Nói người Việt, đặc biệt là người Việt nông thôn coi trọng thương mại, gọi nôm na là buôn bán, có gì đó sai sai, ít ra cũng thiếu cơ sở về mặt dẫn chứng thực tế! Càng sai so với tư duy quen thuộc mà nhiều người đang neo chặt trong đầu, được quy cho thuộc về tố chất dân tộc, bất khả bàn cãi?
Bởi từ lâu, người ta chỉ nói người Việt trọng nông. Rằng tư duy kinh tế người Việt cơ bản vẫn là tự cung tự cấp, tức sản xuất để cung cấp cho chính mình và người trong vùng mình sinh sống, chứ mấy ai khen người Việt về lĩnh vực thương mại?
Tôi không đủ cơ sở để tranh luận lại. Bản thân tôi, suốt cả thời gian dài cũng từng tán thành với loại ý kiến như vậy. Tuy thế điều đó liệu có đúng, nếu căn cứ trên những biểu hiện thực tế mà không ít thứ đã thành truyền thống.
Ví dụ như tục “Mở hàng” ngày Tết âm lịch.
Từ khi còn bé tí, có thể nói là từ khi bắt đầu có khả năng ghi nhớ, chúng tôi đã biết đến tiền “mở hàng” là thứ tiền gì. Nó chính là những đồng tiền được người lớn tặng (mừng tuổi) cho vào sáng mùng một Tết. Đầu tiên là ông, bà, bố mẹ, anh chị, sau đó khi đi chúc Tết họ hàng, đến lượt cô, dì, chú, bác… Cuối cùng mới là hàng xóm láng giềng, những người có quan hệ thân thuộc của gia đình. Nhưng dù tiền được lấy ra từ túi ai, thì bao giờ cũng luôn kèm với câu: “Nào, để ông (bà, bố mẹ, cô dì chú bác, anh chị) “mở hàng” cho năm mới khỏe mạnh, phát đạt nhé”.
Khi tôi còn nhỏ, tiền mệnh giá rất bé, chúng tôi thường nhận những đồng hai xu, năm xu óng ánh kim khí, tờ một hào mới cứng, mầu hồng tươi, hoặc “hẩu” hơn thì tờ hai hào, năm hào, hãn hữu mới được tờ một đồng. Đứa nào được mở hàng tờ một đồng, chắc chắn thấy mình may hơn cả vừa mơ gặp tiên! Còn tờ mười đồng, mệnh giá lớn nhất lúc bấy giờ, dân gian gọi là tờ đỏ (vì nó mầu hồng đậm) thì suốt tuổi thơ có mơ cũng không được sờ vào một lần!
Dù ít hay nhiều, nhưng những đồng tiền “mở hàng” là không thể thiếu, luôn khiến chúng tôi hào hứng. Trước Tết, mỗi đứa đều đã làm sẵn một cái ống tiết kiệm. Thường là bằng ống tre, hoặc ống nứa, cưa chéo một nhát, đủ để nhét đồng xu to nhất, còn nếu muốn nhét tiền giấy thì phải gấp nhỏ lại. Số tiền đó được coi là tiền làm vốn.
Ngày nay từ “vốn” có lẽ là từ nóng nhất, được nói nhiều nhất, tạo nhiều cảm xúc nhất gắn đến phát triển. Nói đến vốn, là nói đến vay trả, nợ nần, lãi suất, đầu tư, lợi tức, nguồn lực… Vậy từ “vốn” trong câu “để làm vốn” mà người lớn nhắc nhở chúng tôi mỗi khi mở hầu bao, có ý nghĩa gì? Nó có cùng nghĩa với từ “vốn” trong “rót vốn”, “cấp vốn” mà chúng ta rất thích nghe?
Tôi nghĩ nó là một. Bởi nó cùng hướng tới một hành động là tích cóp nguồn lực, để làm tăng thêm một thứ gì đó thuộc về của cải!
Mặc dù về sau, nhiều người, nhiều nơi thay hai chữ “mở hàng” bằng hai chữ “lì xì” (lợi thị) cho có vẻ hợp với tư tưởng của “đời sống mới” hơn (thời đó chúng ta phản đối kinh tế thị trường, đề cao kinh tế kế hoạch hóa nhà nước, đề cao giá trị sử dụng), nhưng thứ ẩn sâu trong kí ức chúng tôi, cho dù là “mở hàng”, “mừng tuổi” hay sau này là “lì xì”, thì vẫn cứ là thứ tiền mong đến sự phát đạt!
Vậy tại sao lại là tiền mở hàng? Tôi tin rằng rất ít người để tâm truy nguồn gốc của nó, mà chỉ làm và nói theo thói quen, có thể do ngấm lại từ xa xửa xa xưa đã thành vô thức tập thể? Chỉ biết rằng nó được người lớn cho bọn trẻ vào Tết âm lịch, xét theo lịch truyền thống, là ngày đầu năm (nguyên đán), khởi đầu cho một thời gian mới, cũng là mở ra một thời vận mới cho mỗi con người. Cái khởi đầu nào cũng cần hanh thông, may mắn. Tiền “mở hàng” chính là “tiền lấy khước”, là lời cầu mong may mắn! Và may mắn ở đây rõ ràng liên quan đến chuyện làm ăn, buôn bán để kiếm sống? Mở hàng là mua lấy may cho người có hàng bán! Nhưng người bán hàng đều là bọn trẻ, thì có hàng gì để bán?
Theo tôi, cử chỉ “mở hàng” mang tính biểu tượng rất cao, nhắc nhở bọn trẻ về thứ công việc sinh nhai quan trọng mà nhất định lớn lên chúng phải làm? Nó có thể là niềm mơ ước giầu sang nhờ chăm chỉ làm lụng, buôn bán mà người lớn gửi gắm vào bọn trẻ?
Dù phỏng đoán theo hướng nào, thì cũng thấy trồi lên khát vọng trao đổi (đầu tiên là trao đổi vật phẩm do mình sản xuất ra - hình thức sơ khai của buôn bán, thương mại, sau nữa là giao lưu văn hóa) của người Việt, trước hết là để thoát khỏi lũy tre làng bao quanh. Sự đơn điệu, nghèo nàn của từng làng, nhờ có quá trình trao đổi qua lại, bỗng trở nên đa dạng, thú vị, nhiều lựa chọn, nhiều cơ hội và rõ ràng tạo ra cảm giác phong phú hơn về vật chất cũng như tinh thần.
Nếu có thời gian nghiên cứu về các chợ truyền thống của mỗi vùng quê, chúng ta sẽ thấy nhiều hơn điều phát hiện sau đây: Chúng được tính toán rất kĩ về khẩu độ thời gian mở phiên, cũng như khoảng cách địa lý khi đặt điểm làm chợ, để sao cho vùng quê nào cũng đóng vai trò là tâm điểm (các vùng khác quay xung quanh) luân phiên trong tháng. Vòng luân phiên có thể ba ngày, có thể năm ngày, có thể bảy ngày… tùy theo số làng trong vùng. Thậm chí chúng còn được tính toán theo thế mạnh về khả năng cung cấp hàng hóa, tâm lý và hoàn cảnh tiêu dùng.
Ngoài ra, còn có những phiên chợ mang tính phụ trợ cho việc mua bán. Chẳng hạn các phiên chợ xép (được hiểu là phiên chợ phụ, thường ở khoảng giữa hai phiên chính và thường không có nhiều hàng hóa), hay chợ chiều (ngày nào cũng họp vào lúc vãn chiều cho đến sẩm tối, không quá cầu kì về địa điểm và cách mua bán), để bán những sản phẩm có được một cách đột xuất (ví dụ mẻ cá đánh dậm được, những sản vật thu hoạch gấp để chuyển loại cây canh tác), phục vụ những khách hàng có thói quen khác người, không tuân theo quy luật chung.
Và cũng đừng quên người nhà quê gọi mỗi phiên chợ là “họp” - Họp chợ! Tức là có thêm cả yếu tố giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, đàm đạo, đàm phán chuyện làm ăn… Điều đó cho thấy, có thể tư duy thương mại của người Việt (tìm cách bán được nhiều hàng cần bán, mua được nhiều hàng cần mua) từng có từ xa xưa chứ không chỉ đến bây giờ, từng diễn ra ở cả những vùng quê thuần nông, chứ không chỉ nơi phố thị. Còn vì sao nó tàn lụi đi, lặn mất tăm cả một thời gian dài, dẫn đến việc đất nước nghèo nàn, hàng hóa không thể giao lưu… thì là một câu chuyện khác.
Có một thực tế là, đa số người Việt đến làm ăn tại những nơi có nền thương mại lâu đời, phần lớn ra đi từ những vùng quê thuần nông, thậm chí những vùng rừng núi hoang vu. Vậy mà họ nhanh chóng trở thành những nhà buôn, những doanh nhân, nhà đầu tư cực kì linh hoạt, khôn khéo, cạnh tranh sòng phẳng và nhiều người thành công lớn, làm tấm gương cho chính người bản địa. Họ không thể không có bột mà gột nên hồ! Cái gen thương mại của họ (mà giờ đây tôi tin người Việt nào cũng có), chính là một thứ bột, mà phải trong môi trường thuận lợi nào đó (về xã hội, thể chế, luật pháp, tự do thể hiện khát vọng…) nó mới lộ diện.
Hoặc bạn đến những khu du lịch sinh thái, sẽ thấy khả năng quảng bá, bán hàng của những “nhà nông nhiều đời” (cụ kị, ông bà, cha mẹ họ đều là nông dân) hóa ra không thua kém bất cứ những thương gia có nòi nào. Điều đó càng cho tôi tin, trong họ, tức trong mọi người Việt, đều có sẵn thứ gen buôn bán, đầu tư, kinh doanh. Chỉ có điều khi nào, ở đâu, điều kiện ra sao… họ mới có cơ hội biến nó thành gen trội!
Nếu quả thực người Việt có cái gen quý giá đó - tôi vẫn thận trọng dành câu trả lời cho các bậc cao minh (những bằng chứng mà tôi vừa dẫn cứ khẳng định là có), thì việc phát huy nó thuộc về thể chế, về sự khôn ngoan của lãnh đạo đất nước. Cần làm thế nào đó để nông thôn (chiếm tới 70% diện dân số) không còn chỉ là nơi sản xuất thuần túy, mà cũng là nơi diễn ra các hoạt động thương mại.
Cổ nhân đã dạy: Phi thương bất hoạt (Dị bản của nó là Phi thương bất phú, cũng không có gì sai) thật chí lí. Sự nhanh nhạy trong kinh doanh, sự phát triển của sản xuất thương mại nông thôn dưới hình thức năng động là kinh tế hộ, kinh tế tư nhân, kinh tế liên kết… sẽ là bệ đỡ cho sản xuất và chắc chắn sẽ tạo ra cho không chỉ nông thôn một gương mặt sáng sủa hơn.
Tags:
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Sáng qua, khi đi vào giờ cao điểm trên đường Nguyễn Trãi, tôi chứng kiến gần như đầy đủ những gì Hà Nội đang phải gánh.
(VNF) - TS Bùi Ngọc Sơn, Viện Kinh tế và Chính trị thế giới cho rằng căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang đẩy Trung Đông trở lại vòng xoáy bất ổn, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc chi phí mới đối với kinh tế toàn cầu. Với Việt Nam, nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc đáng kể vào năng lượng nhập khẩu thì nguy cơ giá dầu, chi phí vận tải và lãi suất gia tăng có thể tạo áp lực lên lạm phát, thu hẹp dư địa chính sách và bào mòn đà phục hồi còn mong manh.
(VNF) - Chiến sự tại Trung Đông đang bước vào giai đoạn leo thang mới, tiềm ẩn nguy cơ lan rộng và tác động dây chuyền tới kinh tế toàn cầu. PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng nhận định, nếu nguồn cung năng lượng bị gián đoạn, Việt Nam có thể đối mặt “cú sốc kép” từ giá dầu tăng mạnh và áp lực lạm phát nhập khẩu, đòi hỏi phải chủ động kịch bản điều hành và chiến lược dự trữ phù hợp.
(VNF) - Khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, nhiều chuyên gia cho rằng sự thịnh vượng sẽ không đồng nghĩa với nhàn nhã. Trái lại, đó có thể là một giai đoạn cạnh tranh khốc liệt, đòi hỏi mỗi cá nhân phải tự nâng cấp năng lực và xây dựng “hạ tầng” cho chính mình nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.
(VNF) - Việc tổ chức lại không gian đô thị Đà Nẵng sau sáp nhập không chỉ là một bài toán kỹ thuật quy hoạch mà còn là phép thử về bản lĩnh thể chế và tầm nhìn phát triển dài hạn của thành phố. Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Nguyễn Cửu Loan – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị TP. Đà Nẵng cho rằng đây là cơ hội lịch sử để thành phố tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng đa trung tâm, tích hợp vùng và bền vững.
(VNF) - Lễ ra mắt Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam không chỉ đánh dấu sự hình thành của một thiết chế mới, mà còn mở ra kỳ vọng đưa Việt Nam tiến gần hơn tới “vòng trong” của dòng vốn toàn cầu. Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân để tham vọng này trở thành hiện thực, điều kiện tiên quyết không chỉ là ưu đãi hay vị trí địa lý, mà phải kiến tạo được một “không gian thể chế đặc biệt” đủ minh bạch, ổn định và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
(VNF) - Với mục tiêu đến năm 2045 sẽ trở thành quốc gia thu nhập cao, công nghiệp hoá là con đường bắt buộc. Nhưng trong bối cảnh địa chính trị - kinh tế thế giới ngày càng bất định, tiến trình công nghiệp hóa Việt Nam sẽ đi theo hướng nào, Chính phủ cần điều chỉnh chính sách ra sao? Tạp chí Đầu tư Tài chính đã có cuộc trao đổi với GS Trần Văn Thọ - Đại học Waseda, Tokyo về các vấn đề này.
(VNF) - Một nền kinh tế muốn đi nhanh không thể thiếu áp lực. Không có áp lực, không có sự thúc ép, hệ thống sẽ trì trệ, nguồn lực bị giữ lại trong trạng thái phòng thủ. Nhưng sự thúc ép cần đi cùng với sự khai thông.
(VNF) - Khi bàn về lịch sử và tương lai của kinh tế tư nhân Việt Nam, có lẽ không nên thu hẹp câu chuyện vào vài biểu đồ tăng trưởng hay một số tập đoàn nổi bật thường xuyên xuất hiện trên truyền thông. Những con số, dù cần thiết, vẫn chỉ phản ánh một lát cắt ngắn của một quá trình dài hơn nhiều: hành trình hình thành của một lực lượng kinh tế trong những điều kiện đặc biệt, nhiều lần bị gián đoạn, chịu tổn thương sâu sắc, rồi từng bước phục hồi và tìm cách khẳng định vị trí của mình.
(VNF) - Kinh tế Việt Nam năm 2026 diễn ra trong bối cảnh giữ ổn định vĩ mô, dư địa đầu tư công mở rộng, chi ngân sách tăng mạnh, thương mại hàng hóa quốc tế và tiêu dùng hộ gia đình phục hồi chậm, xuất khẩu chịu áp lực rõ rệt từ suy giảm tổng cầu thế giới. Bối cảnh này đặt ra yêu cầu kép: vừa củng cố nền tảng tăng trưởng truyền thống, vừa đẩy nhanh chuyển đổi mô hình phát triển sang kinh tế xanh - kinh tế số - kinh tế tri thức. Nếu thành công, Việt Nam có thể tạo ra sức bật tăng trưởng mới đủ mạ
(VNF) - Đại hội XIV của Đảng được xác định là dấu mốc quan trọng, kết tinh niềm tin và kỳ vọng lớn lao của toàn dân tộc về một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và văn minh. Với tầm nhìn chiến lược và những quyết sách đột phá, Đạị hội mở ra một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nhằm mục tiêu phấn đấu đạt và duy trì mức tăng trưởng kinh tế hai chữ số trong giai đoạn 2026–2030.
(VNF) - Luật sư Nguyễn Tiến Lập nhấn mạnh cải cách không thể dừng ở sửa đổi văn bản hay cắt giảm thủ tục trên giấy tờ. Điều cốt lõi là phải thay đổi tư duy thực thi, bảo đảm chính sách minh bạch, ổn định và tôn trọng quyền được chuẩn bị của doanh nghiệp, nếu không, những “điểm nghẽn” mới vẫn có thể tiếp tục phát sinh ngay trong quá trình triển khai.
(VNF) - TS. Nguyễn Quốc Việt cho rằng, mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026 là bước đi cụ thể để hiện thực hóa khát vọng phát triển mới. Chúng ta đã có đà từ nền kinh tế đã phục hồi mạnh, xuất nhập khẩu tiệm cận 1.000 tỷ USD, FDI và khu vực tư nhân gia tăng đóng góp. Tuy nhiên, để đạt mốc 10%, Việt Nam phải nâng cao hiệu quả đầu tư, chất lượng thể chế và kiểm soát chặt rủi ro vĩ mô trong quá trình tăng tốc.
(VNF) - Đà tăng lãi suất thời gian qua làm dấy lên những lo lắng về rủi ro đảo chiều chính sách tiền tệ, cũng như quan ngại về tác động tới các hoạt động đầu tư, kinh doanh, nhất là trong lĩnh vực bất động sản. Để mở rộng góc nhìn về vấn đề nóng bỏng và gây nhiều tranh luận này, Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính ngân hàng - Đại học Nguyễn Trãi:
(VNF) - Theo GS. TS Hoàng Văn Cường, để doanh nghiệp nhà nước ở vị thế dẫn dắt nền kinh tế đúng với tinh thần của Nghị quyết 79, nhà nước cần làm tốt vai trò “phân định sân chơi” ngay từ đầu, tránh tiềm ẩn nguy cơ xung đột.
(VNF) - Việc hơn 300.000 tấn thực phẩm bị ùn ứ tại cửa khẩu sau khi Nghị định 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực đã bộc lộ rõ những điểm nghẽn trong thực thi chính sách. Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính, Chuyên gia Kinh tế Huỳnh Thị Mỹ Nương, chỉ ra nguyên nhân của sự “lệch pha” giữa quy định và thực thi, đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ nhằm góp phần bảo vệ chuỗi cung ứng và niềm tin doanh nghiệp.
(VNF) - Việc Nghị định 46/2026/NĐ-CP vừa có hiệu lực đã khiến hàng nghìn lô hàng ùn ứ tại cửa khẩu không chỉ là một trục trặc kỹ thuật trong quản lý chuyên ngành, mà còn làm lộ điểm nghẽn của quá trình thực thi chính sách. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026, câu chuyện này đặt ra câu hỏi lớn về năng lực phối hợp, dự báo và kỷ luật thể chế.
(VNF) - Những vụ việc như ách tắc 300.000 tấn hàng, DN hóa chất khó khăn nhập hàng hóa và nhiều vụ việc khác tiếp tục cho thấy những bất ổn trong môi trường kinh doanh Việt Nam. Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW cho rằng, việc các lô hàng nhập khẩu bị ách tắc tại cảng do không xin được giấy phép về vệ sinh an toàn thực phẩm là hệ quả trực tiếp của sự chậm trễ trong hướng dẫn thi hành luật. Đây chính là một điểm nghẽn cần cải cách mạnh mẽ trong thời gian tới
(VNF) - Luật sư Nguyễn Văn Tuấn cho rằng, việc Luật Hóa chất (sửa đổi) có hiệu lực nhưng thiếu hướng dẫn kịp thời đã tạo ra khoảng trống pháp lý, khiến doanh nghiệp “mắc kẹt”, còn cơ quan quản lý lúng túng khi giải quyết thủ tục, làm gia tăng rủi ro và chi phí cho hoạt động sản xuất – kinh doanh.
(VNF) - PGS.TS Ngô Trí Long đánh giá rằng, trong bối cảnh chính sách tài khoá được đẩy mạnh với gần 1 triệu tỷ đồng “bơm” vào nền kinh tế nhưng room tín dụng toàn hệ thống khoảng 15%, đây sẽ là một năm kiểm nghiệm năng lực điều hành kinh tế trong thế cân bằng “khó”.
(VNF) - Để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm giai đoạn 2026 – 2030, theo ông Nguyễn Bá Hùng - Chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, việc cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và khơi thông nguồn lực của khu vực tư nhân sẽ giữ vai trò then chốt đối với tăng trưởng bền vững trong những năm tới.
GS. Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nói dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã "phát đi thông điệp mạnh, thể hiện tinh thần hành động cao với các đột phá rõ ràng, nổi bật là xác lập mô hình tăng trưởng mới".
(VNF) - Luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám Đốc Công Ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, vụ việc 130 tấn lợn nhiễm dịch được đưa vào sản xuất tại Công ty Đồ hộp Hạ Long là minh chứng điển hình cho những lỗ hổng lớn trong cơ chế hậu kiểm an toàn thực phẩm. Khi nguyên liệu bẩn lọt qua các khâu giám sát trong thời gian dài cho thấy việc kiểm tra sau cấp phép còn nặng hình thức, chưa đủ khả năng ngăn chặn và phát hiện vi phạm từ sớm.
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Đoạn vành đai 4 từ cầu Hồng Hà đến cao tốc Nội Bài - Lào Cai đang được thi công, dần hình thành diện mạo tại cửa ngõ phía bắc Hà Nội. Tuyến đường hiện đại dần vươn mình, mở ra quỹ đất lớn cho phát triển đô thị và công nghiệp - thương mại.
