Tỷ lệ bồi thường bảo hiểm bắt buộc xe máy thấp: Vì đâu nên nỗi?

Chia sẻ với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, một vị chuyên gia bảo hiểm phi nhân thọ cho biết, bản chất bảo hiểm trách nhiệm dân sự (BH TNDS) bắt buộc đối với xe máy là chính sách được Nhà nước ban hành nhằm bảo vệ quyền lợi cho bên thứ ba khi xảy ra tai nạn giao thông, đồng thời chia sẻ rủi ro tài chính với người điều khiển phương tiện.

Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua cho thấy tỷ lệ bồi thường của loại hình bảo hiểm này vẫn ở mức rất thấp so với tổng số phí thu được bởi nhiều nguyên nhân khác nhau.

Trước hết, từ phía các doanh nghiệp bảo hiểm. Vị này nhìn nhận, hầu hết các vụ việc, doanh nghiệp bảo hiểm không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình về giám định nguyên nhân, mức độ tổn thất được quy định tại các văn bản pháp luật mà đẩy nghĩa vụ này sang cho người được bảo hiểm. Điều này khiến cho thủ tục bồi thường phức tạp, rườm rà.

Mặc dù hồ sơ, giấy tờ yêu bồi thường được quy định tại Nghị định số 67/2023 rất cụ thể, rõ ràng nhưng để được bồi thường, người được bảo hiểm phải cung cấp nhiều loại giấy tờ mà không thuộc nghĩa vụ phải làm của mình như biên bản xác nhận của cơ quan có thẩm quyền (công an, ủỷ ban nhân dân), test chất cấm...

“Hoàn toàn không có trong quy định nhưng các công ty bảo hiểm rất hay làm khó người tham gia”, vị này nói thẳng vấn đề.

Chuyên gia cũng đánh giá, áp lực cạnh tranh giữa các công ty làm lệch hướng thị trường. Vị này lý giải, BH TNDS xe máy có mức phí rất thấp và cạnh tranh gay gắt, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm tìm cách mở rộng thị phần bằng việc trích tỷ lệ hoa hồng rất cao cho đại lý hoặc người bán bảo hiểm. Có nơi, tỷ lệ trích lại này chiếm tới phần lớn doanh thu phí thu được nên dưới áp lực hiệu quả kinh doanh bảo hiểm khiến các Công ty này buộc phải siết chặt chi phí bồi thường.

“Thực tế có đơn vị chi hoa hồng bảo hiểm cho loại hình này lên đến gần 80%”, vị chuyên gia khẳng định.

Tiếp theo, đến từ phía người được bảo hiểm - đây là một trong những nguyên nhân chính, trực tiếp dẫn đến tỷ lệ bồi thường BH TNDS xe máy thấp.

Thứ nhất, tâm lý “mua cho có”, không quan tâm đến quyền lợi. Phần lớn người dân mua bảo hiểm TNDS chỉ để “đối phó” với quy định khi bị kiểm tra hành chính chứ không thực sự coi đây là một công cụ bảo vệ tài chính. Do đó, khi xảy ra va chạm nhỏ, họ thường tự thỏa thuận, bỏ qua việc yêu cầu bồi thường.

Thứ hai, sự thiếu hiểu biết về quy trình và quyền lợi bảo hiểm. Nhiều người không nắm rõ khi nào được bồi thường, cần chuẩn bị những gì, hoặc cho rằng thủ tục quá phiền hà nên không chủ động yêu cầu công ty bảo hiểm chi trả.

Thứ ba, văn hoá và thói quen tự giải quyết va chạm giao thông. Với những vụ việc nhỏ, chi phí sửa chữa không lớn, các bên thường “tự thương lượng”, tránh phiền phức. Điều này khiến số hồ sơ yêu cầu bồi thường rất thấp so với số lượng xe đã mua bảo hiểm.

Cuối cùng, vị chuyên gia cho rằng, một phần nguyên nhân đến từ phía cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể là Cục Quản lý giám sát Bảo hiểm (Bộ Tài chính). Việc kiểm tra, giám sát hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm chưa thường xuyên, đặc biệt là khâu giải quyết bồi thường/tạm ứng bồi thường.

“Rất nhiều vi phạm hành chính trong bồi thường, tạm ứng bồi thường BH TNDS được quy định tại Nghị định số 174 năm 2024 đều không được xử lý kịp thời”, vị này quan ngại.

Chia sẻ chủ đề này tại nghị trường Quốc hội, nhiều đại biểu đã có những ý kiến trái chiều nhau.

Cụ thể, đại biểu Trần Thị Vân, đoàn Bắc Ninh nêu rõ, mặc dù tỷ lệ người sử dụng xe máy khá cao, nhưng số vụ được bồi thường rất ít. Trong khi đó, có tình trạng thủ tục bồi thường rườm rà, khó chứng minh lỗi, nên người dân ngại làm hồ sơ. Từ đó, đánh giá bảo hiểm tuy bắt buộc nhưng lại không hiệu quả.

Đại biểu Trần Thị Vân cũng cho rằng, khi người dân muốn được bồi thường bảo hiểm, việc sửa xe phải có hóa đơn hoặc chứng từ hợp lệ.

"Trong 11 tháng năm 2024, tổng doanh thu từ bảo hiểm xe máy đạt gần 740 tỷ đồng, nhưng số tiền chi trả bồi thường chỉ khoảng 28,5 tỷ đồng", bà Vân dẫn chứng số liệu.

Điều đó có nghĩa là tỷ lệ chi trả so với doanh thu rất nhỏ, cho thấy bảo hiểm xe máy bắt buộc hiện nay chưa thật sự hiệu quả, chủ yếu mang tính hình thức hơn là bảo vệ quyền lợi của người tham gia.

Trước đó, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) từng nhiều lần đưa ra đề xuất bỏ quy định bắt buộc bảo hiểm trách nhiệm dân sự với xe máy khi đánh giá tổng quan về hiệu quả khi mua loại hình bảo hiểm này chưa đảm ​bảo nguyên tắc lợi ích cho khách hàng.

Ở chiều ngược lại, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga - Ủy viên Thành ủy, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng nêu quan điểm, không nên bỏ tính "bắt buộc" với bảo hiểm xe máy, nhưng cần tăng tính minh bạch, củng cố niềm tin người dân.

Bà Nga nói, nếu bỏ tính bắt buộc, rất nhiều người sẽ không mua bảo hiểm, dẫn đến tình trạng “tự chịu trách nhiệm”, khiến người bị hại không được bồi thường, người gây ra tai nạn tăng gánh nặng chi phí. Trong khi đó, xe máy vấn chiếm hơn 70% phương tiện cơ giới tại Việt Nam và tỷ lệ tai nạn do xe mô tô gây ra ở mức cao.

Tuy nhiên, duy trì tính bắt buộc không có nghĩa là giữ nguyên cách làm cũ. Điều cần làm không phải là “bỏ hay giữ”, mà là “đổi mới cách thức tổ chức, quản lý và thực thi” để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

Vị đại biểu TP. Hải Phòng đề xuất, cần đi từ cái gốc là người dân thực sự hiểu về ý nghĩa của loại hình bảo hiểm này bằng cách tuyên truyền, nâng cao ý thức. Sau đó, cải cách và đơn giản hoá thủ tục bồi thường song song, nghiên cứu tăng mức bồi thường so với hiện nay. Kế đến, cơ quan quản lý cần tăng cường, kiểm tra giám sát các doanh nghiệp bảo hiểm. Chưa kể, hỗ trợ phí bảo hiểm này cho người dân vùng sâu, vùng xa, đặc biệt khó khăn hoặc người lao động nghèo, nhóm đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi rủi ro.

“Khi người dân cảm nhận rõ quyền lợi của mình được đảm bảo, khi thủ tục minh bạch và bồi thường kịp thời, thì việc tham gia bảo hiểm sẽ trở thành hành vi tự giác, không cần nhắc nhở, cũng không cần xử phạt. Đó mới là thành công thực sự của chính sách”, Bà Nga kết luận.

Số liệu của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) cho thấy, trong 11 tháng của năm 2024, tổng doanh thu bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe cơ giới tương tự đạt 736,9 tỷ đồng.

Trong đó, ước tính chi phí bồi thường chỉ là 28,5 tỷ đồng, tương ứng với tỷ lệ chi trả hơn 3,8%.