Sau DeepSeek Trung Quốc tung loạt AI mới, vị thế của Mỹ bị thách thức

Từ những tập đoàn công nghệ khổng lồ như Alibaba, Baidu cho đến các startup đang lên như Moonshot AI, làn sóng tung ra các mô hình AI thế hệ mới đang diễn ra dồn dập, trong bối cảnh cuộc đua với các đối thủ Mỹ như OpenAI, Anthropic và Google ngày càng gay gắt.

Không chỉ đơn thuần là chạy theo công nghệ, các doanh nghiệp Trung Quốc còn đang tìm cách mở rộng ảnh hưởng toàn cầu bằng những chiến lược khác biệt: chi phí thấp, mã nguồn mở và tích hợp sâu AI vào các hệ sinh thái ứng dụng sẵn có.

DeepSeek và cú hích làm thay đổi cục diện

Hơn một năm trước, DeepSeek đã khiến giới công nghệ và tài chính quốc tế bất ngờ khi ra mắt chatbot AI có chi phí sử dụng và sản xuất thấp hơn đáng kể so với ChatGPT của OpenAI. Sự kiện này không chỉ gây chấn động thị trường, mà còn làm dấy lên câu hỏi lớn về hiệu quả thực sự của các biện pháp hạn chế công nghệ mà Mỹ áp đặt lên Trung Quốc.

DeepSeek cho thấy các công ty Trung Quốc không chỉ có khả năng bắt kịp, mà còn có thể cạnh tranh trực tiếp về chi phí và hiệu năng trong lĩnh vực AI, vốn được coi là “sân nhà” của các tập đoàn công nghệ Mỹ. Từ thời điểm đó, cuộc đua AI giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới bước sang một chương mới.

Tuần này, startup Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh đã công bố mô hình mới mang tên Kimi K2.5. Theo tuyên bố của công ty, mô hình này sở hữu khả năng tạo video và các tính năng “Agentic AI”, tức hệ thống AI có thể thay con người thực hiện nhiệm vụ, vượt trội so với ba mô hình AI hàng đầu của Mỹ hiện nay.

Agentic AI được xem là bước tiến quan trọng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, với mục tiêu cuối cùng là tạo ra các “tác nhân” thông minh có thể hoạt động gần như tự chủ, yêu cầu rất ít sự can thiệp của người dùng. Nếu đạt được điều đó, AI sẽ không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà trở thành “đồng nghiệp số” thực thụ.

Đáng chú ý, Kimi K2.5 được giới thiệu chỉ khoảng ba tháng sau khi Moonshot tung ra phiên bản K2, cho thấy tốc độ phát triển và cập nhật mô hình của các startup AI Trung Quốc đang ngày càng được đẩy nhanh.

Gần như cùng thời điểm, tập đoàn thương mại điện tử Alibaba cũng công bố mô hình AI tạo sinh mới nhất của mình. Mô hình này có khả năng tạo văn bản, hình ảnh và video dựa trên yêu cầu của người dùng, tương tự các sản phẩm AI tiên tiến của Mỹ.

Alibaba tuyên bố rằng Qwen3-Max-Thinking vượt trội hơn nhiều đối thủ Mỹ trong bài kiểm tra chuẩn hóa mang tên “Humanity’s Last Exam” – một bộ đánh giá được thiết kế để kiểm tra khả năng suy luận và hiểu biết tổng hợp của AI.

Theo Alibaba, điểm mạnh của mô hình mới nằm ở khả năng tự động lựa chọn công cụ AI phù hợp cho từng nhiệm vụ, đồng thời tận dụng bối cảnh từ các cuộc trò chuyện trước đó để tạo phản hồi nhanh và hiệu quả hơn, mà không làm tăng đáng kể chi phí vận hành.

Làn sóng ra mắt dồn dập trên toàn thị trường

Không chỉ Moonshot và Alibaba, hàng loạt công ty AI Trung Quốc khác cũng đang đẩy nhanh tiến độ ra mắt sản phẩm mới.

Ngày 19/1, Z.ai phát hành phiên bản miễn phí của mô hình GLM 4.7 vừa được giới thiệu không lâu trước đó. Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, công ty buộc phải hạn chế người dùng đăng ký mới cho công cụ AI lập trình của mình do nhu cầu tăng vọt khiến hạ tầng tính toán bị quá tải.

Trong khi đó, cổ phiếu của Baidu, gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc, niêm yết tại Hồng Kông đã tăng lên mức cao nhất trong gần ba năm sau khi công ty ra mắt mô hình AI tạo sinh mới Ernie 5.0. Baidu khẳng định mô hình này vượt qua Gemini-2.5-Pro của Google, dù chưa đưa ra so sánh trực tiếp với Gemini 3 Pro, phiên bản mới nhất từ Google DeepMind.

Nhận xét về tốc độ phát triển này, Demis Hassabis, CEO của Google DeepMind, cho biết các mô hình AI Trung Quốc có thể chỉ chậm hơn Mỹ “vài tháng” – một khoảng cách nhỏ hơn rất nhiều so với nhận định phổ biến trước đây.

Ngoài việc liên tục tung ra mô hình mới, các công ty Trung Quốc còn lựa chọn một hướng đi khác để cạnh tranh: thúc đẩy việc sử dụng công nghệ nội địa bằng cách cung cấp AI với chi phí thấp và theo mô hình mã nguồn mở.

Khác với nhiều mô hình AI hàng đầu do Mỹ phát triển, vốn thường bị giới hạn quyền truy cập hoặc tính phí cao, các mô hình AI Trung Quốc thường cho phép sử dụng miễn phí hoặc chi phí thấp, đồng thời cho phép tùy chỉnh mã nguồn.

Theo Alex Lu, nhà sáng lập LSY Consulting, chiến lược này nhằm khuyến khích các quốc gia ngoài Trung Quốc xây dựng ứng dụng và hệ sinh thái dựa trên các mô hình AI Trung Quốc. “Đó là một cách để các công ty Trung Quốc thâm nhập thị trường toàn cầu”, ông nhận định.

Thực tế cho thấy xu hướng này đã bắt đầu diễn ra. Microsoft mới đây dẫn ước tính cho biết mức độ sử dụng DeepSeek tại châu Phi cao gấp hai đến bốn lần so với nhiều khu vực khác trên thế giới.

Theo Ivan Su, chuyên gia phân tích cổ phiếu cấp cao tại Morningstar, việc quá tập trung vào các bảng xếp hạng hay bài kiểm tra chuẩn hóa AI có thể khiến thị trường bỏ lỡ giá trị thực sự của công nghệ này. Theo ông, AI chỉ phát huy tối đa sức mạnh khi được tích hợp sâu vào các hệ sinh thái hiện có, như trò chơi điện tử hay giải trí số.

Tencent là một ví dụ điển hình. Tập đoàn này sở hữu WeChat, ứng dụng nhắn tin phổ biến nhất Trung Quốc, cùng nhiều nền tảng game và video trực tuyến lớn. Mới đây, Tencent thông báo sẽ phát 1 tỷ nhân dân tệ tiền mặt thông qua chatbot AI Yuanbao trong dịp Tết Nguyên đán sắp tới.

Chiến dịch này gợi lại các chương trình “lì xì điện tử” từng giúp WeChat vươn lên trở thành một trong hai ứng dụng thanh toán di động thống trị thị trường Trung Quốc hơn một thập kỷ trước.

Cuộc đua giành người dùng

ByteDance và Baidu cũng đang triển khai các chương trình khuyến mãi liên quan đến AI trong dịp lễ, nhằm giữ chân người dùng trên các ứng dụng AI của mình.

Đầu tháng này, Alibaba cập nhật ứng dụng Qwen AI để khuyến khích người dùng vừa trò chuyện với chatbot, vừa mua sắm, đặt đồ ăn và thanh toán mà không cần rời ứng dụng, nhờ tích hợp trực tiếp với các nền tảng thương mại điện tử như Taobao. Alibaba cho biết Qwen hiện có hơn 100 triệu người dùng hoạt động hàng tháng.

Theo Alex Lu, việc tích hợp này có thể giúp Alibaba tạo thêm doanh thu, khi số lượng người dùng Qwen càng lớn thì tần suất mua sắm trên Taobao cũng tăng theo. Điều đó sẽ giúp bù đắp chi phí phát triển và vận hành các mô hình AI nền tảng.

Nhìn chung, các công ty Trung Quốc hiện đang cạnh tranh chủ yếu về lưu lượng người dùng và mức độ phổ cập, thay vì chỉ tập trung phát triển mô hình AI tiên tiến nhất. Trong cuộc đua dài hạn, ai kiểm soát được hệ sinh thái và người dùng, người đó sẽ nắm lợi thế.