Blockchain và tài sản số: 'Việt Nam không đi sau, nhưng cần kiên nhẫn'

Ngày 14/6/2025, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số. Với hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026 (một số điều áp dụng từ 1/7/2025), đạo luật được đánh giá là bước ngoặt chiến lược, từng bước đưa Việt Nam trở thành trung tâm công nghệ số toàn cầu.

Luật đã thể chế hóa Nghị quyết 57, Nghị quyết 59, Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị tạo hành lang pháp lý mạnh mẽ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế số nhanh, mạnh và bền vững.

Luật Công nghiệp Công nghệ số cũng được kỳ vọng sẽ mở ra một môi trường pháp lý thuận lợi, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nuôi dưỡng hệ sinh thái số toàn diện và có trách nhiệm.

Xung quanh vấn đề này, Đầu tư Tài chính VietnamFinance có cuộc trò chuyện với ông Nghiêm Xuân Bách, Chief Growth Officer tại ATX.

- Blockchain được xem là một bước đi không thể đảo ngược ở Việt Nam. Ông đánh giá như thế nào về xu hướng này, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ blockchain đang thay đổi thị trường tài chính toàn cầu?

Ông Nghiêm Xuân Bách: Nếu nhìn vào bản chất của công nghệ blockchain, chúng ta thấy nó đang làm thay đổi sâu sắc thị trường tài chính hiện nay. Nhiều định chế tài chính lớn và các quốc gia đã phải công nhận loại tài sản mã hóa này, thậm chí, các tập đoàn tài chính toàn cầu như cũng bắt đầu thử nghiệm các ứng dụng thanh toán cụ thể liên quan đến tài sản mã hóa.

Khi ứng dụng của blockchain đã thâm nhập sâu vào đời sống hàng ngày, thì việc Việt Nam tham gia vào "cuộc chơi" này chỉ còn là vấn đề thời gian.

Nếu chúng ta tham gia vào thị trường này mà không có khung pháp lý rõ ràng – giống như trước đây, gần như "không có luật gì" thì sẽ cực kỳ rủi ro.

Khi hạ tầng tài chính chưa hoàn thiện sẽ dễ bị lợi dụng bởi các bên có ý đồ xấu, như rửa tiền hay lừa đảo. Tuy nhiên, về tổng thể, chúng tôi đánh giá thị trường là tích cực. Tuy nhiên, quan điểm của cơ quan lập pháp trong giai đoạn đầu mở cửa – liệu mở cửa rộng, siết chặt hay dần dần – vẫn cần chờ các thông tư, nghị định cụ thể sắp tới.

- Luật mới đặt ra các yêu cầu về an toàn thông tin, phòng chống rửa tiền và bảo vệ người dùng. Với tư cách là một sàn giao dịch, ông có nghĩ rằng điều này sẽ gây áp lực cho các doanh nghiệp vận hành sàn giao dịch không?

Ông Nghiêm Xuân Bách: Về bản chất, các yêu cầu này tác động trực tiếp đến sàn giao dịch. Trong bối cảnh thị trường hiện nay, đơn vị cần được quản lý đầu tiên chính là các sàn giao dịch tập trung. Đây là điểm kết nối, đưa người dùng truyền thống – những người chưa từng sử dụng tài sản mã hóa hay ứng dụng Web3 tiếp cận thị trường. Để tiếp cận được thì khoảng 90% người dùng hoặc hơn đều phải đăng ký tài khoản tại một sàn giao dịch tập trung.

Do đó, để mở cửa thị trường, giống như các quốc gia khác, các sàn tập trung phải được quản lý trước tiên.

Cụ thể, tôi cho rằng có ba yếu tố quan trọng nhất.

Thứ nhất, tất cả các biện pháp liên quan đến phòng chống rửa tiền, đảm bảo tối thiểu là xác minh người dùng, nâng cao lên xác minh giao dịch, quản lý giao dịch bất thường và xác minh dòng tiền. Nhiều nghiệp vụ mới sẽ được quy định cụ thể khi luật chính thức ra đời, yêu cầu phải có nghiệp vụ như thế nào, nhân lực ra sao để đảm bảo được các nghiệp vụ đó thì vẫn cần phải tiếp tục nghiên cứu.

Thứ hai, phòng chống lừa đảo. Trước đây, khi thị trường chưa chính thống, việc quảng bá bị hạn chế. Bây giờ, khi được công nhận, báo chí và mạng xã hội có thể đưa tin rộng rãi, nhưng điều này đặt ra vấn đề lớn: làm thế nào để nâng cao nhận thức và chuẩn hóa hành vi của đội ngũ affiliate – những người giới thiệu sản phẩm, dịch vụ – tránh quảng cáo gây hiểu lầm hay hứa hẹn lợi nhuận.

Thứ ba, liên quan đến việc chuẩn bị những điều kiện lấy giấy phép sẽ có rất nhiều yêu cầu liên quan đến việc chứng minh năng lực tài chính, chứng minh về lợi nhuận, chứng minh về cơ cấu cổ đông… Tất cả những điều đó đều tạo áp lực lên doanh nghiệp, yêu cầu doanh nghiệp phải thật nhanh trong giai đoạn này.

- Vậy doanh nghiệp sẽ phải chuẩn bị như thế nào trước ba vấn đề trên?

Ông Nghiêm Xuân Bách: Đầu tiên, về phòng chống rửa tiền: Ngay từ ban đầu, chúng tôi đã đảm bảo tất cả người dùng thực hiện KYC và KYC nâng cao, như thu thập hình ảnh khuôn mặt khớp với thông tin căn cước công dân, thông tin căn cước khớp với tài khoản ngân hàng, và tài khoản ngân hàng khớp với lệnh nạp rút.

Đây là những việc chúng tôi đã thực hiện vài năm nay và hiện đang triển khai hệ thống mới để phân loại khách hàng và quản lý giao dịch bất thường – ví dụ, báo cáo giao dịch trên 1.000 USD hoặc xác minh nguồn gốc dòng tiền đối với giao dịch nạp rút thường xuyên mà không thực hiện giao dịch.

Thứ hai, nâng cao nhận thức pháp lý và hành vi cho đội ngũ affiliate: Hiện nay chúng tôi đang có một số giải pháp cụ thể như chương trình đào tạo nội bộ về luật hiện hành. Bởi vì chưa cần đến luật trong tương lai thì luật hiện hành đã có thể áp dụng như: Luật liên quan đến thuế thu nhập cá nhân, luật liên quan đến quảng cáo,…

Chúng tôi khuyến khích và đưa ra chính sách để họ làm đúng, đồng thời dự định phối hợp với các đơn vị chính thống để đào tạo về pháp lý và năng lực chuyên môn, giúp nhân sự có tư duy tài chính tốt hơn. Những người này phải "tốt" trước vì họ giới thiệu thị trường cho người mới; nếu giới thiệu sai, rủi ro lừa đảo sẽ tăng.

Thứ ba, về năng lực đáp ứng yêu cầu: Chúng tôi đang hợp tác với đối tác trong và ngoài nước. Dự thảo luật cho thấy Nhà nước hướng đến phân bổ rủi ro qua hợp tác giữa các đơn vị để xây dựng ra một sàn giao dịch được cấp phép.

Với sức mạnh của ATX ở công nghệ, người dùng và hệ thống phân phối, chúng tôi đang kết nối với các đơn vị có tiềm lực tài chính và kinh nghiệm ngân hàng. Đó là những điều mà chúng tôi đang xúc tiến trong thời gian gần đây.

- Luật mới đã mở đường cho việc hình thành các sàn giao dịch tài sản số trong nước. Ông có kỳ vọng gì về một hệ sinh thái tài sản số minh bạch và được giám sát chính thức tại Việt Nam?

Ông Nghiêm Xuân Bách: Chắc chắn rồi. Khi mở cửa cho các đơn vị trong nước, tôi nghĩ các định chế tài chính sẽ dẫn dắt, là những người phải giơ cao ngọn cờ đầu trước vì họ có kinh nghiệm lâu năm về xác minh tài khoản ngân hàng, danh tính, quản lý dòng tiền, phòng chống rửa tiền và rủi ro.

Toàn bộ hệ sinh thái sẽ dựa vào động thái của các ngân hàng và công ty chứng khoán, từ đó mở rộng nhiều bài toán để xây dựng sàn tài chính mới.

Về tài sản thực, có thể thảo luận về phát hành tài sản mã hóa ổn định của Việt Nam, cho phép sử dụng USDT hay thử nghiệm với quy mô ở người nước ngoài. Dù chưa mở cửa hoàn toàn, đã có nhiều ý tưởng và dự án phối hợp. Khi thị trường thực sự mở, với định chế tài chính tham gia, người dùng tiếp cận, dòng vốn mới thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tôi tin rằng hệ sinh thái Việt Nam sẽ phát triển rất rực rỡ.

Với chúng tôi, mong muốn trở thành sàn giao dịch được cấp phép tại Việt Nam vẫn là hướng đi xuyên suốt từ đầu của ATX. Từ năm 2021 khi thành lập, chúng tôi đã định hướng đến câu chuyện về hành lang pháp lý cho tài sản mã hóa ở Việt Nam.

Mục tiêu cao nhất hiện nay của doanh nghiệp vẫn là tiếp tục theo đuổi để lấy được Giấy phép kinh doanh tại Việt Nam. Và dĩ nhiên, trong trường hợp bối cảnh thị trường không thực sự thuận lợi thì doanh nghiệp cũng sẽ phải tính tiếp đến câu chuyện mở rộng các hoạt động tại thị trường quốc tế.

- Với nền tảng pháp lý đã được ban hành, Câu chuyện phát triển thị trường, theo ông còn liên quan đến những vấn đề gì?

Ông Nghiêm Xuân Bách: Khi thị trường mở cửa và Nhà nước công nhận tài sản mã hóa là tài sản, người dân sẽ yên tâm hơn, vì tài sản được bảo hộ; nếu tranh chấp, họ có thể kiện để đòi quyền lợi.

Tuy nhiên, sự phát triển phải đồng đều với một số yếu tố.

Thứ nhất, khi thị trường mở cửa, luật có thể siết chặt hoặc lỏng lẻo nên sẽ cần thời gian để điều chỉnh, hỗ trợ phát triển mà vẫn có thể quản lý được những tình trạng về thao túng, lừa đảo.

Vì vậy, khoảng thời gian này tôi cho rằng sẽ không thể nhanh được vì cơ quan lập pháp cũng cần quan sát và lắng nghe.

Thứ hai, sự phát triển của thị trường bắt buộc phải đi đồng đều với nhận thức người dùng; Việt Nam mới tăng trưởng đột phá 15 năm nay, cần có thời gian tích lũy tài sản và trải qua chu kỳ tài chính nên không thể nào quá nhanh được.

Thứ ba, thị trường tài sản mã hóa dựa nhiều vào công nghệ, khác với chứng khoán dựa trên sự vận hành của doanh nghiệp – lĩnh vực đã tồn tại từ lâu và rất dễ để hiểu. Nhiều ứng dụng blockchain còn mông lung, cần chứng minh tính khả thi và người dùng.

Từ góc nhìn sàn giao dịch, thị trường không nên phát triển quá nhanh để tránh "nát". Nếu mở bung, với hàng triệu nhà đầu tư và nghìn tỷ vốn mà công nghệ, nhận thức và quản lý chưa sẵn sàng, sẽ dẫn đến thiếu minh bạch, thao túng, rửa tiền.

Vì vậy, theo tôi, tốt hơn là đi từng bước: mở cửa, khuyến khích doanh nghiệp Việt, lắng nghe mức độ tham gia, dòng vốn, hoàn thiện công nghệ và quy trình, rồi đánh giá 3-6 tháng/lần để mở rộng sẽ vừa đủ thận trọng mà thị trường vẫn hoạt động một cách an toàn.

Nếu so sánh sự phát triển của thị trường Việt Nam với thị trường quốc tế trong lĩnh vực tài sản mã hoá này, từ góc độ cá nhân, tôi đánh giá Việt Nam không hề đi sau nhiều.

Thị trường mã hóa toàn cầu mới sôi động từ 2013-2015, Việt Nam du nhập 2015-2017. Mỹ mới công nhận stablecoin qua luật GENIUS BILL, châu Âu có hiệu lực MiCA từ 1/1/2025. Chúng ta có luật Công nghiệp Công nghệ số vào tháng 6/2025. Rõ ràng là chúng ta hoàn toàn không đi sau thế giới. Để bắt kịp xu hướng này, chúng ta không phải vội mà chắc chắn sẽ mở cửa nhưng với sự thận trọng.

- Luật đã thiết kế các chính sách ưu đãi và hỗ trợ cho doanh nghiệp công nghệ số. Ở góc độ sàn giao dịch, ông đánh giá như thế nào về các chính sách này?

Ông Nghiêm Xuân Bách: Ở góc độ ATX, chúng tôi không tận dụng được nhiều ưu đãi vì là sàn giao dịch. Khó khăn lớn nhất của chúng tôi là cơ hội thảo luận với cơ quan quản lý để thảo luận và xây dựng tạo lập thị trường.

Các startup như ATX ít được tham gia tham vấn, trong khi định chế tài chính và sàn quốc tế tham gia nhiều. Chúng tôi biết dự thảo khi đã hoàn thiện 95%, nên phải tự học theo những định hướng của các lĩnh vực liên quan như quy trình ngân hàng, chứng khoán. Chúng tôi cần hỗ trợ thực chất: thảo luận trực tiếp về cái được/không được để giải quyết những khó khăn, thắc mắc ngay trong vận hành của mình.

- Với thiết kế của luật, ông đánh giá đã đủ để ưu đãi và hỗ trợ kích thích doanh nghiệp chưa?

Ông Nghiêm Xuân Bách: Luật Công nghiệp Công nghệ số đã tạo bộ khung định hướng cho startup như chúng tôi. Giá trị lớn nhất là sự an tâm: lĩnh vực được ủng hộ, tài sản mã hóa công nhận từ 1/1/2026.

Các ưu đãi thuế, hỗ trợ hữu ích cho thị trường chung, nhưng với ATX – đã qua giai đoạn khởi nghiệp nên ở thời điểm hiện tại thì chưa đúng nhu cầu.

Lõi kinh doanh của chúng tôi là sàn giao dịch, nên việc quan tâm nhất là dự thảo cấp phép. Nếu cấp phép không thuận lợi thì doanh nghiệp cũng không có nhiều cơ hội và nguồn lực để đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực này.

Thực tế, có nhiều sản phẩm như token hóa tài sản thực cho doanh nghiệp vừa nhỏ huy động vốn, không phải ICO/IDO; hoặc sản phẩm tiết kiệm lợi nhuận cao, chi phí thấp – đã chứng minh ở nước ngoài. Để thử nghiệm ở Việt Nam, cần giấy phép sàn trước. Luật tạo cơ chế đổi mới cho thị trường chung, nhưng với ATX thì trước tiên phải quan tâm tới bài toán sát sườn là vấn đề giấy phép sàn giao dịch tài sản mã hoá.

- Ông kỳ vọng thế nào về nghị định hướng dẫn Luật Công nghiệp Công nghệ số?

Với các doanh nghiệp ứng dụng blockchain và Web3, triển khai luật sẽ khó khăn do hoạt động phi tập trung. Ở góc độ quản lý sẽ có những khó khăn khi bản thân các cơ quan quản lý cũng chịu rất nhiều sức ép từ các tổ chức tài chính thế giới về câu chuyện phòng chống rửa tiền, tránh việc Việt Nam trở thành trung tâm đen về tài chính trên thế giới.

Doanh nghiệp cũng như các cơ quan quản lý đều có những khó khăn, áp lực riêng, vì vậy tôi mong rằng nghị định sắp tới sẽ dung hoà được câu chuyện này.

Các vấn đề như xác minh danh tính người dùng, xác minh giao dịch tôi cho rằng nên đưa qua các sàn giao dịch tập trung được cấp phép. Các ứng dụng phi tập trung vẫn hoạt động tại thị trường Việt Nam hiện nay nên hợp tác với các sàn giao dịch sẽ được cấp phép hợp pháp để bản thân các đơn vị phi tập trung có thể đẩy các trách nhiệm, nghĩa vụ quay trở lại các đơn vị sàn giao dịch tập trung và các cơ quan kiểm soát.

- Ông có đề xuất gì cho sự phát triển chung của thị trường ngoài luật này? Góp ý về chính sách từ góc độ doanh nghiệp.

Ông Nghiêm Xuân Bách: Từ góc nhìn làm sản phẩm và thị trường, tôi nghĩ rằng thị trường tài sản số này là một sự "đánh cược" xứng đáng, nhưng phải nhìn vào chu kỳ thậm chí 20 -30 năm chứ không phải 5 – 10 năm.

Điều này xứng đáng vì dựa trên một vài yếu tố sau:

Thứ nhất, Việt Nam không thua kém thế giới về công nghệ, hạ tầng, thể chế, người dùng.

Thứ hai, hành vi giao dịch thay đổi: thế hệ 35 tuổi đang "sống dựa vào internet", cần nhanh, tiện, số hóa.

Tới 20 - 30 năm nữa, nhà đầu tư trẻ hóa khi tất cả những người đầu tư tại thời điểm đó đều được sinh ra trong thời đại số hoá và toàn bộ tài sản của lớp cha ông đang dần dần chuyển dịch cho lớp người trẻ đó.

Như vậy, sự gia tăng về số lượng nhà đầu tư, sự gia tăng về sức đầu tư của người tham gia trong khoảng 20-30 năm tới sẽ trẻ hoá dần và hành vi giao dịch của nhà đầu tư đã quen với các sản phẩm số hoá rồi thì chắc chắn thị trường đầu tư tài sản mã hoá này trên thế giới nói chung sẽ cực kỳ bùng nổ, thậm chí còn bùng nổ hơn thị trường chứng khoán và sẽ có nhiều kết nối với thị trường tài chính truyển thống.

Thị trường mã hóa sẽ bùng nổ, kết nối tài chính truyền thống – không thay thế mà song song.

Việt Nam đang có lợi thế là đang đi rất đúng thời điểm thị trường trên thế giới đang phát triển bùng nổ và mở cửa; định hướng chung của nhà nước đang đổi mới, sáng tạo, chuyển mình và lấy công nghệ là lõi để nền kinh tế phát triển trong tương lai.

Rất nhiều yếu tố thiên thời, địa lợi, nhân hoà kết hợp với nhau thì việc chúng ta thực sự nghiêm túc đầu tư vào thị trường này trong bối cảnh dài hạn, nhiều chục năm tôi nghĩ đó là sự đầu tư rất xứng đáng.

Nhưng cũng phải hiểu bất cứ sự đánh cược nào cũng sẽ phải có những khó khăn. Trong giai đoạn đầu phát triển thị trường, chúng ta phải làm điều mới, phát triển công nghệ đổi mới sáng tạo.

Nhưng làm cái mới thì không thể làm là đúng luôn được nên tôi hi vọng các cơ quan quản lý cũng như tất cả các đơn vị khác tham gia vào thị trường sẽ có đủ sự kiên nhẫn cũng như sự tỉnh táo để đánh giá xem chúng ta nên phát triển từng bước như thế nào.

Về các đơn vị định chế tài chính, các dự án, các đơn vị khỏi nghiệp cũng như các doanh nghiệp tư nhân nếu thực sự tâm huyết và quan tâm tới câu chuyện phát triển thị trường thì hãy đào sâu hơn nữa vào những bài toán về việc phát triển hạ tầng, phát triển người dùng, phát triển ứng dụng vào thị trường để chứng minh với cơ quan quản lý rằng bản chất, quyền lợi khi mở cửa thị trường là hoàn toàn có và có nhiều.

Trong thế phải chờ đợi về dự thảo luật như vậy, các đơn vị cũng vẫn nên tiếp tục đầu tư hơn nữa cho các giải pháp cũng như các ứng dụng để chứng minh cho cơ quan quản lý thấy những lợi thế, quyền lợi, lợi ích của việc mở cửa thị trường. Khi đó chúng ta sẽ có được một nghị định thực sự cân đối hơn.

-Trân trọng cảm ơn ông!