‘Những ngòi bút giữ biển đảo’ trong bảo vệ chủ quyền Tổ quốc

Tạo dựng đồng thuận xã hội và ý chí quốc gia

Chủ quyền biển đảo luôn là một trong những vấn đề thiêng liêng, nhạy cảm và sống còn đối với mỗi quốc gia có biển, nhất là với Việt Nam, đất nước sở hữu hơn 3.200 km đường bờ biển cùng hàng nghìn đảo lớn nhỏ, trong đó có hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa mang tầm quan trọng chiến lược về quốc phòng, an ninh và kinh tế biển. Trong công cuộc đấu tranh để bảo vệ những vùng trời, vùng biển ấy, báo chí Việt Nam, với tư cách là một “binh chủng mềm”, đã và đang đảm nhiệm vai trò đặc biệt.

Với sứ mệnh vừa thông tin, vừa giáo dục, vừa cổ vũ, báo chí trở thành công cụ hiệu quả trong việc khơi dậy tinh thần yêu nước, nâng cao ý thức chủ quyền, định hướng dư luận và góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Nhất là trong bối cảnh một số quốc gia có hành vi xâm phạm vùng biển thuộc chủ quyền Việt Nam hoặc tung ra các chiến dịch truyền thông bóp méo sự thật, báo chí chính thống đã trở thành tuyến đầu ngôn luận, dùng sự thật, lý lẽ và tính chuẩn xác để phản bác, bác bỏ những luận điệu sai trái.

Điển hình như trong sự kiện Trung Quốc hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 (HD-981) vào vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam tháng 5/2014, báo chí nước ta đã phản ứng cực kỳ nhanh nhạy và quyết liệt. Chỉ trong vài giờ sau khi thông tin được xác nhận, hàng loạt tờ báo lớn như Nhân dân, Quân đội nhân dân, Lao động, Công an nhân dân, Tuổi trẻ, Thanh niên... đã đồng loạt đưa tin, phân tích sâu, thể hiện rõ quan điểm phản đối mạnh mẽ hành vi vi phạm chủ quyền biển đảo nước ta của Trung Quốc.

Báo Tuổi Trẻ với bài “Giàn khoan 981- Toan tính và hệ quả trên Biển Đông” (Việt Long, 10/5/2014) không chỉ đưa tin, mà còn phân tích rõ động cơ chiến lược của Trung Quốc, nêu bật hệ lụy đối với an ninh khu vực và luật pháp quốc tế. Báo Thanh Niên cũng thể hiện vai trò phản biện mạnh mẽ khi đăng bài “Vụ giàn khoan HD-981: Trung Quốc ngang ngược nói tàu Việt Nam tông tàu nước này 171 lần” (9/5/2014), lập luận sắc sảo để vạch trần sự xuyên tạc của truyền thông Trung Quốc.

Báo chí không chỉ đơn thuần cung cấp thông tin, mà còn đóng vai trò như một nhạc trưởng trong dàn hợp xướng phản ứng xã hội: hướng dẫn người dân hiểu đúng, hành xử đúng, thể hiện lòng yêu nước một cách tỉnh táo. Bởi trong cuộc đấu tranh chủ quyền, một cái đầu nóng nhưng trái tim lạnh là điều cần thiết. Chính báo chí đã giúp duy trì sự cân bằng đó trong toàn xã hội.

Báo chí Việt Nam không chỉ dừng lại ở những bài phân tích chính trị, pháp lý, quân sự, mà còn nhân bản hóa vấn đề chủ quyền, biến nó thành câu chuyện gần gũi, cụ thể, gắn với từng con người, từng số phận.

Loạt bài “Ngư dân bám biển giữ chủ quyền” (2018–2020) của báo Lao động đã khắc họa sinh động hình ảnh ngư dân miền Trung vững tay lái giữa vùng biển bị đe dọa, coi con thuyền là cột mốc sống và mỗi chuyến ra khơi là một hành trình gìn giữ non sông. Báo Sài Gòn giải phóng với bài “Từ vùng biển Hoàng Sa gửi về: Sự thật không thể chối cãi” (6/2016) mang đến hình ảnh lực lượng kiểm ngư và cảnh sát biển bám biển trong điều kiện khắc nghiệt nhưng vẫn kiên định, bất khuất.

Hình ảnh người lính Trường Sa, nhà giàn DK1, những người làm việc không quản hiểm nguy nơi đầu sóng ngọn gió đã được báo chí tái hiện chân thực qua các bài phóng sự dài hơi. Các chương trình truyền hình như “Biển đảo quê hương” của VTV1, loạt bài trên VOV, TTXVN... đã giúp chủ quyền không còn là khái niệm xa vời mà trở thành hơi thở, máu thịt trong tâm thức nhân dân.

Không chỉ trong nước, báo chí còn vươn ra quốc tế với các phiên bản tiếng Anh, Pháp, Nhật… Thông qua các bài viết bằng nhiều ngôn ngữ, quan điểm của Việt Nam được lan tỏa đến cộng đồng quốc tế. Các kênh như VTV4, Vietnam News, Báo Nhân dân bản tiếng Anh... đã đăng tải hàng loạt phân tích về UNCLOS 1982, phản bác yêu sách “đường lưỡi bò” và kêu gọi đối thoại hòa bình, hợp tác quốc tế.

Sự hiện diện mạnh mẽ của báo chí trong các sự kiện đối ngoại cũng giúp truyền tải thông điệp chủ quyền của Việt Nam đến học giả, báo giới và chính phủ các nước. Chính nhờ báo chí, nhiều học giả quốc tế đã tiếp cận các tài liệu lịch sử, bằng chứng pháp lý do Việt Nam công bố, từ đó hình thành các lập trường khách quan và tiếng nói ủng hộ.

Giữ lửa trong thế hệ trẻ và thời đại số

Một trong những thách thức hiện nay là nguy cơ “nguội lạnh” ý thức về chủ quyền trong một bộ phận giới trẻ, do sự chi phối ngày càng mạnh mẽ của các nền tảng giải trí, mạng xã hội và cả những chiến dịch truyền thông sai lệch từ bên ngoài. Trước tình hình đó, báo chí lại tiếp tục giữ vai trò “người giữ lửa”.

Nhiều tờ báo đã xây dựng chuyên trang biển đảo, tổ chức cuộc thi viết, thi infographic, video ngắn về Hoàng Sa – Trường Sa hướng đến học sinh, sinh viên. Các thể loại báo chí mới như báo chí dữ liệu, báo chí đa phương tiện, báo chí kể chuyện (storytelling) được áp dụng để làm mới chủ đề biển đảo, biến những vấn đề tưởng như khô khan thành những trải nghiệm trực quan sinh động.

Một số loạt bài nổi bật như “Biển đảo quê hương qua lời kể của cựu chiến binh Trường Sa” (báo Tiền phong, 2020), hoặc các chuyên mục “Góc nhìn trẻ về biển đảo” (báo Tuổi trẻ, 2021) đã giúp thế hệ Z, vốn quen với Tiktok, Instagram, có thể tiếp cận vấn đề chủ quyền qua ngôn ngữ của họ.

Không dừng ở truyền thông một chiều, báo chí còn tạo không gian đối thoại. Nhiều buổi tọa đàm do báo chí tổ chức có sự tham gia của học sinh, chuyên gia, nhà nghiên cứu, như tọa đàm “Biển Đông không xa với thanh niên Việt Nam” (báo Thanh niên, 2022), hay hội thảo “Truyền thông về biển đảo trong thời đại số” (báo Nhân dân phối hợp Bộ Thông tin và Truyền thông, 2023), cho thấy báo chí không chỉ truyền tải thông tin mà còn vun bồi căn tính quốc gia, tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước có tri thức.

Trong bối cảnh Biển Đông vẫn là điểm nóng địa chính trị, báo chí Việt Nam chính là lực lượng tiên phong trong công cuộc bảo vệ chủ quyền trên mặt trận tư tưởng. Từ sự kiện HD-981 đến những vụ tàu Trung Quốc cản trở tại bãi Tư Chính, báo chí đã giữ vững vai trò là “người phát ngôn” của lòng dân, là cột cờ truyền thông bảo vệ lẽ phải, sự thật và chủ quyền thiêng liêng.

Bằng ngôn từ, hình ảnh, và sự chính xác thông tin, báo chí góp phần kiến tạo đồng thuận xã hội, nâng cao năng lực phản biện quốc gia và truyền cảm hứng yêu nước cho mọi thế hệ. Trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, không chỉ cần tàu chiến hay nghị quyết, mà còn cần từng trang báo sắc sảo, từng dòng tin trung thực và từng câu chuyện nhân văn.

Với tinh thần ấy, mỗi nhà báo, mỗi cơ quan báo chí là một cánh tay nối dài của chủ quyền, là pháo đài vững chắc của lòng dân, để từ đó, biển trời Tổ quốc luôn được gìn giữ bằng cả ý chí và niềm tin.