'Kỳ tích' phát triển của Israel và kinh nghiệm đối với Việt Nam - Kỳ 1
Nguyễn Phong -
16/10/2017 03:30 (GMT+7)
(VNF) - Từ một quốc gia không ít bị "cô lập", vẫn đang đặt trong "tình trạng có chiến tranh" trở thành nền kinh tế mở, hiện có 9 FTA với 42 quốc gia, ngoại thương chiếm 57.4% GDP, một "hub" - trung tâm thu hút đầu tư, các tổ chức đầu tư và R&D của cả thế giới.
Ảnh minh họa
Với dân số 8,61 triệu (người Do Thái chiếm khoảng 75%, còn lại là người Ả Rập bao gồm người Druze và người Ả Rập Đông Jerusalem) và diện tích 22.072km2 (Thủ đô Jerusalem, dân số khoảng 85.000), theo Luật Cơ bản, Israel tự xác định là một nhà nước Do Thái, theo thể chế cộng hòa, dân chủ đại nghị, đại diện tỷ lệ và phổ thông đầu phiếu. Israel không có tôn giáo chính thức, song có một liên kết mạnh với Do Thái giáo.
Israel có vị trí địa - chính trị quan trọng, nằm ở điểm giao của ba lục địa Châu Á, Châu Âu và Châu Phi, giáp cả biển Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương (thông qua Biển Đỏ). Phía Bắc Israel giáp Lenanon, là vùng đất Galilee xanh tươi và màu mỡ kiểu Địa Trung Hải. Phía Đông Israel giáp Syria và Jordan, nhìn ra biển Galilee, là các dãy núi lửa thuộc cao nguyên Jordan. Phía Nam Israel giáp Ai Cập và Jordan là sa mạc Negev; và điểm cực Nam của Israel thuộc vịnh Eilat trên Biển Đỏ.
Dù còn đang đối mặt với không ít thách thức (các vấn đề như bất bình đẳng xã hội, nhà ở, tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm dần,...), sự phát triển của Israel thực sự là một kỳ tích. Từ một quốc gia nghèo, trẻ (chỉ được thành lập sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai), với những dòng người "tha phương cầu thực" quay về, Israel đã trở thành một quốc gia phát triển, thuộc nhóm OEC, với quy mô GDP 319 tỷ USD và bình quân đầu người năm 2016 đạt 37.300 USD, tuổi thọ 82,4 năm, việc làm được đảm bảo tương đối tốt (tỷ lệ thất nghiệp chỉ 4,7%).
Từ một quốc gia không ít bị "cô lập", vẫn đang đặt trong "tình trạng có chiến tranh" trở thành nền kinh tế mở, hiện có 9 FTA với 42 quốc gia, ngoại thương chiếm 57.4% GDP, một "hub" - trung tâm thu hút đầu tư, các tổ chức đầu tư và R&D của cả thế giới.
Từ một quốc gia không ít bị "cô lập", vẫn đang đặt trong "tình trạng có chiến tranh" trở thành nền kinh tế mở
Từ một quốc gia được xem là vùng đất khô cằn (3/4 là sa mạc), rất ít tài nguyên, khan hiếm nước, Israel trở thành một đất nước được xem là giàu "tài nguyên sáng tạo", một "quốc gia khởi nghiệp", một quốc gia có sự phát triển nông nghiệp bậc nhất thế giới. Israel nổi tiếng thế giới về những phát minh sáng chế về công nghệ sinh học, y học, công nghệ thông tin, máy tính và quân sự.
Lý giải sự thành công trong phát triển, nguời Israel thường nhấn mạnh đến 6 chính sách lớn: Tăng cường định hướng xuất khẩu; Định hướng công nghệ tiên tiến; Tạo dựng vốn con người kỹ năng cao; Xây dựng và hun đúc văn hóa/tinh thần kinh doanh; Tạo động lực cho đầu tư và nghiên cứu – triển khai (R&D); Duy trì ổn định kinh tế vĩ mô
Tuy nhiên, lý do sâu xa hơn mà Đoàn công tác cảm nhận nằm ở 3 điểm. Thứ nhất là lý trí chính trị và sự quyết liệt của lãnh đạo. Israel đặt vấn đề không chỉ là đảm bảo sự sống còn của đất nước trong điều kiện khó khăn mà còn phải phát triển, phát triển ở trình độ cao của thế giới. Khát vọng đó, trên cơ sở văn hóa, tôn giáo và đặc biệt là tố chất con người Israel đã tạo sự đồng sức của xã hội cho mục tiêu phát triển. Israel cũng khá khéo léo trong lồng ghép chiến lược đảm bảo an ninh quốc gia với các vấn đề phát triển kinh tế. Một ví dụ là phát triển công nghệ cao, lưỡng dụng. Ví dụ nữa là sự hỗ trợ Jordan trong phát triển nông nghiệp (Jordan vốn có nhu cầu lớn) công nghệ cao dọc biên giới hai nước.
Thứ hai là tinh thần khao khát đổi mới, sáng tạo như là một phần văn hóa Israel. Yossi Vardi – cố vấn uy tín về khởi nghiệp ở Israel, nhấn mạnh: "Israel là một quốc gia khởi nghiệp, cả về xã hội và văn hóa. Đó là di sản và đặc tính của chúng tôi. Chúng tôi không ngừng đổi mới bản thân mình".
Trong trao đổi, chia sẻ với đoàn, đối với gần như mọi câu chuyện, mọi vấn đề, người Israel luôn tìm cách giải thích, trả lời logic cho câu hỏi tại sao (tại sao lại như vậy, tại sao phải làm cách khác...). Các lĩnh vực R&D lựa chọn (các cụm sáng tạo về Internet & truyền thông, viễn thông, năng lượng tái tạo, công nghệ nước, công nghệ công nghiệp, y tế, khoa học về cuộc sống và sức khỏe (HLS) & vũ trụ, IT & doanh nghiệp, lương thực – thực phẩm) vừa theo xu hướng thế giới vừa phục vụ trực tiếp cho phát triển đất nước. Sự sáng tạo Israel cũng rất gắn kết với thế giới, thông qua thương mại, hợp tác, hoạt động đầu tư của vô số quỹ đầu tư và sự hiện diện của hàng trăm trung tâm R&D đa quốc gia.
Thứ ba là các tiếp cận thực dụng, dựa cơ bản trên cơ chế và tín hiệu thị trường. Dường như mọi chuyện đều ít nhiều xoay quanh lợi ích kinh doanh, "đông tiền bát gạo". Một ví dụ nhỏ nhưng thú vị là 90% trái chà là của Israel được xuất sang các nước Ả Rập. Chính phủ Israel hỗ trợ mạnh khởi nghiệp, sáng tạo, song với 1 USD Chính phủ đầu tư, các startup tốt nghiệp sẽ gọi được 5-6 USD vốn đầu tư từ thị trường. Và thoái vốn mới là "mục tiêu chính".
Năm 2015, startup Israel gọi vốn được 4,5 tỷ USD; 8 thương vụ IPO trị giá gần 610 triệu USD; 104 vụ thoái vốn trị giá hơn 9 tỷ USD. Nhiều công nghệ được phát triển mang tính lưỡng dụng, cả cho quốc phòng và kinh tế rất cao. Công thức làm ăn của các hiệp hội lành nghề, tư vấn là: Kết nối trong ngoài + Tư vấn & hỗ trợ hữu ích + tự chủ tài chính.
(VNF) - Mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào đầu tư công và tín dụng ngân hàng. Muốn tạo đột phá tăng trưởng, Việt Nam cần thay đổi tư duy điều hành theo hướng dùng đầu tư công để thu hút, kích hoạt và dẫn dòng vốn tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào nền kinh tế.
(VNF) - TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ngay từ đầu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng để củng cố các động lực như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư trong thời gian tới.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, việc lựa chọn động lực dẫn dắt trở nên đặc biệt quan trọng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, tài chính, đặc biệt là tài chính công nghệ, cần được xác định là mũi nhọn chiến lược nếu muốn tạo bứt phá về năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong dài hạn.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, dù chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và rủi ro thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng khoảng 7,2%. Tuy nhiên, để giữ vững đà này, Việt Nam cần linh hoạt điều hành vàvà kiên định với cải cách dài hạn.
(VNF) - TS Võ Trí Thành cho rằng trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực có giá trị như một “mỏ vàng”, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc quản trị, phân bổ và kiểm soát dữ liệu lại đặt ra những thách thức phức tạp, từ quyền sở hữu, quyền riêng tư đến cân bằng giữa tự do hóa và an ninh, khiến đây trở thành một trong những bài toán khó nhất hiện nay.
(VNF) - Quý I/2026 ghi nhận làn sóng doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường tăng mạnh, phản ánh tín hiệu phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực rút lui và giải thể gia tăng, cho thấy quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe và những điểm nghẽn nội tại dường như vẫn chưa được tháo gỡ.
(VNF) - Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nền tảng vận hành của hoạt động đầu tư, kinh doanh, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của rủi ro pháp lý và tranh chấp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, mà còn phải thiết kế lại tư duy quản trị rủi ro theo hướng chủ động, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dự án đầu tư.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó giám đốc phụ trách Ban giám đốc Học viện Ngân hàng: “Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi dòng tiền hội tụ, mà còn là nơi tập trung trí tuệ, công nghệ và các chuẩn mực vận hành tiên tiến”.
(VNF) - Trao đổi với VietnamFinance, LS Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW.cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế mà còn ở tư duy “giữ phần, sợ sai” kéo dài nhiều năm. Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 79, cần một cuộc cải cách mạnh mẽ từ thể chế đến quản trị, trong đó trao quyền thực chất và tạo “không gian an toàn” để doanh nghiệp dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và bứt phá.
(VNF) - Cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran đã và đang để lại những hệ quả rất lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. VietnamFinance xin trân trọng giới thiệu bài phân tích của tác giả Shanaka Anslem Perera về nguyên nhân và hệ quả của cuộc chiến này. Bài viết được dịch giả Phạm Quang Vinh gửi riêng cho tòa soạn.
(VNF) - “Nếu thực sự tin và trao quyền đúng nghĩa, để doanh nghiệp tư nhân tham gia với tư cách chủ nhân các chương trình hành động quốc gia, Việt Nam có thể tạo ra năng lực bứt phá chưa từng có”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh khi bàn về động lực tăng trưởng mới.
(VNF) - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo, việc thiếu phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ có thể làm suy giảm hiệu quả điều hành, thậm chí khiến đà tăng trưởng “trật nhịp”.
(VNF) - Theo TS. Phan Đức Hiếu, cải cách doanh nghiệp nhà nước không thể chỉ dừng ở tái cơ cấu
hay thay đổi quản trị nội bộ, mà cốt lõi nằm ở việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm minh bạch,
tách bạch vai trò và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng với các khu vực kinh tế khác.
(VNF) - Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS. Nguyễn Minh Thảo, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng việc lựa chọn đúng các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh làm “đầu tàu” sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa và nâng cao hiệu quả của chính khu vực kinh tế nhà nước cũng như của toàn nền kinh tế.
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Sự vượt ra khỏi quy luật thông thường của giá vàng cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang vận hành theo những quy luật phức tạp hơn, nơi dòng tiền không chỉ tìm đến vàng mà còn dịch chuyển mạnh sang các tài sản sinh lời khác.
(VNF) - Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào thương mại quốc tế, song phần lớn vẫn dừng ở khâu sản xuất, gia công – phần “xương” nhất trong chuỗi giá trị, trong khi 70 – 80% lợi nhuận lại tập trung ở các khâu thương hiệu và phân phối.
(VNF) - Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, để kinh tế nhà nước thực sự dẫn dắt được nền kinh tế, Nhà nước cần làm tốt vai trò thiết lập thể chế, "phân định sân chơi" ngay từ đầu, tránh nguy cơ tiềm ẩn xung đột với khu vực tư nhân.
(VNF) - TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động và rủi ro gia tăng, Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin thị trường và hỗ trợ đà tăng trưởng trong thời gian tới.
(VNF) - Mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào đầu tư công và tín dụng ngân hàng. Muốn tạo đột phá tăng trưởng, Việt Nam cần thay đổi tư duy điều hành theo hướng dùng đầu tư công để thu hút, kích hoạt và dẫn dòng vốn tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào nền kinh tế.
(VNF) - Dù công tác giải phóng mặt bằng đoạn Nguyễn Trãi - Đầm Hồng, thuộc Vành đai 2.5 Hà Nội, vẫn chưa hoàn tất, dọc tuyến đã xuất hiện nhiều công trình xây trên những thửa đất nhỏ hẹp, méo mó sau phá dỡ. Đáng nói, đa số đất trong khu vực đều có nguồn gốc là đất nông nghiệp.