Vận hành chính quyền 2 cấp: Tránh để doanh nghiệp gặp thêm rào cản

- Xin ông cho biết mô hình chính quyền hai cấp sẽ tạo ra những thay đổi căn bản gì trong tổ chức và hoạt động hành chính ở địa phương?

Ông Phan Văn Hoà: Mô hình chính quyền hai cấp là một bước chuyển đổi lớn, chính thức được áp dụng trên toàn quốc từ ngày 1/7/2025, đây là một mô hình hoàn toàn mới, chưa từng được thử nghiệm trước đó, nhưng không phải là mô hình thí điểm mà là mô hình chính thức.

Theo đó, chính quyền hai cấp gồm cấp tỉnh và cấp xã. Đặc biệt, cấp xã nay đảm nhiệm khối lượng công việc rất lớn, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm gần tương đương cấp huyện trước đây, thậm chí có những lĩnh vực từng do cấp tỉnh quản lý cũng được giao về cấp xã. Cấp xã hiện nay trực tiếp thực hiện toàn bộ thủ tục hành chính, điều hành trung tâm hành chính công, tiếp nhận và xử lý hồ sơ của người dân.

Qua khảo sát thực tế tại một số trung tâm hành chính công từ ngày 1/7 đến nay, tôi nhận thấy đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã đang làm việc hết sức cật lực. Tuy nhiên, nhiều nơi trụ sở trung tâm hành chính công không đáp ứng đủ nhu cầu, phải tận dụng các trụ sở cơ quan xã cũ hoặc của đơn vị sáp nhập để tiếp dân. Dù còn khó khăn, song chính quyền cấp xã đang nỗ lực đảm đương công việc, phục vụ người dân với tinh thần trách nhiệm cao. Người dân cũng dần quen với việc đến các trụ sở này để giao dịch hành chính.

Về cấp tỉnh, được Chính phủ và Quốc hội ủy quyền, phân cấp, phân quyền để thực hiện nhiệm vụ theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Chính quyền cấp tỉnh hiện nay gánh vác khối lượng nhiệm vụ lớn, thực hiện nhiều quyền hạn được Thủ tướng giao hoặc các bộ, ngành ủy quyền. Điều đó đòi hỏi cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra thường xuyên cấp xã bởi giờ đây, không còn cấp huyện làm trung gian.

Nếu trước kia, tỉnh chỉ đạo huyện, huyện chỉ đạo xã, thì nay tỉnh trực tiếp giao nhiệm vụ và ủy quyền cho xã. Chính vì vậy, trách nhiệm của chính quyền cấp tỉnh càng cao, phải luôn giám sát, đôn đốc để cấp xã thực thi tốt nhiệm vụ, tránh tình trạng “ông quan xã” lạm quyền, ảnh hưởng tiêu cực đến người dân.

- Với mô hình mới, theo ông, vai trò của chính quyền cấp tỉnh cần được mở rộng như thế nào và cần đáp ứng những yêu cầu gì để thực hiện tốt nhiệm vụ được giao?

Ông Phan Văn Hoà: Hiện nay, vai trò và trách nhiệm của chính quyền cấp tỉnh đã được mở rộng vượt bậc so với trước đây. Trước kia, nhiều quyết định quan trọng liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội, quản lý nhà nước, tổ chức bộ máy… đều thuộc thẩm quyền trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ, hoặc các Bộ trưởng, người đứng đầu các bộ, ngành trung ương. Cấp tỉnh chỉ có trách nhiệm thực hiện sau khi có ý kiến chỉ đạo, hoặc quyết định của cấp trên.

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành trung ương đã chuyển giao, ủy quyền nhiều nhiệm vụ, quyền hạn cho UBND cấp tỉnh. Nhiều công việc trước đây bắt buộc phải qua sự phê duyệt hoặc giải quyết của cấp trung ương, thì nay được giao cho cấp tỉnh trực tiếp thực hiện.

Điều này đồng nghĩa với việc khối lượng công việc, phạm vi trách nhiệm, quyền hạn của chính quyền cấp tỉnh ngày càng lớn, ngày càng toàn diện hơn. Trong nhiều lĩnh vực, cấp tỉnh đã chủ động giải quyết các vấn đề theo thẩm quyền được giao mà không cần phải xin ý kiến hoặc chờ phê duyệt từ trung ương như trước.

Trên thực tế, cấp tỉnh không chỉ thực hiện vai trò quản lý địa phương mà còn đang gánh vác nhiều nhiệm vụ được phân cấp từ trung ương những việc liên quan trực tiếp đến phát triển kinh tế, điều hành ngân sách, quản lý đất đai, đầu tư công, tổ chức bộ máy và cả các chính sách an sinh xã hội.

Vậy thách thức đặt ra với chính quyền cấp tỉnh, đặc biệt là trong quản lý, điều hành và phối hợp với cấp cơ sở là gì thưa ông?

Hiện tại, các tỉnh vừa mới sáp nhập nên công tác nhân sự bước đầu đã được bố trí, sắp xếp cơ bản ổn định. Tuy nhiên, những vấn đề liên quan đến công tác kiểm tra, đôn đốc, nhắc nhở cấp dưới vẫn còn gặp nhiều trở ngại, chủ yếu do khoảng cách địa lý, từ tỉnh xuống xã là rất xa. Hơn nữa, địa bàn cấp xã hiện nay cũng đã mở rộng đáng kể do sáp nhập nhiều đơn vị hành chính, trong khi mô hình quản lý mới chỉ đang ở giai đoạn đầu vận hành nên khó tránh khỏi những thách thức phát sinh.

Theo tôi, những trở ngại này về bản chất không phải là vấn đề lớn. Khó khăn chủ yếu đến từ việc mô hình phân cấp, phân quyền và ủy quyền còn mới, địa bàn hành chính rộng và công tác chỉ đạo, vận hành cần thời gian để ổn định. Dù vậy, thực tế cho thấy các công việc vẫn đang được triển khai khá trôi chảy.

Một thách thức khác không kém phần quan trọng chính là vấn đề con người. Khi các tỉnh được sáp nhập, cán bộ từ các đơn vị khác nhau phải làm việc chung, tất yếu sẽ nảy sinh tâm lý băn khoăn, e dè. Chẳng hạn, trước đây là giám đốc nay trở thành phó giám đốc; các phòng ban sáp nhập lại khiến có nơi chỉ còn giữ vai trò phó phòng. Chính sự xáo trộn về chức vụ, vị trí công tác đã ảnh hưởng đến tâm lý, ý thức trách nhiệm và sự gắn kết trong nội bộ cán bộ, công chức.

Vì vậy, chính quyền cấp tỉnh cần chủ động thực hiện tốt công tác đôn đốc, nhắc nhở, đảm bảo chế độ, chính sách cho cán bộ, nhất là với những người từ các tỉnh khác sáp nhập về. Phải tạo điều kiện hỗ trợ về phương tiện đi lại, sinh hoạt, đồng thời tăng cường các hoạt động gắn kết nội bộ, tránh để xảy ra tình trạng chia bè kéo cánh, so bì quyền lợi hay tạo khoảng cách giữa “người cũ” và “người mới”. Nếu không kiểm soát tốt, điều này sẽ gây tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động chung trong bối cảnh mới.

- Với vai trò là một Đại biểu Quốc hội, ông kỳ vọng mô hình chính quyền hai cấp sẽ mang lại những thay đổi gì?

Ông Phan Văn Hoà: Trước mắt, chúng ta không nên chủ quan bởi đây là một mô hình hoàn toàn mới, chưa từng có trong lịch sử hành chính của Việt Nam. Chính vì là mô hình mới nên chắc chắn sẽ xuất hiện những khó khăn, thách thức như đã nêu. Tuy nhiên, tôi vẫn đặt nhiều kỳ vọng vào mô hình chính quyền hai cấp. Dù bước đầu có thể còn vướng mắc, nhưng khi bộ máy đi vào vận hành ổn định, chính quyền sẽ tổ chức tốt hơn, hoạt động hiệu quả hơn.

Điều tôi nhận thấy rõ rệt là việc loại bỏ cấp trung gian giúp tinh giản biên chế, bộ máy gọn nhẹ hơn, cơ cấu tổ chức hợp lý hơn và công tác quản lý cũng có hiệu lực, hiệu quả hơn. Đặc biệt, đội ngũ cán bộ, công chức sẽ phải nâng cao ý thức trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ.

Tôi tin rằng trong thời gian tới, mô hình chính quyền hai cấp sẽ vận hành trơn tru, đi vào nề nếp, đúng tinh thần chỉ đạo của nghị quyết và cấp có thẩm quyền. Quan trọng là chính quyền các cấp phải thực hiện đúng chức năng, quyền hạn của mình, không để xảy ra tình trạng gây phiền hà, nhũng nhiễu cho người dân. Phải làm sao để người dân luôn cảm thấy gần gũi với chính quyền, các khó khăn, vướng mắc của họ được giải quyết kịp thời, thuận lợi nhất. Đồng thời, cũng cần chú trọng việc tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, không để doanh nghiệp gặp thêm rào cản trong quá trình hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!