- Với 10 năm làm Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài, xin ông đánh giá những thành quả chủ yếu trong 30 năm thu hút vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam?
Ông Võ Hồng Phúc: Tôi có may mắn được làm việc ở Bộ Kế hoạch Đầu tư khá lâu, nên đã có điều kiện để theo dõi hoạt động đầu tư nước ngoài ngay từ đầu khi chúng ta ban hành Luật Đầu tư nước ngoài vào năm 1987 cho đến khi kết thúc nhiệm kỳ Bộ trưởng.
Lúc đầu, chưa có cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài riêng nên Bộ Kinh tế đối ngoại theo dõi đầu tư nước ngoài. Phải đến khi thành lập Ủy ban Nhà nước về hợp tác và đầu tư (SCCI) vào tháng 3/1989 thì cơ quan này là đầu mối quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài.
Thời kỳ đầu, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam chưa nhiều, mãi tới những năm 90 mới tăng lên đáng kể. Trong thời kỳ Mỹ cấm vận không ai muốn vào Việt Nam. Có một số ít nhà đầu tư Singapore, Đài Loan, Hồng Kông quan tâm còn những nhà đầu tư lớn thì họ không vào, nếu có thì phải thông qua công ty được lập tại nước khác.
Từ thập kỷ 90, đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Nói về cái được của đầu tư nước ngoài, tôi muốn nhấn mạnh đến thứ nhất là kinh nghiệm quản lý và công nghệ, Thứ hai là nguồn vốn đầu tư và gia tăng năng lực sản xuất, xuất khẩu. Thứ ba, đầu tư nước ngoài đã góp phần đào tạo cán bộ quản lý, cán bộ doanh nghiệp, công nhân kỹ thuật. Thứ tư là đóng góp vào nguồn thu ngân sách cũng như góp phần cân bằng cán cân thương mại.
Từ những đóng góp nói trên, đầu tư nước ngoài đã trở thành một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.
- Còn đâu là điều ông chưa hài lòng?
Liên quan đến FDI, điều làm tôi thấm thía nhất là cuối năm 1993 khi tôi sang Singapore với tư cách là đặc phái viên của Thủ tướng Võ Văn Kiệt để gặp Thủ tướng Lý Quang Diệu. Ông đã hỏi rất nhiều về kinh tế Việt Nam, trong đó câu hỏi đầu tiên là về đầu tư nước ngoài, có bao nhiêu nước đầu tư vào Việt Nam, những nước nào đứng đầu?
Hồi đó đầu tư lớn nhất vào nước ta là Đài Loan, thứ hai là Hồng Kong, thứ ba là Singapore. Ông Lý Quang Diệu hỏi tôi, còn nước Anh thế nào, nước Đức thế nào, nước Mỹ thế nào? Và ông nói rằng, chỉ khi nào thu hút được vốn đầu tư từ những nước phát triển như Anh, Mỹ, Nhật thì mới thực sự đáng quý. Cho đến nay, cái chưa được là đầu tư từ các nước phát triển có nền công nghiệp tiên tiến vẫn còn quá ít.
Thứ hai là quản lý các doanh nghiệp FDI chưa chặt chẽ, trong một số doanh nghiệp liên doanh trình độ quản lý của bên Việt Nam còn thấp, nhiều liên doanh thất bại hoặc bị bên nước ngoài chi phối bằng cách tăng vốn dần, hoạch toán lỗ để buộc bên Việt Nam rút lui dần. phần vốn góp của Việt Nam chủ yếu là đất đai, tiền chỉ là một phần nhỏ thôi, đất đai là vốn quý thì lại biến thành con số không. Đó là cái chưa được về năng lực quản lý.
Thứ ba là hiệu quả đối với một số dự án lớn cũng cần phải xem lại, chẳng hạn như sự chuyển giá của một số doanh nghiệp FDI, dù đã biết nhưng chưa khắc phục được.
Thứ tư là vấn đề bảo vệ môi trường. các sự cố về môi trường như là Vedan đối với sông Thị Vải, Formosa gây ra sự cố môi trường biển ở miền Trung là những bài học lớn trong quá trình thu hút FDI.
Ngoài ra, cơ cấu của đầu tư chưa hợp lý. Một số ngành công nghiệp quan trọng như công nghiệp ô tô ta muốn đầu tư nhưng hoàn toàn thất bại do thị trường ô tô của Việt Nam nhỏ, lại có nhiều nhà đầu tư vào nên chia nhỏ thị phần, họ đầu tư không bài bản, không đầu tư vào công nghệ.
- Như ông đã nói, trong thời kỳ đầu nước ta gặp khó khăn về chọn đối tác, nhưng cho đến sau khi Mỹ bỏ cấm vận và ta gia nhập vào ASEAN, đầu tư của các nước G7 trong đó có Mỹ thì vẫn còn hạn chế. Vậy theo ông đâu là nguyên nhân?
Thứ nhất là do luật pháp chưa minh bạch, thủ tục hành chính còn rườm rà và tệ tham nhũng. Tôi muốn nhấn mạnh rằng, tham nhũng là yếu tố quan trọng cản trở đầu tư của các nước phát triển, bởi vì các nước như Mỹ, EU, không có loại chi phí "bôi trơn" như một số nước đang phát triển ở khu vực châu Á.
Tôi nhớ mãi lời khuyên của Thủ tướng Lý Quang Diệu là để thu hút vốn của các nhà đầu tư từ các nước phát triển, vấn đề quan trọng phải giải quyết là chi phí "bôi trơn". Trong hai nhiệm kỳ làm Bộ trưởng, nhiều nhà đầu tư lớn khi gặp tôi đã than vãn về chuyện đó, làm họ chán nản bỏ đi.
Thứ hai là sự không thống nhất của các Bộ, ban, ngành cho đến địa phương dẫn đến việc giải quyết các thủ tục đầu tư quá phiền hà. Chẳng hạn như việc cấp phép cho các liên doanh ô tô đã bị tác động bởi các quyền lực khác nhau dẫn đến việc chấp nhận tới 14 công ty ô tô tại Việt Nam, làm cho thị trường vốn đã nhỏ càng bị chia nhỏ, cuối cùng là thất bại.
Một ví dụ khác là về lọc dầu. Dự án nhà máy lọc dầu đầu tiên dự định đặt tại Vũng Tàu đã được nhiều nhà đầu tư châu Âu, Nhật Bản quan tâm. Sau khi chọn thầu cuối cùng đã quyết định chọn Total (Pháp) liên doanh với Petro Vietnam. Sau đó, do ta thay đổi địa điểm thực hiện dự án từ Vũng Tàu về Văn Phong (Nha Trang) và sau đó là về Dung Quất nên Total đã không tham gia liên doanh vì không có lãi.
Tiếp đó, công ty của Nga "nhảy" vào nhưng cũng không thể tiến hành được nên Petro Vietnam tự làm lấy. Từ ý này có thể rút ra bài học về lựa chọn nhà đầu tư, ta nói ta tự làm được, nhưng thực tế cho thấy hiện nay hiệu quả của Nhà máy lọc dầu Dung Quất rất thấp.
- Gần đây báo chí kể cả các cơ quan báo chí chính thống cũng cho đăng tải phát biểu của một số chuyên gia kinh tế, có người cho rằng FDI đang chèn ép khu vực trong nước. Quan điểm của ông về vấn đề này?
Theo tôi, nói như vậy là không chính xác. Chủ trương của ta là chủ động hội nhập quốc tế và khi hội nhập phải chấp nhận cạnh tranh, hệ thống luật pháp của nước ta đang hướng tới một nền kinh tế hội nhập và mở cửa thị trường.
Hiện nay các quy định pháp luật về đầu tư trong và ngoài nước đều như nhau, ngoại trừ các lĩnh vực không thu hút hoặc hạn chế FDI có danh mục rõ ràng. Còn ưu đãi đầu tư áp dụng theo ngành nghề, lĩnh vực đầu tư , không phân biệt trong nước hay nước ngoài.
Đã hội nhập mở cửa thì chúng ta phải chấp nhận cạnh tranh, các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh với nhau, các doanh nghiệp trong nước và ngoài nước cũng cạnh tranh với nhau, những người nào có năng lực cạnh tranh thì sẽ tồn tại.
Cho nên không thể đổ lỗi cho nước ngoài chèn ép, mà phải nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Đó là điều tất yếu, không thể loại bỏ được.
Tags:
(VNF) - Trong nhiều năm, Tăng trưởng của Hà Tĩnh chủ yếu được dẫn dắt bởi các “đầu tàu” FDI cùng lợi thế về đất đai, tài nguyên và lao động giá rẻ. Đã đến lúc khu vực kinh tế tư nhân phải thay đổi “DNA” tăng trưởng chuyển trong trọng tâm sang AI, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.
(VNF) - Công cuộc xây dựng IFC tại Việt Nam đang tạo ra những chuyển động âm thầm nhưng sâu rộng trong toàn bộ hệ sinh thái tài chính. Khi luật chơi thay đổi, ngân hàng buộc phải tái cấu trúc, công ty chứng khoán phải chuyển vai, còn startup phải học cách trưởng thành trong môi trường cạnh tranh toàn cầu và kỷ luật cao hơn.
(VNF) - Từ một kênh vốn thay thế cho ngân hàng, tín dụng tư nhân đang phình to thành thị trường trị giá 3.000 tỷ USD với mức độ đòn bẩy và rủi ro ngày càng lớn. Những vụ vỡ nợ, gian lận tín dụng và cảnh báo về hiệu ứng domino đang làm dấy lên lo ngại rằng “bóng ma” khủng hoảng tài chính 2008 có thể quay trở lại dưới một hình hài mới.
(VNF) - Ngày 12/6 tới, tại Vinpearl Landmark 81 (TP. HCM), hơn 500 lãnh đạo quỹ đầu tư, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ hàng đầu châu Á sẽ tham dự Venture Forum 2026 - diễn đàn đối thoại cấp cao về M&A và vốn tư nhân do VinVentures (thuộc Vingroup) khởi xướng. Sự kiện được kỳ vọng trở thành một trong những điểm hẹn đáng chú ý nhất năm của giới đầu tư công nghệ và tài chính khu vực.
(VNF) - Khép lại vòng đề cử mùa giải 2026, Giải thưởng Khoa học Công nghệ toàn cầu VinFuture ghi nhận 1.819 hồ sơ từ khắp thế giới cùng mạng lưới hơn 17.000 đối tác đề cử đến từ 117 quốc gia và vùng lãnh thổ.
(VNF) - Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, startup và fintech không ngại bị quản lý, điều họ lo ngại nhất là sự bất định chính sách; vì vậy, muốn hình thành một hệ sinh thái tài chính mới có sức cạnh tranh quốc tế, cơ quan quản lý cần chuyển từ tư duy “ngăn chặn rủi ro” sang “dẫn dắt đổi mới”.
(VNF) - Sau hơn hai thập kỷ đồng hành cùng cải cách môi trường đầu tư kinh doanh, PCI 2025 đánh dấu bước chuyển mới khi lần đầu mở rộng từ đo lường chất lượng điều hành địa phương sang đánh giá toàn diện hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Tại Lễ phát động Tháng Nhân đạo cấp quốc gia năm 2026 do Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức, Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, HoSE: SSB) đã ủng hộ số tiền 10 tỷ đồng, góp phần chung tay hỗ trợ các hoàn cảnh khó khăn và lan tỏa tinh thần nhân ái trong cộng đồng.
(VNF) - Mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào đầu tư công và tín dụng ngân hàng. Muốn tạo đột phá tăng trưởng, Việt Nam cần thay đổi tư duy điều hành theo hướng dùng đầu tư công để thu hút, kích hoạt và dẫn dòng vốn tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào nền kinh tế.
(VNF) - TS. Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Ban IV, khẳng định để đạt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam cần khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân lớn lên và dẫn dắt các chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.
(VNF) - Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho rằng xanh hóa ngành vật liệu xây dựng không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế carbon thấp.
(VNF) - Nghị quyết 79-NQ/TW được xem là bước ngoặt trong tư duy phát triển khi lần đầu tiên đặt lại cách nhìn về vai trò kinh tế nhà nước, chuyển trọng tâm từ quy mô nguồn lực sang năng lực dẫn dắt và tạo lập giá trị. Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, cách tiếp cận này không chỉ thay đổi kỳ vọng đối với doanh nghiệp nhà nước, mà còn mở ra dư địa mới để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.
(VNF) - Rất nhiều người Việt Nam đã thành danh tại Big Tech Mỹ. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc “làm cho công ty lớn” hay “kiếm được nhiều tiền”, đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại, quan trọng hơn, là cách những thành công cá nhân đó được chuyển hóa thành giá trị cho đất nước.
(VNF) - Dù Nghị quyết 68 đã tạo ra nhiều kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, song theo LS Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thực tế triển khai vẫn tồn tại không ít rào cản khiến doanh nghiệp chưa thể hưởng trọn lợi ích từ cải cách thể chế. Khoảng cách giữa chính sách và thực thi, cùng những vướng mắc pháp lý phát sinh, đang tiếp tục là lực cản đối với khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ngay từ đầu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng để củng cố các động lực như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư trong thời gian tới.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, việc lựa chọn động lực dẫn dắt trở nên đặc biệt quan trọng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, tài chính, đặc biệt là tài chính công nghệ, cần được xác định là mũi nhọn chiến lược nếu muốn tạo bứt phá về năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong dài hạn.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, dù chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và rủi ro thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng khoảng 7,2%. Tuy nhiên, để giữ vững đà này, Việt Nam cần linh hoạt điều hành vàvà kiên định với cải cách dài hạn.
(VNF) - TS Võ Trí Thành cho rằng trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực có giá trị như một “mỏ vàng”, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc quản trị, phân bổ và kiểm soát dữ liệu lại đặt ra những thách thức phức tạp, từ quyền sở hữu, quyền riêng tư đến cân bằng giữa tự do hóa và an ninh, khiến đây trở thành một trong những bài toán khó nhất hiện nay.
(VNF) - Quý I/2026 ghi nhận làn sóng doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường tăng mạnh, phản ánh tín hiệu phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực rút lui và giải thể gia tăng, cho thấy quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe và những điểm nghẽn nội tại dường như vẫn chưa được tháo gỡ.
(VNF) - Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nền tảng vận hành của hoạt động đầu tư, kinh doanh, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của rủi ro pháp lý và tranh chấp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, mà còn phải thiết kế lại tư duy quản trị rủi ro theo hướng chủ động, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dự án đầu tư.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Trong nhiều năm, Tăng trưởng của Hà Tĩnh chủ yếu được dẫn dắt bởi các “đầu tàu” FDI cùng lợi thế về đất đai, tài nguyên và lao động giá rẻ. Đã đến lúc khu vực kinh tế tư nhân phải thay đổi “DNA” tăng trưởng chuyển trong trọng tâm sang AI, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.
(VNF) - Bầu trời sông Hàn đã bùng nổ sắc màu trong đêm khai mạc Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng với màn so tài của đội Đà Nẵng (Việt Nam) và đương kim vô địch Trung Quốc.
