- Là người trực tiếp tham gia vào quá trình thẩm tra, hoàn thiện dự án Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987, theo ông, luật này có ý nghĩa như thế nào vào thời điểm ban hành?
Ông Nguyễn Văn Phúc: Những năm đó nước ta chịu hậu quả vô cùng to lớn của chiến tranh, lại bị bao vây cấm vận, nền kinh tế mang tính kế hoạch, tập trung bao cấp, phụ thuộc vào viện trợ của cộng đồng các nước xã hội chủ nghĩa. Kinh tế - xã hội khủng hoảng, lạm phát phi mã, sản xuất đình trệ, đời sống của nhân dân rất khó khăn.
Trước tình hình như vậy, Đại hội lần thứ VI của Đảng đã đề ra đường lối Đổi mới, theo đó xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, mở cửa hợp tác kinh tế với các nước, thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt từ các nước tư bản chủ nghĩa để cùng với nguồn lực trong nước, đưa đất nước vượt qua khủng hoảng và phát triển. Thể chế hóa đường lối của Đảng, Quốc hội Khóa VIII - Quốc hội đầu tiên thời kỳ đổi mới, đã thông qua Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ngay trong Kỳ họp thứ 2, có hiệu lực từ tháng 1/1988.
Có thể nói, đây là đạo luật kinh tế đầu tiên và cũng là đạo luật về đầu tư kinh doanh đầu tiên của nước ta. Những nội dung chủ yếu của Luật đã tạo lập niềm tin và có sức hấp dẫn, mời gọi thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài đầu tiên vào Việt Nam. Đây cũng là thông điệp, là cam kết mạnh mẽ của Nhà nước ta về mở cửa, mời gọi nhà đầu tư nước ngoài đến với một đất nước đang đổi mới, cải cách, mong muốn hợp tác kinh tế với tất cả các nước phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế.
Để đáp ứng yêu cầu thu hút và sử dụng đầu tư nước ngoài và yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế qua các giai đoạn, Luật được sửa đổi, bổ sung nhiều lần vào các năm 1990, 1992, 1996, 2000, và được thay thế bằng Luật Đầu tư chung năm 2005 và năm 2014. Dự kiến, Luật Đầu tư 2014 sẽ được tiếp tục sửa đổi, bổ sung trong thời gian tới đây.
- Về nội dung, Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 có gì đặc biệt?
Có rất nhiều điểm đặc biệt! Đầu tiên, Luật quy định về quyền được đầu tư trong các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân, trong đó có các lĩnh vực khuyến khích; quyền được lựa chọn các hình thức đầu tư: Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hợp tác kinh doanh; xí nghiệp (doanh nghiệp) liên doanh hoặc xí nghiệp 100% vốn nước ngoài.
Luật cũng khẳng định nguyên tắc Nhà nước tôn trọng các quyền tự do kinh doanh khác như: Quyền thỏa thuận trong hợp đồng hợp tác kinh doanh; quyền thỏa thuận về các hình thức góp vốn trong xí nghiệp liên doanh không bị hạn chế về mức cao nhất, giá trị phần vốn góp được xác định trên cơ sở giá thị trường quốc tế; quyền thỏa thuận chọn công ty bảo hiểm tài sản; quyền thỏa thuận về tỷ lệ xuất khẩu và tỷ lệ tiêu thụ sản phẩm trong nước; quyền mở sổ sách kế toán theo nguyên tắc và tiêu chuẩn quốc tế phổ biến.
Cùng với đó là quy định về biện pháp bảo đảm đầu tư như: Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu, vốn và tài sản của nhà đầu tư nước ngoài không bị trưng dụng hoặc tịch thu bằng biện pháp hành chính; xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không bị quốc hữu hóa; nhà đầu tư nước ngoài được đối xử công bằng, thỏa đáng, được chuyển lợi nhuận các khoản tiền và tài sản hợp pháp khác ra nước ngoài, được thỏa thuận chọn cơ quan giải quyết tranh chấp trong đầu tư kinh doanh. Ngoài ra, nhà đầu tư nước ngoài được hưởng ưu đãi về thuế lợi tức (thuế thu nhập doanh nghiệp) so với khu vực trong nước.
Về cơ bản những nội dung nêu trên được kế thừa và phát triển một cách hợp lý và nhất quán trong những lần Luật được sửa đổi, bổ sung và thay thế sau này.
- Nhìn lại 30 năm triển khai Luật Đầu tư nước ngoài, sau này là Luật Đầu tư, theo ông đâu là những thành tựu nổi bật?
Về kết quả nổi bật, tôi nghĩ rằng phải đánh giá trên hai phương diện. Thứ nhất là những kết quả trực tiếp. Về số lượng dự án và tổng vốn đầu tư, tính đến 20/9/2018, có trên 26.640 dự án còn hoạt động đến từ 129 quốc gia và vùng lãnh thổ với tổng số vốn đăng ký là 334 tỷ USD, tổng số vốn thực hiện trên 185 tỷ USD. Đối với tăng trưởng kinh tế, thu ngân sách, năm 2017 đầu tư nước ngoài chiếm 23,7% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, đóng góp 19,6% GDP, trên 72% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, trên 50% giá trị sản xuất công nghiệp, trên 17% tổng thu ngân sách nhà nước.
Khu vực này đã giải quyết khoảng 3,6 triệu việc làm trực tiếp và khoảng 5 triệu việc làm gián tiếp… Những dự án, công trình lớn, hiện đại, những sản phẩm dịch vụ chất lượng cao, đội ngũ cán bộ quản lý, kỹ sư, công nhân đúng chuẩn mực quốc tế… là minh chứng sinh động về kết quả trực tiếp của đầu tư nước ngoài trong 30 năm qua.
Thứ hai là những tác động lan tỏa không dễ nhận thấy của đầu tư nước ngoài đến khu vực kinh tế trong nước. Nếu không có sức ép cạnh tranh từ khu vực đầu tư nước ngoài thì làm sao khu vực doanh nghiệp trong nước chịu mua sắm công nghệ, thiết bị hiện đại, nâng cao năng lực quản lý để sản xuất, cung cấp hàng hóa, dịch vụ chất lượng cao.
Cùng với đó là tác động thúc đẩy chuyển dịch, cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, ngành, sản phẩm, dịch vụ; thúc đẩy cải cách thể chế, chính sách kinh tế, môi trường đầu tư kinh doanh, phát triển nền kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại và hội nhập. Nếu không có đầu tư nước ngoài thì liệu chúng ta có môi trường đầu tư kinh doanh quốc tế như hiện nay hay không?
Hơn thế nữa, sự hiện diện của các nhà đầu tư nước ngoài đến từ 129 quốc gia và vùng lãnh thổ cũng là nhân tố quan trọng góp phần tăng cường quan hệ đối ngoại, hợp tác và hội nhập quốc tế, nâng cao uy tín và vị thế của nước ta trên trường quốc tế.
Có thể nói, những tác động lan tỏa này không kém phần quan trọng so với những kết quả trực tiếp nêu trên của đầu tư nước ngoài.
- Vậy còn “mặt trái của tấm huy chương” thì sao thưa ông?
Đúng là cũng cần nhìn cả mặt trái của tấm huy chương, mặt trái của đồng tiền. Nhà đầu tư nước ngoài vào nước ta trước hết là vì mục tiêu lợi nhuận. Hầu hết họ mong muốn làm ăn nghiêm túc, hợp tác với nước chủ nhà để cùng chia sẻ thành công và lợi ích, nhưng cũng có một bộ phận nhà đầu tư thiếu năng lực, thiếu thiện chí.
Bên cạnh đó, do cơ chế, chính sách, do trình độ, năng lực, tinh thần trách nhiệm của bộ máy quản lý nhà nước và đội ngũ cán bộ, do nội lực nền kinh tế của chúng ta nên việc thu hút và sử dụng đầu tư nước ngoài trong 30 năm qua đã bộc lộ một số hạn chế, yếu kém, bất cập. Đáng chú ý là, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư mới đạt trên mức trung bình (trên 55%).
Công nghệ mang vào Việt Nam chưa phải là công nghệ mới nhất, tiên tiến nhất, thậm chí chỉ mới ở mức khá hoặc trung bình. Kim ngạch xuất khẩu chiếm tỷ trọng rất lớn nhưng phần lớn nhập khẩu nguyên vật liệu, linh phụ kiện từ nước ngoài. Việc liên kết chuyển giao công nghệ với khu vực doanh nghiệp trong nước còn ở mức thấp, một số doanh nghiệp đầu tư nước ngoài gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, có hành vi chuyển giá, trốn thuế, thâu tóm thị trường, cạnh tranh không lành mạnh với doanh nghiệp trong nước.
Bên cạnh đó, có những doanh nghiệp chưa bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của người lao động Việt Nam, tuyển dụng lao động nước ngoài, trong đó có lao động phổ thông, không đúng quy định của pháp luật…
- Trong bối cảnh mới, với những thách thức từ chiến tranh thương mại, sự dịch chuyển của các dòng đầu tư, Cách mạng Công nghiệp 4.0, theo ông chúng ta cần định hướng thu hút FDI thế hệ mới như thế nào?
Từ những thành tựu, hạn chế, yếu kém, bất cập, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm rút ra qua 30 năm, bám sát định hướng xây dựng Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2021 - 2030 cũng như tính đến diễn biến tình hình, bối cảnh thế giới, khu vực và trong nước, chắc chắn các cơ quan có thẩm quyền sẽ có chỉ đạo về mục tiêu, định hướng mới trong thu hút và sử dụng đầu tư nước ngoài.
Theo quan điểm của cá nhân tôi, Việt Nam cần phải thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng hơn, đẳng cấp hơn, sử dụng đầu tư nước ngoài hiệu quả hơn trên nền tảng Cách mạng Công nghiệp 4.0 để góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Muốn vậy, chúng ta phải tiếp tục cải cách, đổi mới thể chế, môi trường đầu tư kinh doanh. Đồng thời, phải có cơ chế, chính sách phù hợp để định hướng đầu tư nước ngoài vào các ngành, lĩnh vực, địa bàn thích hợp. Chúng ta phải mời gọi, thu hút các nhà đầu tư, tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới từ các nước phát triển nhất thuộc nhóm G7, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) và các nước khác có trình độ công nghệ cao, tiên tiến và quản trị hiện đại…
- Xin cảm ơn ông!
Tags:
(VNF) - Chỉ hơn một giờ trước khi tuyển Việt Nam ra sân, bài toán bản quyền FIFA ASEAN Cup 2026 mới có lời giải. Đây không phải lần đầu thị trường Việt Nam chứng kiến một cuộc thương lượng kéo dài đến sát giờ bóng lăn.
(VNF) - TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, áp lực lên tỷ giá USD/VND sẽ gia tăng trong những tháng cuối năm. Để giảm sức ép, Việt Nam cần tăng nguồn cung ngoại tệ thông qua thu hút FDI, cải thiện cán cân thương mại và khuyến khích dòng kiều hối. Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam không còn nhiều dư địa để giảm lãi suất. Do đó, cần ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và chuẩn bị các kịch bản ứng phó với biến động tỷ giá.
(VNF) - TS Nguyễn Trí Hiếu - Chuyên gia tài chính ngân hàng khẳng định, việc Fed tăng lãi suất trở lại sau hơn 3 năm đang tạo thêm sức ép lên dòng vốn, tỷ giá và chi phí huy động vốn của Việt Nam. Trong bối cảnh nguồn vốn quốc tế trở nên đắt đỏ hơn, Việt Nam cần mở rộng các kênh huy động vốn dài hạn để đáp ứng nhu cầu vốn lớn trong giai đoạn 2026 - 2030.
(VNF) - Fed tăng lãi suất có thể gây thêm áp lực lên thị trường tiền tệ, tỷ giá và chi phí vốn tại Việt Nam. Theo TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, doanh nghiệp xuất nhập khẩu sẽ chịu tác động rõ nét nhất khi USD mạnh lên, bởi bên cạnh lợi thế cho xuất khẩu, chi phí nguyên liệu và hàng hóa nhập khẩu cũng có thể tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh.
(VNF) - Đã có nhiều kinh nghiệm từ các nước về điều chỉnh mối quan hệ giữa nền tảng công nghệ như Grab, BE và tài xế - “đối tác” đã rõ, Việt Nam có thể học tập, áp dụng phù hợp nhưng về lâu dài, cần một cơ chế định danh pháp lý cho nhóm này và đảm bảo an sinh tối thiểu.
(VNF) - Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, trước khi Fed thực hiện tăng lãi suất, Việt Nam đã có sự chuẩn bị nhất định. Ngân hàng Nhà nước đã chủ động điều chỉnh tỷ giá trong thời gian qua và ây là một cách để “đón đầu” và hấp thụ trước một phần tác động từ việc Mỹ tăng lãi suất.
(VNF) - Việc Quốc hội thông qua chính sách giảm 30% số thuế thu nhập phải nộp trong hai năm 2026–2027 đối với cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng không chỉ là giải pháp hỗ trợ tài chính trước mắt. Nếu được thực thi thuận lợi, chính sách có thể tạo hiệu ứng lan tỏa tới đầu tư, việc làm, tiêu dùng, quá trình chính thức hóa hộ kinh doanh và mở rộng nguồn thu ngân sách trong trung hạn.
(VNF) - Fed tăng lãi suất trở lại có thể gây thêm sức ép lên tỷ giá USD/VND, dòng vốn và thu hẹp dư địa điều hành lãi suất trong nước. Theo TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, áp lực này có thể gia tăng, nhưng Việt Nam vẫn có những “bộ đệm” từ FDI, kiều hối, nguồn thu du lịch và sự linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước để tăng sức chống chịu trước biến động bên ngoài.
(VNF) - Tiến sĩ Trần Nguyên Đán phân tích, trong vận hành của nền tảng gọi xe như Grab, BE…có một phần chênh giữa chiết khấu điều khoản và tỷ lệ khấu trừ thực tế và đây chính là “hộp đen” mà các tài xế không thể biết được.
(VNF) - Cho rằng việc phát triển công nghiệp đến một lúc nào đó sẽ chạm ngưỡng, không thể phát triển mãi được, Chủ tịch KBC Đặng Thành Tâm nhấn mạnh Việt Nam không thể chỉ mãi là một công xưởng sản xuất.
(VNF) - Theo Luật sư Hoàng Hà, việc nhóm tài xế kêu gọi tắt ứng dụng nhằm phản đối chính sách phí của nền tảng Grab không chỉ nhìn từ góc độ % chiếu khấu hay giá một chuyến đi mà về lâu dài cần một cơ chế pháp lý riêng bảo vệ cho nhóm người yếu thế này.
(VNF) - Tài xế được gọi là "đối tác", tự bỏ vốn mua xe, tự chịu chi phí vận hành và có quyền lựa chọn thời gian làm việc. Nhưng giá cước, phí nền tảng, phân bổ chuyến, điều kiện thưởng và nhiều yếu tố quyết định thu nhập lại nằm chủ yếu trong tay Grab.
(VNF) - Việt Nam tiếp tục mở rộng thu hút đầu tư nước ngoài, nhưng cùng với dòng vốn ngày càng lớn, yêu cầu đối với khu vực FDI cũng thay đổi. Doanh nghiệp nước ngoài không chỉ được kỳ vọng mang vốn, công nghệ và thị trường vào Việt Nam, mà còn phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ người tiêu dùng, cạnh tranh bình đẳng và tạo ra giá trị thực chất cho nền kinh tế.
(VNF) - Công nghiệp văn hóa giàu tiềm năng nhưng doanh nghiệp, nhất là startup, vẫn gặp khó về vốn và rủi ro thị trường. Sandbox có thể giúp giảm rủi ro pháp lý, kiểm chứng mô hình và củng cố niềm tin nhà đầu tư, qua đó mở thêm cơ hội hút vốn vào nội dung số, game, điện ảnh, AI và công nghệ sáng tạo. Về vấn đề này,
(VNF) - Kinh tế nền tảng tạo việc làm nhưng cũng dồn nhiều rủi ro về phía tài xế. Việt Nam cần minh bạch thuật toán, giá cước và cơ chế chia sẻ lợi ích.
(VNF) - Ngày 11/09, nằm trong khuôn khổ sự kiện Đối thoại Hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) lần thứ 3 năm 2026 (FD 2026), Nam A Bank tiếp tục khẳng định vai trò là tổ chức tài chính tiên phong sát cánh cùng chính quyền Thành phố trong các hoạt động đối ngoại đa phương, thúc đẩy chuyển đổi xanh và kết nối hạ tầng – tài chính quốc tế.
(VNF) - Muốn tạo sức ép lên Grab, tài xế phải cùng nhau 'đình công' bằng cách tắt ứng dụng. Nhưng với những người đang trả góp chiếc xe, mỗi ngày không chạy cũng đồng nghĩa dòng tiền trả nợ bị ngắt.
(VNF) - Sức lao động tài xế công nghệ chịu tác động từ giá cước, thuật toán và chính sách nền tảng. Ai đang thực sự quyết định thu nhập của tài xế?
(VNF) - Theo GS. Trần Thọ Đạt - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, tăng trưởng chỉ có thể được nâng lên một quỹ đạo mới khi các chính sách hỗ trợ được chuyển thành dòng vốn, mặt bằng, năng lượng, thủ tục và cơ hội thị trường cụ thể cho doanh nghiệp.
(VNF) - Nhìn lại chặng đường 81 năm kể từ ngày thành lập nước, TS. Huỳnh Thanh Điền, Giảng viên Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng, những thành tựu kinh tế Việt Nam đạt được là một “kỳ tích”, đặc biệt khi đặt trong tương quan với xuất phát điểm thấp và khoảng thời gian phát triển kinh tế thị trường chưa quá dài.
(VNF) - Quyết định 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045. Một trong những định hướng của Đề án là phổ cập kiến thức tài chính cho người dân, với mục tiêu đưa giáo dục tài chính vào trường học trong năm 2027, qua đó tạo nền tảng cho sự phát triển lành mạnh, bền vững của thị trường tài chính.
(VNF) - Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, đổi mới mô hình phát triển không chỉ là thay đổi cách thức tăng trưởng mà trước hết phải thay đổi tư duy quản trị. Nhà nước cần chuyển từ “xin - cho”, tiền kiểm và kiểm soát sang kiến tạo, dẫn dắt, hậu kiểm, qua đó mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp và khơi thông các nguồn lực của nền kinh tế.
(VNF) - Với dự án cải tạo, phát huy giá trị Hồ Tây có tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 30.000 tỷ đồng, Hà Nội đang đứng trước cơ hội biến “viên ngọc” này thành một động lực tăng trưởng mới, đồng thời mở rộng quyền thụ hưởng không gian công cộng cho hàng triệu người dân Thủ đô.
(VNF) - Hồ Tây không chỉ là một biểu tượng cảnh quan và ký ức của Hà Nội, mà còn là một “tài sản” đô thị với giá trị lớn về văn hóa, du lịch, dịch vụ và kinh tế. Đề án cải tạo, phát huy giá trị khu vực Hồ Tây cùng tuyến đường cảnh quan ven hồ đang mở ra cơ hội đánh thức nguồn lực này, đồng thời đặt ra bài toán làm thế nào để phát triển kinh tế mà không đánh đổi những giá trị làm nên hồn cốt của Hồ Tây.
(VNF) - Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Uỷ ban Giám sát Tài chính Quốc gia, mặt bằng lãi suất cao trong nước không chỉ chịu tác động từ chính sách tiền tệ của Mỹ mà còn phản ánh những “điểm nghẽn” của dòng tiền trong nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, dòng vốn khó chảy mạnh vào các tài sản như chứng khoán hay bất động sản, trong khi đầu tư vào sản xuất, năng lượng và công nghệ sẽ là những lĩnh vực có triển vọng hơn nếu các điều kiện vĩ mô được cải thiện.
(VNF) - Chỉ hơn một giờ trước khi tuyển Việt Nam ra sân, bài toán bản quyền FIFA ASEAN Cup 2026 mới có lời giải. Đây không phải lần đầu thị trường Việt Nam chứng kiến một cuộc thương lượng kéo dài đến sát giờ bóng lăn.
(VNF) - Thanh Hà Cienco 5 đang được đẩy mạnh xây dựng, với nhiều dãy liền kề, biệt thự dần hiện hữu. Đây cũng là địa điểm được Hà Nội dự kiến bố trí nhà ở cho cư dân tại các dự án sai phạm của Mường Thanh trong trường hợp phải di dời.
