‘Trên bảo dưới không nghe là thách thức lớn nhất của tái cơ cấu kinh tế'
Hoàng Lan -
06/09/2018 13:20 (GMT+7)
(VNF) - Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung cho rằng “trên bảo dưới không nghe” là thách thức lớn nhất của quá trình tái cơ cấu kinh tế. Ông Cung cũng nói thêm, “lâu nay ở ta có tình trạng người nào làm tốt người ấy thiệt, nên ko ai làm tốt cả”.
Viện trưởng CIEM Nguyễn Đình Cung thừa nhận “trên bảo dưới không nghe” là thách thức lớn nhất của quá trình tái cơ cấu kinh tế.
Hội thảo tham vấn “Đánh giá giữa kỳ kết quả cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2016 – 2020” do Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức có sự tham gia của nhiều chuyên gia kinh tế hàng đầu như ông Nguyễn Đình Cung, ông Lê Đăng Doanh, bà Phạm Chi Lan, ông Cấn Văn Lực…
Tại đây, các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp cho 3 năm còn lại của tái cơ cấu giai đoạn 2016 – 2020. Theo các chuyên gia, đây là giai đoạn chuyển mình từ nền kinh tế tăng trưởng về lượng thiếu ổn định, dễ bị tổn thương và kém hiệu quả, sang nền kinh tế tăng trưởng về chất, có sức cạnh tranh cao nhờ vào hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Trong giai đoạn 2016 đến giữa năm 2018, mặc dù kinh tế vĩ mô ổn định, tăng trưởng phục hồi đạt mức tương đối cao, chất lượng tăng trưởng có cải thiện nhưng theo Viện trưởng CIEMNguyễn Đình Cung, cách thức phân bổ nguồn lực chưa thay đổi, nguồn lực về cơ bản chưa được phân bổ lại theo hướng nâng cao hiệu quả.
“Các dòng chảy lớn chuyển dịch chậm như chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp dịch vụ; nông thôn sang thành thị; Nhà nước sang tư nhân và chính thức sang phi chính thức. Ngay cả sản xuất công nghiệp chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Giá trị gia tăng trong ngành chế biến chế tạo rất thấp so với hầu hết các quốc gia trong khu vực, phần lớn chỉ ở khâu lắp ráp”, ông Cung thay mặt nhóm nghiên cứu của CIEM trình bày kết quả nghiên cứu.
"Trên bảo dưới không nghe là thách thức lớn nhất của tái cơ cấu"
Theo Tiến sỹ Cấn Văn Lực, hạn chế hiện nay của Việt Nam xếp theo thứ tự là quan liêu và tham nhũng, thủ tục hành chính, tính minh bạch và nhất quán trong chính sách, cuối cùng là cơ sở hạ tầng và năng suất lao động.
Đồng quan điểm với ông Cấn Văn Lực, PGS. TS Vũ Sỹ Cương (Học viện Tài chính) cho biết chỉ số công khai về ngân sách nhà nước của các tỉnh hiện nay rất thấp. Theo ông Cương “nhiều tỉnh không minh bạch dù Luật Ngân sách đã quy định. Điều đó cho thấy kỷ cương phép nước có vấn đề”.
Viện trưởng CIEM Nguyễn Đình Cung thừa nhận “trên bảo dưới không nghe” là thách thức lớn nhất của quá trình tái cơ cấu kinh tế. Ông Cung cũng nói thêm, lâu nay ở ta có tình trạng “ người nào làm tốt người ấy thiệt, nên ko ai làm tốt cả”.
Theo ông Cung, để tăng cường chất lượng thực của nền kinh tế thì trước tiên phải tăng quy mô và mức độ cạnh tranh. Trong đó, vấn đề cốt lõi là cạnh tranh công bằng trên nguyên tắc thị trường.
Viện trưởng CIEM cho biết vấn đề trên đang được thực hiện, tuy nhiên chúng ta mới chỉ tăng cường cạnh tranh trong thị trường hàng hóa và dịch vụ, còn thị trường nhân tố sản xuất thì chưa động tới.
Thị trường nhân tố sản xuất bao gồm: thị trường tài chính (thị trường vốn, thị trường tín dụng), thị trường quyền sử dụng đất; thực hiện phân bổ và sử dụng nguồn lực nhà nước theo quy tắc và quy luật thị trường.
Các chuyên gia tại hội thảo cũng nhất trí rằng thị trường nhân tố sản xuất là rất quan trọng để tạo ra sự cạnh tranh trong việc phân bố nguồn lực, tiếp cận nguồn lực một cách công bằng. Nếu không có cạnh tranh trong thị trường nhân tố sản xuất thì việc phân bổ/ tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp hoàn toàn là xin – cho, bị chi phối bởi các nhóm lợi ích, bởi sân sau- sân trước.
“Nếu thị trường này không có cạnh tranh thì đừng hy vọng vào việc phát triển khoa học công nghê, nâng cao năng suất lao động và chất lượng thực của nền kinh tế”, TS Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh.
Cũng theo ông Cung: “Các mối quan hệ xin – cho sẽ đẩy khoa học công nghệ ra khỏi doanh nghiệp. Doanh nghiệp lúc đó ko có động lực áp dụng khoa học công nghệ, tìm kiếm thách thức để cải thiện năng lực cạnh tranh mà chỉ lo đi tìm kiếm mối quan hệ để kinh doanh, kiếm lợi”.
Viện trưởng CIEM cho rằng chúng ta đang nói nhiều đến cách mạng công nghệ 4.0, muốn xây dựng mạng lưới những người Việt Nam làm công nghệ trên thế giới nhưng “không thể bước vào cách mạng 4.0 với tư duy hiện nay”.
Ông Cung khẳng định muốn phát triển kinh tế dựa vào khoa học công nghệ thì chúng ta phải nhìn vào tiềm lực trong nước, ở Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh…chứ không phải ở Silicon Valley. “Ở đây mà làm tốt, mà biết khai thác hết các nguồn lực thì những người giỏi sẽ về”.
Cần “hỗ trợ người thắng cuộc chứ không phải phổ cập người thắng cuộc”
Theo các chuyên gia, cải cách thị trường nhân tố sản xuất là trọng tâm trong tái cơ cấu giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, muốn cải cách thị trường này thì trước tiên phải cải cách vai trò và chức năng của nhà nước.
“Cái này mới khó”, ông Nguyễn Đình Cung nói. Theo ông Cung, “trước đây, nhà nước chỉ cần thu hẹp chứ chưa cần thay đổi thì thị trường đã xuất hiện. Nhưng bây giờ, thị trường loại này cần nhà nước không chỉ thu hẹp mà phải thay đổi”.
Các chuyên gia cho rằng, trong giai đoạn mới, vai trò của nhà nước là “hỗ trợ người thắng cuộc chứ không phải phổ cập người thắng cuộc”.
Các chuyên gia gợi ý nhà nước nên tìm cách hỗ trợ những doanh nghiệp có trình độ quản trị tốt, có dự án tốt, có xuất khẩu…Còn những doanh nghiệp đã thua lỗ hàng nghìn tỷ đồng thì thôi. Trước hết, nhà nước nên bằng cách tháo bỏ rào cản gia nhập thị trường, những chính sách bất hợp lý.
Đối với doanh nghiệp nhà nước, các chuyên gia cho rằng chính phủ nên để họ tự chủ, chỉ nên quản lý các đơn vị này thông qua kết quả chứ không nên quản họ làm gì, làm thế nào.
“Sau thất bại của các loại Vina, chúng ta có thiên hướng can thiệp hành chính vào các công ty nhà nước. Tuy nhiên, thay bằng can thiệp, chính phủ nên giao cho ủy ban quản lý vốn nhà nước và các công ty nhà nước những nhiệm vụ đủ khó để chỉ những người tài mới có thể hoàn thành được, chứ không phải những nhiệm vụ dễ để bất cứ ai cũng làm được rồi hưởng bổng lộc. Phải loại bỏ các loại “C” được bổ nhiệm vào quản lý doanh nghiệp nhà nước”, ông Nguyễn Đình Cung đề xuất.
Nói về việc thay đổi vai trò và chức năng của nhà nước, TS Cấn Văn Lực cho rằng “khi chậm ban hành không sửa đổi chính sách thì thiệt hại thế nào, đây chính là cản trở tái cơ cấu”. Ông Lực cũng có rằng chúng ta đang mất quá nhiều cho chi phí cơ hội.
Để đánh giá hiệu quả thực chất của tái cơ cấu kinh tế giai đoạn 2016-2020, TS Cấn Văn Lực đề xuất xây dựng “bộ tiêu chí đánh giá tái cơ cấu, bao gồm cả tiến độ, số lượng, chất lượng, hiệu quả và có tổ chức độc lập đánh giá”.
“Sau khi tái cơ cấu rồi năng lực chống chọi với cú sốc bên ngoài thế nào, và cuối cùng là tái cơ cấu nên xem xét trong hội nhập, trong các hiệp định thương mại tự do đã ký kết", ông Lực nhấn mạnh.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Rất nhiều người Việt Nam đã thành danh tại Big Tech Mỹ. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc “làm cho công ty lớn” hay “kiếm được nhiều tiền”, đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại, quan trọng hơn, là cách những thành công cá nhân đó được chuyển hóa thành giá trị cho đất nước.
(VNF) - Dù Nghị quyết 68 đã tạo ra nhiều kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, song theo LS Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thực tế triển khai vẫn tồn tại không ít rào cản khiến doanh nghiệp chưa thể hưởng trọn lợi ích từ cải cách thể chế. Khoảng cách giữa chính sách và thực thi, cùng những vướng mắc pháp lý phát sinh, đang tiếp tục là lực cản đối với khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ngay từ đầu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng để củng cố các động lực như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư trong thời gian tới.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, việc lựa chọn động lực dẫn dắt trở nên đặc biệt quan trọng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, tài chính, đặc biệt là tài chính công nghệ, cần được xác định là mũi nhọn chiến lược nếu muốn tạo bứt phá về năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong dài hạn.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, dù chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và rủi ro thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng khoảng 7,2%. Tuy nhiên, để giữ vững đà này, Việt Nam cần linh hoạt điều hành vàvà kiên định với cải cách dài hạn.
(VNF) - TS Võ Trí Thành cho rằng trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực có giá trị như một “mỏ vàng”, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc quản trị, phân bổ và kiểm soát dữ liệu lại đặt ra những thách thức phức tạp, từ quyền sở hữu, quyền riêng tư đến cân bằng giữa tự do hóa và an ninh, khiến đây trở thành một trong những bài toán khó nhất hiện nay.
(VNF) - Quý I/2026 ghi nhận làn sóng doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường tăng mạnh, phản ánh tín hiệu phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực rút lui và giải thể gia tăng, cho thấy quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe và những điểm nghẽn nội tại dường như vẫn chưa được tháo gỡ.
(VNF) - Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nền tảng vận hành của hoạt động đầu tư, kinh doanh, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của rủi ro pháp lý và tranh chấp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, mà còn phải thiết kế lại tư duy quản trị rủi ro theo hướng chủ động, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dự án đầu tư.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó giám đốc phụ trách Ban giám đốc Học viện Ngân hàng: “Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi dòng tiền hội tụ, mà còn là nơi tập trung trí tuệ, công nghệ và các chuẩn mực vận hành tiên tiến”.
(VNF) - Trao đổi với VietnamFinance, LS Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW.cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế mà còn ở tư duy “giữ phần, sợ sai” kéo dài nhiều năm. Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 79, cần một cuộc cải cách mạnh mẽ từ thể chế đến quản trị, trong đó trao quyền thực chất và tạo “không gian an toàn” để doanh nghiệp dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và bứt phá.
(VNF) - Cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran đã và đang để lại những hệ quả rất lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. VietnamFinance xin trân trọng giới thiệu bài phân tích của tác giả Shanaka Anslem Perera về nguyên nhân và hệ quả của cuộc chiến này. Bài viết được dịch giả Phạm Quang Vinh gửi riêng cho tòa soạn.
(VNF) - “Nếu thực sự tin và trao quyền đúng nghĩa, để doanh nghiệp tư nhân tham gia với tư cách chủ nhân các chương trình hành động quốc gia, Việt Nam có thể tạo ra năng lực bứt phá chưa từng có”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh khi bàn về động lực tăng trưởng mới.
(VNF) - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo, việc thiếu phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ có thể làm suy giảm hiệu quả điều hành, thậm chí khiến đà tăng trưởng “trật nhịp”.
(VNF) - Theo TS. Phan Đức Hiếu, cải cách doanh nghiệp nhà nước không thể chỉ dừng ở tái cơ cấu
hay thay đổi quản trị nội bộ, mà cốt lõi nằm ở việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm minh bạch,
tách bạch vai trò và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng với các khu vực kinh tế khác.
(VNF) - Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS. Nguyễn Minh Thảo, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng việc lựa chọn đúng các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh làm “đầu tàu” sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa và nâng cao hiệu quả của chính khu vực kinh tế nhà nước cũng như của toàn nền kinh tế.
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Sự vượt ra khỏi quy luật thông thường của giá vàng cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang vận hành theo những quy luật phức tạp hơn, nơi dòng tiền không chỉ tìm đến vàng mà còn dịch chuyển mạnh sang các tài sản sinh lời khác.
(VNF) - Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào thương mại quốc tế, song phần lớn vẫn dừng ở khâu sản xuất, gia công – phần “xương” nhất trong chuỗi giá trị, trong khi 70 – 80% lợi nhuận lại tập trung ở các khâu thương hiệu và phân phối.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Sau hơn một năm triển khai, dự án Vinhomes Wonder City (xã Ô Diên, Hà Nội) đang từng bước định hình diện mạo của một đại đô thị quy mô lớn ở phía Tây Hà Nội.