Không do Thành viên HĐQT độc lập thực sự kiểm soát, Ban kiểm toán nội bộ chỉ là ‘hổ giấy’?
Tào Minh -
27/04/2019 16:15 (GMT+7)
(VNF) – Ông Phan Lê Thành Long, Giám đốc Viện Kế toán Quản trị Công chứng Úc, cho rằng Ban kiểm toán nội bộ thuộc HĐQT phải do Thành viên HĐQT độc lập thực sự kiểm soát và điều hành. Có như vậy mới đảm bảo được năng lực giám sát, bao gồm cả giám sát HĐQT, của mô hình quản trị này.
Ông Phan Lê Thành Long
Cách đây 2 năm, Vinamilk (HoSE: VNM) là công ty lớn đầu tiên chuyển đổi mô hình quản trị từ hai cấp (có Ban kiểm soát) sang một cấp (không có Ban kiểm soát).
Kể từ sau VNM, trong 2 năm qua, trào lưu bỏ Ban kiểm soát để thay bằng Ban kiểm toán nội bộ thuộc hội đồng quản trị (HĐQT) đã diễn ra rầm rộ ở các doanh nghiệp khác.
Ban kiểm soát bị đánh giá là không có thực quyền, thậm chí là “on paper” (tồn tại trên giấy) hoặc “rubber stamp” (con dấu cao su – một phép ẩn dụ nói đến tổ chức có sức mạnh đáng kể nhưng sức mạnh thực tế lại rất ít). Vì vậy, việc bỏ Ban kiểm soát được xem là bước đi hợp lí. Tuy nhiên, việc thành lập Ban kiểm toán nội bộ thuộc HĐQT thay cho Ban kiểm soát có giúp làm tăng tính minh bạch và hiệu quả quản trị trong doanh nghiệp hay không lại là một câu chuyện khác.
VietnamFinance đã có cuộc trao đổi với ông Phan Lê Thành Long về chủ đề này.
- Hai năm qua, trào lưu bỏ Ban kiểm soát để thành lập Ban kiểm toán nội bộ thuộc HĐQT diễn ra rầm rộ. Theo ông trào lưu này có khiến việc quản trị công ty tốt hơn?
Ông Phan Lê Thành Long: Bỏ Ban kiểm soát để thành lập Ban kiểm toán nội bộ thuộc HĐQT là tuân theo Điều 134b, Luật Doanh nghiệp (2014). Đây là lần đầu tiên Luật Doanh nghiệp cho phép các công ty cổ phần áp dụng mô hình quản trị một cấp được cho là tiên tiến và áp dụng phổ biến trên thế giới.
Tuy nhiên, cá nhân tôi cho rằng phần lớn các trường hợp bỏ Ban kiểm soát để thành lập Ban Kiểm toán nội bộ hiện chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao năng lực quản trị đặc biệt là khả năng giám sát.
Nguyên do là Ban kiểm toán nội bộ vẫn không đảm bảo được thiết lập và vận hành theo thông lệ tốt nhất. Ban kiểm toán nội bộ - hay thông lệ quốc tế gọi là Uỷ ban Kiểm toán - phải do thành viên HĐQT độc lập thực sự kiểm soát và điều hành. Có như vậy mới đảm bảo được năng lực giám sát, bao gồm cả giám sát HĐQT, của mô hình quản trị này.
- Luật Doanh nghiệp 2014 quy định để lập Ban kiểm toán nội bộ thuộc HĐQT phải có 20% thành viên HĐQT là độc lập. Ông nghĩ 20% có đủ hay vấn đề con số % không quan trọng?
Điều 134b quy định để một công ty cổ phần có thể áp dụng mô hình có Ban kiểm toán nội bộ thuộc HĐQT thay vì Ban kiểm soát là HĐQT phải có 20% thành viên độc lập. Như tôi nói ở trên, thông lệ tốt nhất là Thành viên HĐQT độc lập phải kiểm soát và điều hành Ban kiểm toán nội bộ thì năng lực giám sát độc lập mới được đảm bảo.
Tôi cho rằng con số 20% thành viên HĐQT độc lập có đủ hay không thực ra không nhiều ý nghĩa bằng mức độ độc lập có thực sự hay không.
Thông lệ quốc tế trong con số này có ý nghĩa rằng cơ cấu HĐQT phải đảm bảo cân bằng với số lượng thành viên HĐQT độc lập đủ để đưa ra những phản biện độc lập và thực thi các vai trò như giám sát độc lập, cung cấp chuyên môn độc lập, giải quyết các vấn đề bổ nhiệm, lương thưởng độc lập.
Theo đó, việc Luật Doanh nghiệp chọn con số 20% hay một con số nào khác thì vấn đề là chính bản thân công ty phải nhận thức được vai trò độc lập của một số thành viên HĐQT trong việc tạo ra cơ chế phản biện và giám sát vững mạnh và khi đó đại hội đồng cổ đông sẽ lựa chọn một cơ cấu HĐQT tốt nhất.
- Quan điểm của ông về người đứng đầu Ban kiểm toán nội bộ. Theo ông, có nên bổ sung quy định về người đứng đầu ban kiểm toán nội bộ?
Người đứng đầu Ban kiểm toán nội bộ, theo thông lệ, tốt nhất phải là một thành viên HĐQT độc lập. Ban kiểm toán nội bộ có sự tham gia của các thành viên HĐQT độc lập, thậm chí có sự tham gia của các chuyên gia bên ngoài công ty.
Hiện tại, Luật Doanh nghiệp không quy định chi tiết về nội dung này. Theo tôi, các văn bản dưới luật nếu có thì nên quy định rõ về Ban kiểm toán nội bộ cũng như thành phần của Ban.
- Ông đã nhấn mạnh tới vai trò quan trọng của Thành viên HĐQT độc lập, nhưng hiện nay gần như không có Thành viên HĐQT độc lập đúng nghĩa?
Theo tôi, có hai vấn đề đang tạo ra rất nhiều khó khăn cho các công ty cổ phần tại Việt Nam muốn áp dụng mô hình quản trị với sự tham gia của các thành viên HĐQT độc lập.
Vấn đề thứ nhất là không dễ tìm được những ứng viên thực sự để mời trở thành thành viên HĐQT độc lập.
Vấn đề thứ hai là chính bản thân các “ông chủ” của công ty có muốn sự tham gia của một hoặc nhiều thành viên HĐQT độc lập thực sự hay không. Nguyên nhân có thể là do vấn đề về nhận thức về vai trò của thành viên HĐQT độc lập.
- Để có thành viên HĐQT độc lập, theo ông nên có giải pháp gì cả về chính sách lẫn thực tiễn tổ chức quản trị công ty?
Để cải thiện được tình trạng này, các cơ quan quản lý và các định chế tài chính quốc tế nên có sự hỗ trợ cho thị trường để nâng cao nhận thức của các thành viên HĐQT.
Hiện tại theo thông lệ ở nhiều quốc gia, Việt Nam cũng đã có Viện Các thành viên HĐQT (VIOD) do IFC, UBCK, HOSE, HNX, các quỹ đầu tư, các công ty niêm yết… cùng hỗ trợ thành lập và hoạt động. VIOD có chương trình nâng cao nhận thức và đào tạo cấp chứng chỉ đạt chuẩn thành viên HĐQT (Director Certification Program - DCP). Đó cũng sẽ là khởi nguồn để nâng cao năng lực cũng như tạo ra nhiều nguồn nhân sự cấp cao cho các vị trí Thành viên HĐQT độc lập.
(VNF) - 13h30 ngày 28/05/2026, Công ty cổ phần Chứng khoán Nhất Việt (VFS) đã tổ chức hội thảo với chủ đề “Chu kỳ tăng trưởng mới – Cơ hội từ phân hóa và chất lượng tăng trưởng”. Hội thảo quy tụ nhiều chuyên gia kinh tế, tài chính và thị trường nhằm cung cấp góc nhìn toàn diện về bối cảnh kinh tế toàn cầu, triển vọng kinh tế Việt Nam cũng như cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2026-2027.
(VNF) - Khép lại vòng đề cử mùa giải 2026, Giải thưởng Khoa học Công nghệ toàn cầu VinFuture ghi nhận 1.819 hồ sơ từ khắp thế giới cùng mạng lưới hơn 17.000 đối tác đề cử đến từ 117 quốc gia và vùng lãnh thổ.
(VNF) - Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, startup và fintech không ngại bị quản lý, điều họ lo ngại nhất là sự bất định chính sách; vì vậy, muốn hình thành một hệ sinh thái tài chính mới có sức cạnh tranh quốc tế, cơ quan quản lý cần chuyển từ tư duy “ngăn chặn rủi ro” sang “dẫn dắt đổi mới”.
(VNF) - Sau hơn hai thập kỷ đồng hành cùng cải cách môi trường đầu tư kinh doanh, PCI 2025 đánh dấu bước chuyển mới khi lần đầu mở rộng từ đo lường chất lượng điều hành địa phương sang đánh giá toàn diện hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Tại Lễ phát động Tháng Nhân đạo cấp quốc gia năm 2026 do Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức, Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, HoSE: SSB) đã ủng hộ số tiền 10 tỷ đồng, góp phần chung tay hỗ trợ các hoàn cảnh khó khăn và lan tỏa tinh thần nhân ái trong cộng đồng.
(VNF) - Mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào đầu tư công và tín dụng ngân hàng. Muốn tạo đột phá tăng trưởng, Việt Nam cần thay đổi tư duy điều hành theo hướng dùng đầu tư công để thu hút, kích hoạt và dẫn dòng vốn tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào nền kinh tế.
(VNF) - TS. Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Ban IV, khẳng định để đạt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam cần khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân lớn lên và dẫn dắt các chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.
(VNF) - Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho rằng xanh hóa ngành vật liệu xây dựng không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế carbon thấp.
(VNF) - Nghị quyết 79-NQ/TW được xem là bước ngoặt trong tư duy phát triển khi lần đầu tiên đặt lại cách nhìn về vai trò kinh tế nhà nước, chuyển trọng tâm từ quy mô nguồn lực sang năng lực dẫn dắt và tạo lập giá trị. Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, cách tiếp cận này không chỉ thay đổi kỳ vọng đối với doanh nghiệp nhà nước, mà còn mở ra dư địa mới để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.
(VNF) - Rất nhiều người Việt Nam đã thành danh tại Big Tech Mỹ. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc “làm cho công ty lớn” hay “kiếm được nhiều tiền”, đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại, quan trọng hơn, là cách những thành công cá nhân đó được chuyển hóa thành giá trị cho đất nước.
(VNF) - Dù Nghị quyết 68 đã tạo ra nhiều kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, song theo LS Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thực tế triển khai vẫn tồn tại không ít rào cản khiến doanh nghiệp chưa thể hưởng trọn lợi ích từ cải cách thể chế. Khoảng cách giữa chính sách và thực thi, cùng những vướng mắc pháp lý phát sinh, đang tiếp tục là lực cản đối với khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ngay từ đầu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng để củng cố các động lực như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư trong thời gian tới.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, việc lựa chọn động lực dẫn dắt trở nên đặc biệt quan trọng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, tài chính, đặc biệt là tài chính công nghệ, cần được xác định là mũi nhọn chiến lược nếu muốn tạo bứt phá về năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong dài hạn.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, dù chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và rủi ro thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng khoảng 7,2%. Tuy nhiên, để giữ vững đà này, Việt Nam cần linh hoạt điều hành vàvà kiên định với cải cách dài hạn.
(VNF) - TS Võ Trí Thành cho rằng trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực có giá trị như một “mỏ vàng”, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc quản trị, phân bổ và kiểm soát dữ liệu lại đặt ra những thách thức phức tạp, từ quyền sở hữu, quyền riêng tư đến cân bằng giữa tự do hóa và an ninh, khiến đây trở thành một trong những bài toán khó nhất hiện nay.
(VNF) - Quý I/2026 ghi nhận làn sóng doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường tăng mạnh, phản ánh tín hiệu phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực rút lui và giải thể gia tăng, cho thấy quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe và những điểm nghẽn nội tại dường như vẫn chưa được tháo gỡ.
(VNF) - Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nền tảng vận hành của hoạt động đầu tư, kinh doanh, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của rủi ro pháp lý và tranh chấp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, mà còn phải thiết kế lại tư duy quản trị rủi ro theo hướng chủ động, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dự án đầu tư.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó giám đốc phụ trách Ban giám đốc Học viện Ngân hàng: “Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi dòng tiền hội tụ, mà còn là nơi tập trung trí tuệ, công nghệ và các chuẩn mực vận hành tiên tiến”.
(VNF) - Trao đổi với VietnamFinance, LS Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW.cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế mà còn ở tư duy “giữ phần, sợ sai” kéo dài nhiều năm. Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 79, cần một cuộc cải cách mạnh mẽ từ thể chế đến quản trị, trong đó trao quyền thực chất và tạo “không gian an toàn” để doanh nghiệp dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và bứt phá.
(VNF) - Cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran đã và đang để lại những hệ quả rất lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. VietnamFinance xin trân trọng giới thiệu bài phân tích của tác giả Shanaka Anslem Perera về nguyên nhân và hệ quả của cuộc chiến này. Bài viết được dịch giả Phạm Quang Vinh gửi riêng cho tòa soạn.
(VNF) - 13h30 ngày 28/05/2026, Công ty cổ phần Chứng khoán Nhất Việt (VFS) đã tổ chức hội thảo với chủ đề “Chu kỳ tăng trưởng mới – Cơ hội từ phân hóa và chất lượng tăng trưởng”. Hội thảo quy tụ nhiều chuyên gia kinh tế, tài chính và thị trường nhằm cung cấp góc nhìn toàn diện về bối cảnh kinh tế toàn cầu, triển vọng kinh tế Việt Nam cũng như cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2026-2027.
(VNF) - Hải Phòng đang ghi nhận tiến độ thi công sôi động tại nhiều dự án chung cư, khách sạn và tổ hợp cao tầng tại khu vực trung tâm phía Đông thành phố.