bách. Vậy lý do này có thuyết phục không?
Trong trường hợp nhu cầu nước trở nên cấp bách, chính quyền phải đi tìm nguồn nước cho người dân và phải chấp nhận mức giá cao thì đương nhiên người dân cũng sẽ buộc phải chấp nhận.
Chỉ có điều, ở trường hợp dự án nước sông Đuống, hệ quả là sẽ có lộn xộn. Người dân sẽ so sánh giá nước giữa các khu vực trong cùng thành phố. Tại sao cùng một thành phố mà cư dân hai vùng đông – tây lại phải chịu hai giá nước khác nhau? Đó là sự bất bình đẳng về giá đối với một tiện ích công.
Về nguyên tắc, người dân ở bất kỳ địa phương nào, được quản lý bởi cùng một chính quyền cụ thể, cũng phải được thụ hưởng mức giá tiện ích công như nhau.
- Trong trường hợp này, để giải quyết, có ít nhất 2 phương án: hoặc chính quyền thành phố Hà Nội trợ giá để giảm giá nước sông Đuống, hoặc thành phố nâng biểu giá nước lên để cân bằng giá nước giữa hai khu vực. Ông thấy các phương án này có khả thi không?
Trợ giá thì như thành phố đã khẳng định là không bù rồi. Còn nếu nâng biểu giá nước thì chính quyền Hà Nội sẽ phải đối diện với sự bất bình của người dân cả thành phố, chứ không chỉ khu vực chịu ảnh hưởng.
Ở góc độ kinh tế học, người ta có thể tranh cãi về việc nước sạch có phải là hàng hóa công hay chỉ là hàng hóa bán công. Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị công, thì điều đó không quan trọng. Quan trọng hơn, nhu cầu nước sạch là một lợi ích công mà tự cá nhân mỗi người dân không thể giải quyết được. Bởi vậy, họ cần đến chính quyền. Cũng vì thế, các tiện ích công luôn chứa đựng sự gửi gắm lòng tin chính trị của người dân đối với chính quyền.
Người dân nói chung luôn tin rằng nước sạch là nhu cầu thiết yếu và chính quyền phải có trách nhiệm bảo đảm cho họ. Nếu chính quyền chỉ dựa vào các nguyên tắc thị trường để cung cấp nước sạch thì sẽ bị đặt dấu hỏi về khả năng và trách nhiệm chính trị của mình. Nhiều thứ lộn xộn sẽ phát sinh từ đây.
- Ông có gợi ý nào cho thành phố Hà Nội không?
Tôi cho rằng chính quyền thành phố nên thương lượng với Công ty Sông Đuống để tìm ra mức giá mà người dân có thể chấp nhận. Đây là phương án an toàn hơn so với hai phương án trên. Đặc biệt là nếu tăng biểu giá nước nhằm mục đích cân bằng giá hai khu vực thì nguy cơ bị phản ứng là rất lớn.
Cần lưu ý rằng, bối cảnh của Việt Nam đặc biệt đề cao vai trò của nhà nước. Chính quyền đã luôn nhấn mạnh tới vai trò chủ đạo của nhà nước, điều đó đã in hằn lên nhận thức của người dân, do vậy nếu lựa chọn các quyết định chính sách thuần túy thị trường đối với hàng hóa/tiện ích công thì sẽ dễ phải đối diện với nhiều hệ lụy.
- Nước sạch sông Đuống có thể xem như một điển hình cho những vấn đề mới khi mời gọi tư nhân tham gia cung cấp hàng hóa công. Ông bình luận gì về những vấn đề này?
Xu hướng tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ và hàng hóa công xuất hiện ở Âu – Mỹ vào những năm 1980 và sau đó trở thành một trào lưu ở nhiều quốc gia. Những năm qua, xu hướng này trở nên phổ biến hơn ở Việt Nam. Nhưng những gì đang diễn ra cho thấy những bất ổn về nhiều phương diện.
Đầu tiên là những hạn chế về thể chế - đó là những nguyên tắc, quy định của chính quyền trong việc ký hợp đồng với doanh nghiệp tư nhân để cung cấp dịch vụ/hàng hóa công. Trường hợp nhà máy nước sông Đuống cho thấy chưa có sự đồng thuận về giá nước giữa các bên liên quan trong mối quan hệ hợp đồng này, thậm chí nguy cơ đổ bể hợp đồng là hiện hữu.
Dự án nước Sông Đuống cũng cho thấy sự thay đổi về vai trò của chính quyền trong quản lý xã hội nói chung, cung cấp hàng hóa công nói riêng. Lợi ích công không còn là cơ sở duy nhất cho hành động của chính quyền. Thay vào đó, các quyết định chính sách sẽ bị chi phối bởi các lợi ích đa dạng (chính quyền – nhà đầu tư – người dân).
- Vậy, thách thức lớn nhất với chính quyền là gì khi mời gọi tư nhân tham gia cung cấp hàng hóa công?
Mối quan tâm đến giá nước Sông Đuống hiện nay cho thấy không nên quy giản việc cung cấp hàng hóa công về mối quan hệ doanh nghiệp - khách hàng. Đánh giá chất lượng quản trị công không nên chỉ dựa vào các tiêu chí hiệu quả, hiệu lực hay khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
Khác với các loại hàng hóa khác, nhà nước cần nhận thức rằng bảo đảm các tiện ích công, cung cấp hàng hóa công chính là một phương tiện có thể giúp gia tăng lòng tin của dân chúng vào chính quyền nhà nước.
Vì thế, thách thức lớn nhất của nhà nước không phải là giám sát để bảo đảm chất lượng nước sạch hay bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư. Thay vào đó, thách thức lớn nhất của nhà nước là phải tạo ra một quy trình thể chế chính thức, qua đó các cam kết giữa các bên liên quan có thể thực thi.
Bởi có một thực tế gần đây ở Việt Nam là rất nhiều các thỏa thuận (dưới dạng hợp đồng) giữa nhà nước - doanh nghiệp - người dân luôn đứng trước mối đe dọa không thể thực thi. Nếu tình trạng này tái diễn và kéo dài thì thiệt hại lớn nhất là lòng tin chính trị, chứ không phải các lợi ích kinh tế!
Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
Tags:
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
(VNF) - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo, việc thiếu phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ có thể làm suy giảm hiệu quả điều hành, thậm chí khiến đà tăng trưởng “trật nhịp”.
(VNF) - Sáng ngày 6/4, kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, phiên khai mạc sẽ diễn ra trọng thể tại Nhà Quốc hội.
(VNF) - Theo TS. Phan Đức Hiếu, cải cách doanh nghiệp nhà nước không thể chỉ dừng ở tái cơ cấu hay thay đổi quản trị nội bộ, mà cốt lõi nằm ở việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm minh bạch, tách bạch vai trò và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng với các khu vực kinh tế khác.
(VNF) - Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS. Nguyễn Minh Thảo, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng việc lựa chọn đúng các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh làm “đầu tàu” sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa và nâng cao hiệu quả của chính khu vực kinh tế nhà nước cũng như của toàn nền kinh tế.
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Sự vượt ra khỏi quy luật thông thường của giá vàng cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang vận hành theo những quy luật phức tạp hơn, nơi dòng tiền không chỉ tìm đến vàng mà còn dịch chuyển mạnh sang các tài sản sinh lời khác.
(VNF) - Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào thương mại quốc tế, song phần lớn vẫn dừng ở khâu sản xuất, gia công – phần “xương” nhất trong chuỗi giá trị, trong khi 70 – 80% lợi nhuận lại tập trung ở các khâu thương hiệu và phân phối.
(VNF) - Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, để kinh tế nhà nước thực sự dẫn dắt được nền kinh tế, Nhà nước cần làm tốt vai trò thiết lập thể chế, "phân định sân chơi" ngay từ đầu, tránh nguy cơ tiềm ẩn xung đột với khu vực tư nhân.
(VNF) - TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động và rủi ro gia tăng, Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin thị trường và hỗ trợ đà tăng trưởng trong thời gian tới.
(VNF) - Dù được xem là “tài sản trú ẩn an toàn” nhưng vàng vẫn nhiều lần lao dốc mạnh trong lịch sử, có khi mất tới 60% giá trị. Từ sau 'Nixon Shock' đến biến động hiện tại được ví như lặp lại chu kỳ 40 năm, các đợt sụt giảm này cho thấy vàng không miễn nhiễm rủi ro, mà luôn vận động theo chu kỳ kinh tế và chính sách tiền tệ toàn cầu.
(VNF) - Sáng qua, khi đi vào giờ cao điểm trên đường Nguyễn Trãi, tôi chứng kiến gần như đầy đủ những gì Hà Nội đang phải gánh.
(VNF) - TS Bùi Ngọc Sơn, Viện Kinh tế và Chính trị thế giới cho rằng căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang đẩy Trung Đông trở lại vòng xoáy bất ổn, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc chi phí mới đối với kinh tế toàn cầu. Với Việt Nam, nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc đáng kể vào năng lượng nhập khẩu thì nguy cơ giá dầu, chi phí vận tải và lãi suất gia tăng có thể tạo áp lực lên lạm phát, thu hẹp dư địa chính sách và bào mòn đà phục hồi còn mong manh.
(VNF) - Chiến sự tại Trung Đông đang bước vào giai đoạn leo thang mới, tiềm ẩn nguy cơ lan rộng và tác động dây chuyền tới kinh tế toàn cầu. PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng nhận định, nếu nguồn cung năng lượng bị gián đoạn, Việt Nam có thể đối mặt “cú sốc kép” từ giá dầu tăng mạnh và áp lực lạm phát nhập khẩu, đòi hỏi phải chủ động kịch bản điều hành và chiến lược dự trữ phù hợp.
(VNF) - Khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, nhiều chuyên gia cho rằng sự thịnh vượng sẽ không đồng nghĩa với nhàn nhã. Trái lại, đó có thể là một giai đoạn cạnh tranh khốc liệt, đòi hỏi mỗi cá nhân phải tự nâng cấp năng lực và xây dựng “hạ tầng” cho chính mình nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.
(VNF) - Việc tổ chức lại không gian đô thị Đà Nẵng sau sáp nhập không chỉ là một bài toán kỹ thuật quy hoạch mà còn là phép thử về bản lĩnh thể chế và tầm nhìn phát triển dài hạn của thành phố. Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Nguyễn Cửu Loan – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị TP. Đà Nẵng cho rằng đây là cơ hội lịch sử để thành phố tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng đa trung tâm, tích hợp vùng và bền vững.
(VNF) - Lễ ra mắt Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam không chỉ đánh dấu sự hình thành của một thiết chế mới, mà còn mở ra kỳ vọng đưa Việt Nam tiến gần hơn tới “vòng trong” của dòng vốn toàn cầu. Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân để tham vọng này trở thành hiện thực, điều kiện tiên quyết không chỉ là ưu đãi hay vị trí địa lý, mà phải kiến tạo được một “không gian thể chế đặc biệt” đủ minh bạch, ổn định và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
(VNF) - Với mục tiêu đến năm 2045 sẽ trở thành quốc gia thu nhập cao, công nghiệp hoá là con đường bắt buộc. Nhưng trong bối cảnh địa chính trị - kinh tế thế giới ngày càng bất định, tiến trình công nghiệp hóa Việt Nam sẽ đi theo hướng nào, Chính phủ cần điều chỉnh chính sách ra sao? Tạp chí Đầu tư Tài chính đã có cuộc trao đổi với GS Trần Văn Thọ - Đại học Waseda, Tokyo về các vấn đề này.
(VNF) - Một nền kinh tế muốn đi nhanh không thể thiếu áp lực. Không có áp lực, không có sự thúc ép, hệ thống sẽ trì trệ, nguồn lực bị giữ lại trong trạng thái phòng thủ. Nhưng sự thúc ép cần đi cùng với sự khai thông.
(VNF) - Khi bàn về lịch sử và tương lai của kinh tế tư nhân Việt Nam, có lẽ không nên thu hẹp câu chuyện vào vài biểu đồ tăng trưởng hay một số tập đoàn nổi bật thường xuyên xuất hiện trên truyền thông. Những con số, dù cần thiết, vẫn chỉ phản ánh một lát cắt ngắn của một quá trình dài hơn nhiều: hành trình hình thành của một lực lượng kinh tế trong những điều kiện đặc biệt, nhiều lần bị gián đoạn, chịu tổn thương sâu sắc, rồi từng bước phục hồi và tìm cách khẳng định vị trí của mình.
(VNF) - Nói người Việt, đặc biệt là người Việt nông thôn coi trọng thương mại, gọi nôm na là buôn bán, có gì đó sai sai, ít ra cũng thiếu cơ sở về mặt dẫn chứng thực tế! Càng sai so với tư duy quen thuộc mà nhiều người đang neo chặt trong đầu, được quy cho thuộc về tố chất dân tộc, bất khả bàn cãi?
(VNF) - Kinh tế Việt Nam năm 2026 diễn ra trong bối cảnh giữ ổn định vĩ mô, dư địa đầu tư công mở rộng, chi ngân sách tăng mạnh, thương mại hàng hóa quốc tế và tiêu dùng hộ gia đình phục hồi chậm, xuất khẩu chịu áp lực rõ rệt từ suy giảm tổng cầu thế giới. Bối cảnh này đặt ra yêu cầu kép: vừa củng cố nền tảng tăng trưởng truyền thống, vừa đẩy nhanh chuyển đổi mô hình phát triển sang kinh tế xanh - kinh tế số - kinh tế tri thức. Nếu thành công, Việt Nam có thể tạo ra sức bật tăng trưởng mới đủ mạ
(VNF) - Đại hội XIV của Đảng được xác định là dấu mốc quan trọng, kết tinh niềm tin và kỳ vọng lớn lao của toàn dân tộc về một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và văn minh. Với tầm nhìn chiến lược và những quyết sách đột phá, Đạị hội mở ra một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nhằm mục tiêu phấn đấu đạt và duy trì mức tăng trưởng kinh tế hai chữ số trong giai đoạn 2026–2030.
(VNF) - Luật sư Nguyễn Tiến Lập nhấn mạnh cải cách không thể dừng ở sửa đổi văn bản hay cắt giảm thủ tục trên giấy tờ. Điều cốt lõi là phải thay đổi tư duy thực thi, bảo đảm chính sách minh bạch, ổn định và tôn trọng quyền được chuẩn bị của doanh nghiệp, nếu không, những “điểm nghẽn” mới vẫn có thể tiếp tục phát sinh ngay trong quá trình triển khai.
(VNF) - TS. Nguyễn Quốc Việt cho rằng, mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026 là bước đi cụ thể để hiện thực hóa khát vọng phát triển mới. Chúng ta đã có đà từ nền kinh tế đã phục hồi mạnh, xuất nhập khẩu tiệm cận 1.000 tỷ USD, FDI và khu vực tư nhân gia tăng đóng góp. Tuy nhiên, để đạt mốc 10%, Việt Nam phải nâng cao hiệu quả đầu tư, chất lượng thể chế và kiểm soát chặt rủi ro vĩ mô trong quá trình tăng tốc.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
(VNF) - Dự án Đà Nẵng Times Square với 4 tòa tháp cao nhất đến 50 tầng đang được đẩy nhanh thi công, dự kiến cung cấp hàng nghìn căn hộ ra thị trường.
