Trước 'bài kiểm tra giữa kỳ' của FTSE Russell: An tâm nâng hạng, chờ tiền ngoại quay lại?

Cách đây nửa năm, FTSE Russell đã thông báo nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ nhóm cận biên (frontier market) lên nhóm mới nổi thứ cấp (second emerging market), với thời điểm hiệu lực dự kiến vào ngày 21/9/2026. Tuy nhiên, quá trình này cần tới một đợt đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026 nhằm xác nhận khả năng chính thức nâng hạng. Hiểu một cách đơn giản, đây là “bài kiểm tra giữa kỳ” để đảm bảo rằng các cải cách của Việt Nam không chỉ dừng ở cam kết mà đã thực sự vận hành hiệu quả trong thực tế.

Theo lộ trình, trong tháng này, FTSE Russell sẽ tiến hành hai cuộc họp quan trọng, bao gồm cuộc họp của Ủy ban Tư vấn Phân loại Quốc gia (FTSE Equity Country Classification Advisory Committee) ngày 3/3 và cuộc họp của Hội đồng Tư vấn Chính sách (FTSE Russell Policy Advisory Board) ngày 19/3. Kết quả chính thức sẽ được công bố vào ngày 7/4. Mốc thời gian này thu hút sự chú ý của thị trường không kém gì quyết định công bố vào tháng 10 năm ngoái – thời điểm Việt Nam lần đầu được “gọi tên” trong lộ trình nâng hạng.

“Khả năng Việt Nam không vượt qua bài kiểm tra là 0%”

Về cơ bản, “bài kiểm tra giữa kỳ” của FTSE Russell tập trung đánh giá mức độ mở cửa của thị trường chứng khoán, trong đó trọng tâm là việc mở rộng vai trò của của các công ty chứng khoán toàn cầu (global brokers) – một yếu tố quan trọng đảm bảo hoạt động mô phỏng chỉ số và đáp ứng nhu cầu của cộng đồng đầu tư quốc tế. Nói cách khác, các uỷ ban sẽ xác nhận xem nhà đầu tư nước ngoài đã có thể giao dịch tại Việt Nam theo cùng cách mà họ thực hiện tại các thị trường mới nổi khác hay chưa.

Với nội dung này, giới phân tích nhìn chung đều duy trì quan điểm lạc quan. Thậm chí, Chứng khoán Vietcap tự tin rằng xác suất Việt Nam không vượt qua kỳ rà soát này là 0%. Cơ sở cho nhận định này xuất phát từ việc Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 08/2026 (có hiệu lực từ ngày 3/2/2026), tháo gỡ các rào cản kỹ thuật cuối cùng để đáp ứng yêu cầu của các quỹ mô phỏng chỉ số quốc tế.

Theo đó, nhà đầu tư tổ chức nước ngoài có thể đặt lệnh với công ty chứng khoán trong nước thông qua một global broker mà không cần phải mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán trong nước đó. Tức là, yêu cầu nhà đầu tư tổ chức nước ngoài phải đăng ký hồ sơ trực tiếp với công ty chứng khoán trong nước đã được loại bỏ.

Theo các chuyên gia của Vietcap, thay đổi này giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính cho các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài khi tiếp cận thị trường Việt Nam. Ví dụ, các quỹ mô phỏng chỉ số như Vanguard sẽ không còn cần thực hiện quy trình KYC để tiếp nhận và thiết lập giao dịch với một công ty chứng khoán trong nước, vốn tốn nhiều thời gian và nguồn lực. Thay vào đó, họ có thể dựa vào một global broker, đơn vị đã hoàn tất việc thẩm định và phê duyệt một nhóm công ty chứng khoán trong nước được lựa chọn để thực hiện giao dịch.

Một nội dung quan trọng khác sẽ được FTSE Russell xem xét trong kỳ đánh giá này là năng lực triển khai cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (non-prefunding - NPF) của các công ty chứng khoán trong nước.

Chứng khoán Vietcap chỉ ra rằng, với mức trần NPF được xác định bằng 2 lần vốn chủ sở hữu của công ty chứng khoán trừ đi dư nợ cho vay ký quỹ, tổng năng lực NPF tối đa của 5 công ty chứng khoán trong nước lớn nhất hiện đạt gần 5 tỷ USD. Con số này cao hơn đáng kể so với nhu cầu NPF của các quỹ mô phỏng chỉ số để mua ước tính ít nhất 1,5 tỷ USD cổ phiếu Việt Nam. Mặt khác, rủi ro liên quan đến năng lực NPF cũng sẽ được giảm bớt khi các quỹ mô phỏng chỉ số sẽ giải ngân theo từng đợt – chẳng hạn khoảng 300 triệu USD mỗi lần trong 5 đợt – thay vì dồn toàn bộ 1,5 tỷ USD vào một thời điểm.

Đáng chú ý, bà Waming Du, người chịu trách nhiệm đảm bảo rằng các chính sách và phương pháp luận của chỉ số FTSE Russell phản ánh chính xác thực tiễn thị trường, mới đây cũng đã xác nhận với báo chí rằng, Thông tư 08 đã loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước, vốn là một trong những rào cản lớn nhất khiến Việt Nam chưa thể nâng hạng trong các kỳ đánh giá trước đây.

“Việc cho phép giao dịch không ký quỹ trước nhưng đi kèm các cơ chế kiểm soát rủi ro thanh toán phù hợp giúp Việt Nam tiến gần hơn với thông lệ quốc tế”, đại diện FTSE Russell khẳng định. Nhìn tổng thể, các điều kiện cốt lõi cho lộ trình nâng hạng đã cơ bản được hoàn thiện. Không chỉ đáp ứng tiêu chí của FTSE Russell, những thay đổi gần đây cũng đồng thời giải quyết nhiều quan ngại lâu nay của MSCI liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường, độ tin cậy của cơ chế thanh toán và tính minh bạch trong vận hành. Nói cách khác, thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ đã “đủ điều kiện” để vượt qua “bài kiểm tra giữa kỳ” của FTSE Russell, mà còn đang từng bước hoàn thiện mình cho những chuẩn đánh giá khắt khe hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Vốn ngoại vẫn chưa đổi nhịp: Có đáng lo?

Khi khả năng vượt qua “bài kiểm tra giữa kỳ” gần như không còn là vấn đề, tâm điểm chú ý của thị trường hiện đã chuyển sang câu chuyện dòng tiền. Và đây cũng chính là nơi xuất hiện nỗi băn khoăn của nhà đầu tư khi kỳ vọng nâng hạng ngày càng rõ ràng, nhưng dòng vốn ngoại vẫn chưa “chảy vào”. Sau năm 2025 ghi nhận mức rút ròng kỷ lục khoảng 5,1 tỷ USD, bất chấp VN-Index lập đỉnh, xu hướng này vẫn tiếp diễn trong hai tháng đầu năm 2026. Độ “vênh” giữa kỳ vọng và thực tế vì thế trở thành yếu tố khiến nhà đầu tư khó có thể hoàn toàn an tâm.

Tháng 3, thị trường chứng khoán cũng đang không ở trong trạng thái lý tưởng nhất. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh, kéo theo sự dịch chuyển của dòng tiền về các tài sản an toàn. Chỉ số USD (DXY) tăng lên sát mốc 100, ghi nhận mức cao nhất kể từ đầu năm, trong khi vàng không tăng tương ứng do áp lực từ đồng USD mạnh. Trong môi trường này, việc dòng vốn chủ động trở nên thận trọng là điều khó tránh khỏi.

Tuy nhiên, nhìn ở một góc độ khác, diễn biến này không hoàn toàn tiêu cực. Các công ty chứng khoán cho rằng dòng tiền thường không chờ đến khi sự kiện chính thức xảy ra, mà sẽ phản ánh dần theo từng bước của lộ trình. Nói cách khác, thị trường có thể “đi trước một bước”, dù mức độ và tốc độ phản ánh còn phụ thuộc vào diễn biến vĩ mô và tâm lý nhà đầu tư.

Báo cáo chiến lược tháng 3 của nhiều công ty chứng khoán cũng đồng thuận rằng các yếu tố trong nước – đặc biệt là triển vọng chứng khoán Việt Nam vượt qua “bài kiểm tra giữa kỳ” – sẽ góp phần cân bằng lại các áp lực từ bên ngoài.

Làm rõ quan điểm này, trong một talkshow gần đây, ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng Chứng khoán SSI, cho hay, rủi ro từ giá dầu chưa làm thay đổi chiến lược đầu tư, khi thị trường vẫn được nâng đỡ bởi nền tảng vĩ mô và câu chuyện nâng hạng. Theo ông, đây tiếp tục là một trong những động lực quan trọng trong ngắn hạn, đặc biệt khi các mốc rà soát đang dần hoàn tất. Việc tiến gần hơn tới khả năng gia nhập rổ chỉ số FTSE Emerging được kỳ vọng sẽ cải thiện dòng vốn ngoại và nâng vị thế của thị trường Việt Nam trong phân bổ toàn cầu.

Ởgóc nhìn dài hạn, nâng hạng thị trường được xem là yếu tố quan trọng nhất cho sự ổn định bền vững. Khi chính thức được đưa vào các bộ chỉ số, thị trường có thể thu hút dòng vốn tổ chức và vốn thụ động, những dòng tiền mang tính dài hạn, ít nhạy cảm với các biến động ngắn hạn như giá dầu hay xung đột địa chính trị, qua đó góp phần giảm độ biến động.

“Về nhịp vận động, dòng vốn quốc tế khó có khả năng vào dồn dập trong một thời điểm mà sẽ được phân bổ theo từng giai đoạn với quy mô khác nhau. Điều này phản ánh thực tế rằng khi chuyển từ thị trường cận biên sang mới nổi, Việt Nam cần thời gian để tái định vị trong danh mục của các quỹ toàn cầu. Đồng thời, quá trình này cũng giúp giảm áp lực lên hệ thống giao dịch và tạo ra sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm cổ phiếu”, ông Hưng cho hay.

Đồng quan điểm, ông Lê Đức Khánh, Giám đốc phân tích Chứng khoán VPS, cho biết dù xét tổng thể, khối ngoại vẫn duy trì trạng thái bán ròng, nhưng dòng vốn này đã bắt đầu có dấu hiệu quay trở lại ở một số cổ phiếu lớn mang tính đại diện cao cho thị trường. “Khối ngoại đang mua mạnh trở lại ở một số cổ phiếu trụ như HPG, SSI hay VNM. Điều này cho thấy dòng tiền ngoại có xu hướng đi trước để đón đầu kỳ rà soát nâng hạng sắp tới”, ông Khánh trao đổi với VietnamFinance bên lề diễn đàn gần đây.

Theo ông Khánh, xu hướng bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài đã kéo dài từ năm 2023 đến 2025. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, áp lực này có thể giảm dần và thậm chí đảo chiều khi câu chuyện nâng hạng thị trường trở nên rõ ràng hơn. Trong bối cảnh đó, việc VN-Index hướng tới mốc 1.900 điểm không phải là kịch bản quá xa vời.

"Với nền tảng kinh tế vĩ mô tích cực, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp khả quan và kỳ vọng nâng hạng thị trường, VN-Index có thể tiến tới mốc 1.900 điểm trong thời gian tới. Thậm chí thị trường hoàn toàn có khả năng thiết lập các vùng đỉnh mới ngay trong quý II/2026", ông Lê Đức Khánh nhận định.

Cổ phiếu nào có khả năng vào “tầm ngắm”?

Song hành với câu chuyện dòng tiền là bài toán phân bổ vốn. Theo thông tin từ bà Wanming Du, khi bước vào nhóm thị trường mới nổi, chứng khoán Việt Nam sẽ được đưa vào khu vực FTSE Asia Pacific ex-Japan ex-China để tiến hành rà soát chỉ số. Tại đây, FTSE Russell sẽ đánh giá các cổ phiếu dựa trên quy mô vốn hóa, thanh khoản và tỷ lệ free float nhằm xác định những doanh nghiệp đủ điều kiện được đưa vào chỉ số. Đến giai đoạn triển khai, FTSE Russell sẽ áp dụng phương pháp đưa vào chỉ số theo từng giai đoạn (phased approach) - thông lệ tiêu chuẩn đối với các thị trường mới được nâng hạng, cũng là cách đẩm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ và tránh gây biến động mạnh cho thị trường.

Đại diện FTSE Russell tiết lộ, nếu mô hình giao dịch qua nhà môi giới toàn cầu được thông qua tại “bài kiểm tra giữa kỳ” tháng 3/2026, ngày 7/4/2026 sắp tới, kế hoạch đưa vào chỉ số theo từng giai đoạn nói trên cũng sẽ được công bố. Với lộ trình này, các công ty chứng khoán dự kiến, danh sách các cổ phiếu Việt Nam đáp ứng tiêu chí sơ bộ của FTSE Global All Cap Index sẽ được công bố vào tháng 8/2026, tức là khoảng 1 tháng trước khi thị trường chứng khoán chính thức được nâng hạng.

Theo tài liệu FAQ về Việt Nam do FTSE Russell công bố vào tháng 11/2025, tỷ trọng dự kiến của Việt Nam trong các bộ chỉ số vẫn ở mức khiêm tốn, gồm khoảng 0,04% trong FTSE Global All Cap, 0,34% trong FTSE Emerging All Cap, 0,02% trong FTSE All-World và 0,22% trong FTSE Emerging. Tuy vậy, với quy mô tài sản lớn của các quỹ theo dõi chỉ số, lượng vốn phân bổ tuyệt đối vẫn là con số đáng kể.

Theo Vietcap và SSI Research, một nhóm khoảng gần 30 cổ phiếu Việt Nam có thể đáp ứng các tiêu chí sơ bộ của FTSE Global All Cap Index, bao gồm: VIC, VHM, HPG, MSN, VCB, VNM, SSI, STB, VIX, VJC, VRE, VCI, SHB, VND, GEX, KBC, KDH, FRT, DGC, EIB, HUT, DXG, DPM, PLX, PDR, SAB, DIG và KDC. Đây nhiều khả năng sẽ là nhóm thu hút dòng vốn mạnh khi kịch bản nâng hạng được triển khai.

Bên cạnh nhóm cổ phiếu trụ, câu chuyện nâng hạng còn lan tỏa sang các nhóm ngành mang tính “đòn bẩy” thanh khoản. Theo ông Phạm Lưu Hưng, nhóm công ty chứng khoán có thể hưởng lợi trong ngắn hạn nhờ kỳ vọng gia tăng thanh khoản và hoạt động giao dịch khi dòng vốn quốc tế quay trở lại. Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi sẽ không đồng đều. Dòng tiền có xu hướng tập trung vào các doanh nghiệp đáp ứng tốt các tiêu chí kỹ thuật của bộ chỉ số, thay vì lan tỏa diện rộng. Điều này đồng nghĩa với việc thị trường nhiều khả năng sẽ chứng kiến sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm cổ phiếu trong giai đoạn đầu của quá trình nâng hạng.