TT Trump chính thức đẩy cuộc chiến thuế quan lên tầm cao mới

Theo Viện Nghiên cứu phi đảng phái Yale Budget Lab, hầu hết hàng nhập khẩu vào Mỹ hiện sẽ phải chịu mức thuế cơ bản 10%, đẩy mức thuế quan thực tế trung bình lên hơn 17%, ghi nhận mức cao nhất kể từ năm 1935 vào thời kỳ Đại suy thoái, do các mức thuế cao hơn áp dụng đối với nhiều đối tác thương mại lớn của Mỹ.

Danh mục sản phẩm bị ảnh hưởng rất rộng, từ thiết bị gia dụng của Liên minh châu Âu, ô tô Nhật Bản, thực phẩm, đồ nội thất và đồ chơi từ Trung Quốc, đến tivi từ Hàn Quốc. Một số mặt hàng dầu khí nhập khẩu, điện thoại thông minh và các sản phẩm nằm trong hiệp định thương mại hiện hành với Canada và Mexico được miễn trừ.

Đây được xem là động thái quyết liệt nhất từ trước đến nay của một tổng thống Mỹ trong nỗ lực làm nghiêng cán cân kinh tế toàn cầu theo hướng có lợi cho Mỹ.

Tổng thống Trump ngay lập tức lên mạng xã hội để ăn mừng thời khắc này:

"Đã đến nửa đêm! Hàng tỷ USD thuế quan đang đổ vào Hoa Kỳ!", ông viết trên Truth Social.

Tuy nhiên, cho đến nay, các loại thuế này chủ yếu đã gây sức ép lên nền kinh tế Mỹ. Thuế quan thường khiến chi phí tăng lên, dù giới kinh tế học vẫn tranh cãi liệu doanh nghiệp hay người tiêu dùng là bên phải gánh chịu phần lớn chi phí này.

Yale Budget Lab ước tính tác động lạm phát từ thuế quan có thể khiến mỗi hộ gia đình Mỹ mất thêm trung bình tới 2.400 USD trong năm nay. Trong đó, ngành thời trang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với giá giày dép có thể tăng 40% và quần áo tăng 38%, khi các nhà bán lẻ buộc phải chuyển chuỗi cung ứng hoặc gánh chịu chi phí nhập khẩu cao hơn từ Nam Á và Đông Nam Á.

Tuy vậy, thị trường toàn cầu dường như không mấy quan tâm. CNBC đưa tin, thị trường chứng khoán châu Âu và châu Á tăng điểm trong phiên 7/8, còn hợp đồng tương lai của cổ phiếu Mỹ cũng nhích nhẹ.

Sẽ tiếp tục áp thuế

Phát biểu với CNBC ngày 5/8, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ tiếp tục áp thuế nhập khẩu đối với dược phẩm và chất bán dẫn. Hiện chỉ khoảng 25% các cơ sở sản xuất nguyên liệu thuốc thiết yếu cho Mỹ đặt tại nội địa, gây ra mức thâm hụt thương mại lên tới 116 tỷ USD. Với chất bán dẫn, Mỹ nhập khẩu khoảng 40 tỷ USD, mặc dù con số này bao gồm cả chip sản xuất trong nước, sau đó xuất khẩu để đóng gói và nhập trở lại dưới dạng thành phẩm.

Ngày 6/8, ông Trump tăng thuế nhập khẩu từ Ấn Độ lên 50% vì nước này tiếp tục mua dầu từ Nga – điều ông cho rằng đã gián tiếp tài trợ cho chiến sự tại Ukraine. Brazil cũng phải đối mặt với mức thuế tương tự, do sự bất mãn của ông Trump trước cách quốc gia này đối xử với cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, một đồng minh thân cận của ông, hiện đang bị giam giữ vì cáo buộc âm mưu đảo chính.

Ngoài ra, ông Trump còn đe dọa tăng mức thuế đối với Liên minh châu Âu từ 15% lên 35% nếu khối này không giữ đúng cam kết đầu tư. Xét tổng thể, EU là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ.

Chính quyền Tổng thống Trump khẳng định thuế quan đang mang lại kết quả tích cực, với hàng tỷ USD doanh thu mới đổ vào ngân sách hàng tháng. Nhà Trắng cũng cho biết một số quốc gia đã cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD, dù chưa công bố chi tiết cách sử dụng số tiền này. Trong khi đó, các chỉ số chứng khoán đã đạt mức cao kỷ lục.

"Thị trường đã thấy rõ những gì chúng tôi đang làm và ăn mừng điều đó", ông Kevin Hassett, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia của ông Trump, phát biểu trên chương trình "Meet the Press" của NBC News cuối tuần qua.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng đà tăng của thị trường chủ yếu nhờ vào lĩnh vực công nghệ và sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, chứ không phải do thuế quan. Các dấu hiệu suy yếu cũng ngày càng rõ rệt, từ thị trường lao động chững lại đến tiêu dùng sụt giảm.

Doanh nghiệp lo ngại tác động tiêu cực

Toàn cảnh nền kinh tế Mỹ hiện tại cho thấy sự bất ổn rõ nét hơn so với đầu năm. Lạm phát tiếp tục tăng, trong khi tăng trưởng việc làm trong lĩnh vực sản xuất, lĩnh vực được cho là sẽ được hưởng lợi từ thuế quan, lại đang chững lại.

Ngay cả các ngành phi sản xuất cũng không nằm ngoài vòng ảnh hưởng. Khảo sát của Viện Quản lý Chuỗi cung ứng (ISM) công bố trong tuần này cho thấy nhiều doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lo ngại về tác động tiêu cực từ thuế quan.

Một công ty trong ngành lưu trú – ẩm thực chia sẻ: "Việc chưa rõ tác động cuối cùng của thuế quan đang khiến chúng tôi phải trì hoãn kế hoạch mua sắm cho năm tài chính tới."

Một doanh nghiệp y tế khác cho biết: "Thuế quan đang làm tăng thêm chi phí khi chúng tôi mua sắm thiết bị và vật tư. Mặc dù việc mua sắm là cần thiết, nhưng chi phí cao đến mức buộc chúng tôi phải hoãn các dự án khác”.

Tỷ lệ thất nghiệp hiện vẫn ổn định ở mức 4,2%, được coi là thấp. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng điều này phần nào là kết quả từ chính sách siết chặt nhập cư của Tổng thống Trump, làm giảm lực lượng lao động. Đáng chú ý, tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm người Mỹ bản địa đã tăng lên 4,7% – mức cao nhất kể từ đại dịch.

Niềm tin của các lãnh đạo doanh nghiệp cũng đang giảm mạnh. Theo Gartner Research, chỉ số niềm tin của CEO trong tháng qua đã giảm nhanh chóng xuống mức suy thoái, với 78% giám đốc điều hành cho biết họ đang áp dụng biện pháp cắt giảm chi phí để bảo vệ hiệu suất kinh doanh. Hai nhà sản xuất thiết bị lớn là Caterpillar và Eaton mới đây cũng báo cáo lợi nhuận sụt giảm đáng kể do tác động từ thuế quan, dù nhu cầu thị trường vẫn ổn định.

Nguy cơ suy thoái và lạm phát đình trệ

Hiện vẫn còn khả năng dù nhỏ rằng tòa án có thể bác bỏ chính sách thuế quan của Tổng thống Trump. Một nhóm doanh nghiệp nhỏ đã khởi kiện chính quyền vì lạm dụng quyền lực khẩn cấp để áp thuế. Một tòa án thương mại đã đồng ý vào cuối tháng 5, nhưng nhóm pháp lý của ông Trump đã xin được lệnh giữ nguyên hiệu lực của thuế quan. Tất cả các mức thuế quan hiện tại đều được thực hiện theo luật này – vốn đang đối mặt với nhiều vụ kiện khác.

Một số thuế quan, như đối với thép và đồng, được ban hành theo cơ chế pháp lý riêng biệt.

Vào tháng 4, một nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng đã thông qua dự luật nhằm tái khẳng định quyền duy nhất của Quốc hội trong việc áp đặt thuế quan. Tuy nhiên, dự luật này đã bị đình trệ tại Hạ viện.

Giới phân tích ngày càng lo ngại về viễn cảnh lạm phát đình trệ, tức giá cả tăng trong khi thị trường lao động suy yếu. Các chuyên gia tại BMO cho biết trong một báo cáo gần đây rằng “hoạt động kinh tế và tăng trưởng việc làm đang chững lại do gánh nặng từ thuế quan cao, lạm phát leo thang và sự bất ổn trong chính sách kinh tế và thương mại.”

Ông Mark Zandim chuyên gia kinh tế trưởng tại Moody’s Analytics, cũng cảnh báo với NBC News:

“Tôi nghĩ hậu quả kinh tế từ thuế quan giờ đã rất rõ ràng: lạm phát cao hơn và một nền kinh tế đang gặp khó khăn”.